Stutta svarið
Inneign verður ekki rafeyrir aðeins vegna þess að hún birtist í smáforriti eða rafrænni færslu. Rafeyrir er almennt peningalegt verðmæti sem geymt er rafrænt, felur í sér kröfu á útgefanda, er gefið út gegn fjármunum til að framkvæma greiðslur og er samþykkt af öðrum en útgefandanum sjálfum. Fyrirframgreiðsla sem aðeins má nota til kaupa hjá sama seljanda er því oft venjuleg krafa um vöru eða þjónustu, ekki rafeyrir.
Greiðslumiðlun getur hins vegar verið leyfisskyld þótt engin varanleg inneign myndist. Ef fyrirtæki tekur við fé frá kaupanda, ræður yfir því um stund og greiðir það síðar til sjálfstæðs seljanda getur starfsemin meðal annars verið peningasending eða færsluhirðing. Tæknileg tenging sem snertir aldrei fjármunina getur fallið utan laganna.
Undanþágur fyrir afmarkað þjónustukerfi og raunverulegt viðskiptaumboð eru þröngar. Umfangsmikið gjafakorta- eða veskiskerfi verður heldur ekki undanþegið þótt rekstraraðili kalli það „inneign“. Raunverulegt flæði fjármuna, samningar, innlausnarréttur og fjöldi viðtakenda ráða saman við matið.
Byrja þarf á fjárflæðinu, ekki heiti vörunnar
Sömu orðin, til dæmis inneign, veski, punktar eða viðskiptamannareikningur, geta lýst ólíkum réttarsamböndum. Rekja þarf feril hverrar krónu:
- Hver tekur við fjármunum frá viðskiptavininum?
- Hvaða krafa stofnast og á hvern beinist hún?
- Má greiða öðrum lögaðila en þeim sem tók við fénu?
- Getur viðskiptavinurinn krafist endurgreiðslu á nafnverði?
- Hver hefur vörslur eða stjórn á fénu þar til seljandi fær greitt?
Bókhaldsheiti, aðgreindur bankareikningur eða ákvæði um að fyrirtækið sé „aðeins milliliður“ ráða ekki flokkuninni ein og sér. Framkvæmdin þarf að samræmast samningunum.
Fimm einkenni rafeyris þurfa að fara saman
Ganga þarf út frá skilgreiningu laga nr. 17/2013:
Peningaleg verðmæti, í formi kröfu á útgefanda sem er geymd í rafrænum miðli, þ.m.t. á segulformi, gefin út í skiptum fyrir fjármuni, í þeim tilgangi að framkvæma greiðslu í skilningi laga um greiðsluþjónustu og samþykkt er sem slík af öðrum aðilum en útgefandanum sjálfum.
—
Í þessu felast fimm þættir: peningalegt verðmæti, krafa á útgefanda, rafræn geymsla, útgáfa gegn fjármunum og notkun til greiðslu hjá öðrum en útgefanda. Vanti síðasta þáttinn er eigin verslunarinneign oft ekki rafeyrir. Vanti útgáfu gegn fjármunum geta ókeypis vildarpunktar einnig fallið utan hugtaksins.
Ef viðskiptavinur leggur hins vegar 20.000 krónur inn í rafrænt veski og getur greitt með því hjá mörgum sjálfstæðum söluaðilum eru einkenni rafeyris skýr. Það gildir jafnvel þótt kerfið noti ekki orðið „rafeyrir“.
Innlausnarrétturinn er annað mikilvægt einkenni. Rafeyrir skal gefinn út á nafnverði þegar fjármunum er veitt viðtaka og meginreglan er:
Útgefanda rafeyris ber að innleysa peningalegt verðmæti rafeyris án tafar og á nafnverði, að kröfu handhafa rafeyrisins […]. Handhafi rafeyris getur krafist innlausnar hvort heldur í heild eða að hluta.
—
Óvenjulegar takmarkanir á innlausn geta því stangast á við reglur um rafeyri. Skortur á innlausnarákvæði sannar þó ekki að varan falli utan laganna; skilmálinn kann einfaldlega að vera ófullnægjandi.
Venjuleg fyrirframgreiðsla verður ekki sjálfkrafa rafeyrir
Greiðsla fyrir tiltekna vöru, áskrift eða bókun stofnar almennt kröfu á seljandann um afhendingu. Sama á oft við um inneign vegna skila sem aðeins má nota aftur hjá sama seljanda. Viðskiptavinurinn fær þá ekki almennan greiðslumiðil sem nota má hjá öðrum.
Mörkin færast þegar inneignin verður framseljanleg, unnt er að endurhlaða hana, nota má hana hjá sjálfstæðum fyrirtækjum eða handhafinn á innlausnarkröfu á hendur sérstökum útgefanda. Þá þarf að meta rafeyrisskilgreininguna lið fyrir lið. Samstæðutengsl söluaðila útiloka ekki ein og sér að annar lögaðili en útgefandinn samþykki verðmætið.
Fjögur algeng tilvik má flokka svona:
Þetta er fyrsta skimun, ekki endanleg niðurstaða óháð skilmálum og fjárflæði.
Greiðslumiðlun getur verið leyfisskyld án rafeyris
Til greiðsluþjónustu teljast samkvæmt lögum nr. 114/2021 rekstur greiðslureiknings, framkvæmd millifærslna og kortagreiðslna, útgáfa greiðslumiðla, færsluhirðing, peningasending, greiðsluvirkjun og reikningsupplýsingaþjónusta.
Peningasending felst meðal annars í því að taka við fé frá greiðanda, án þess að stofna greiðslureikning í nafni hans eða viðtakanda, í þeim eina tilgangi að senda samsvarandi fjárhæð til viðtakanda. Þegar netmarkaður safnar kaupverði, dregur frá þóknun og gerir síðar upp við marga seljendur þarf því að kanna sérstaklega hvort hann veiti sjálfur greiðsluþjónustu.
Meginreglan um leyfi er skýr:
Aðilar […] er hyggjast veita greiðsluþjónustu skulu afla sér starfsleyfis sem greiðslustofnun áður en greiðsluþjónusta hefst.
—
Fyrirtæki getur þó hannað söluferli þannig að greiðsluþjónustuveitandi með viðeigandi starfsheimild geri samning við notendur, taki við fénu og greiði seljendum. Það nægir ekki að kaupa almenna greiðslugátt ef rekstraraðili markaðarins tekur samt sjálfur við fjármunum eða rekur greiðslureikning. Opinbert yfirlit Fjármálaeftirlitsins sýnir að starfsleyfi eru sundurliðuð eftir þjónustu; skráning aðila sannar því ekki að sérhver greiðsluvara hans sé heimil.
Umboðs- og tækniundanþágur ráðast af raunverulegu hlutverki
Greiðsla fyrir milligöngu umboðsmanns getur fallið utan laganna ef hann hefur samningsheimild til að semja um eða ganga frá kaupum fyrir annan aðilann eingöngu, annaðhvort greiðanda eða viðtakanda. Frumvarpsskýringar við 2. gr. gera ráð fyrir að netverslun geti aðeins komið fram fyrir báða aðila ef hún hefur aldrei fjármuni viðskiptavinar í vörslum sínum eða undir sinni stjórn.
Venjulegt ákvæði í notendaskilmálum um að markaðstorg sé umboðsmaður beggja aðila dugir því ekki ef það tekur við kaupverðinu og ræður því hvort og hvenær það er greitt áfram. Þá vega neytendaverndarsjónarmiðin að baki þröngri undanþágunni sérstaklega þungt.
Tækniþjónusta getur einnig fallið utan laganna ef þjónustuveitandinn eignast aldrei þá fjármuni sem millifæra á. Undanþágan nær meðal annars til gagnaúrvinnslu, sannvottunar og reksturs samskiptanets. Hún nær þó hvorki til greiðsluvirkjunar né reikningsupplýsingaþjónustu; hvort tveggja telst sjálfstæður flokkur greiðsluþjónustu þótt þjónustuveitandinn snerti ekki fjármunina.
Takmarkað net er undanþága, ekki frjálst val
Greiðslumiðill getur fallið utan greiðsluþjónustulaganna ef hann nýtist aðeins á athafnasvæði útgefanda, innan afmarkaðs nets samningsbundinna söluaðila eða fyrir afmarkað úrval tengdra vara og þjónustu. Frumvarpið nefnir meðal annars eina verslunarkeðju, tiltekna verslunarmiðstöð, eldsneytiskort, almenningssamgöngukort og matarmiða.
Opið net söluaðila, þar sem söluaðilum getur fjölgað án skýrra landfræðilegra eða efnislegra marka, telst ekki afmarkað þjónustukerfi þótt allir lúti sömu skilmálum. Þegar greiðslur í kerfinu fara yfir viðmiðið í 38. gr. tekur við sérstök tilkynningarskylda:
Þjónustuveitandi […] og heildarfjárhæð greiðslna sem hafa verið framkvæmdar á næstliðnum 12 mánuðum er hærri en 1 milljón evra skal senda [Fjármálaeftirlitinu lýsingu á þjónustunni og undanþágunni sem byggt er á].
—
Fjármálaeftirlitið metur þá með rökstuddri ákvörðun hvort kerfið sé í raun afmarkað. Fjárhæðarmarkið gerir víðtækt kerfi ekki lögmætt; það stofnar til tilkynningarskyldu hjá kerfi sem að öðru leyti uppfyllir efnisleg skilyrði undanþágunnar.
Takmarkað starfsleyfi er enn starfsleyfi
Tveimur fjárhæðarmörkum er auðvelt að rugla saman:
- Greiðslustofnun getur fengið takmarkað starfsleyfi ef mánaðarlegt meðaltal heildargreiðslna síðustu 12 mánaða fer ekki yfir jafnvirði einnar milljónar evra. Leyfið nær aðeins til nánar tilgreindrar þjónustu og ekki yfir landamæri.
- Rafeyrisfyrirtæki getur fengið takmarkað starfsleyfi ef áætluð samanlögð útgáfa rafeyris fer ekki yfir 30 milljónir króna á almanaksári. Það leyfi gildir aðeins á Íslandi.
Þetta eru ekki almennar smárekstrarundanþágur. Sækja þarf um leyfið áður en starfsemi hefst. Fullt starfsleyfi rafeyrisfyrirtækis getur jafnframt náð til tiltekinna greiðsluþjónustuflokka, en umfangið þarf að koma fram í opinberri skrá.
Stafrænt verðmæti er ekki alltaf rafeyrir
Yfirskattanefnd dró gagnleg mörk í úrskurði nr. 215/2021 um Bitcoin:
Þó svo að rafmyntin Bitcoin hafi sem greiðslumiðill í viðskiptum ákveðin einkenni peninga eða gjaldmiðils eru rafmyntir […] ekki viðurkenndur lögeyrir á Íslandi og teljast hvorki vera gjaldmiðill né rafeyrir samkvæmt íslenskum lögum.
—
Úrskurðurinn snerist um skattlagningu sölu, en afmörkunin minnir á að rafrænt form og notkun sem greiðslumiðill nægja ekki. Bitcoin felur ekki í sér sams konar kröfu á útgefanda sem gefur verðmætið út gegn mótteknum fjármunum. Aðrar sýndareignir geta verið annars eðlis og því þarf ávallt að skoða eiginleika þeirrar eignar sem um ræðir.
Gátlisti áður en greiðsluvara er sett á markað
- Kortleggja fjárflæði frá greiðanda til endanlegs viðtakanda og skrá hver hefur stjórn á fénu á hverju stigi.
- Greina sérstaklega keypta inneign, skilainneign, bónuspunkta og fjármuni sem bíða uppgjörs; ólík réttindi mega ekki renna saman í einni óskýrri stöðu.
- Telja sjálfstæða söluaðila sem samþykkja greiðslumiðilinn og afmarka hvernig nýir aðilar geta bæst við.
- Skrá innlausnarrétt, lokun reiknings, fyrningu og meðferð eftirstöðva.
- Bera hverja þjónustu saman við a–h-lið 22. tölul. 3. gr. laga nr. 114/2021.
- Staðfesta nákvæma starfsheimild ytri greiðsluþjónustuveitanda, ekki aðeins að nafn hans sé í opinberri skrá.
- Meta umboðs- og tækniundanþágur eftir framkvæmd, ekki orðalagi skilmálanna einu saman.
- Fylgjast frá fyrsta degi með mörkum tilkynningarskyldu og takmarkaðs starfsleyfis.
Niðurstaða
Eigin inneign hjá einum seljanda er oft fyrirframgreiðsla. Inneign sem er gefin út gegn fé, geymd rafrænt, innleysanleg og nothæf hjá öðrum getur verið rafeyrir. Fyrirtæki sem tekur við fé kaupanda og gerir síðar upp við seljanda getur veitt greiðsluþjónustu jafnvel þótt það geymi enga langtímainneign.
Matið ræðst af fimm þáttum rafeyrisskilgreiningarinnar, raunverulegri stjórn fjármuna, þjónustuflokkum greiðsluþjónustulaganna og þröngum skilyrðum undanþágna. Ef vara breytist úr kerfi eins seljanda í opið net, eða frá beinni greiðslu til miðlægs uppgjörs, þarf að endurmeta flokkunina áður en nýtt fyrirkomulag er tekið upp.
Heimildir
- , einkum 2.–3., 6., 16., 34.–35. og 38. gr.
- , einkum 2.–8., 15.–17. og 24.–25. gr.
- .
- .
- .
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.