Stutta svarið
Tollalögin eru knöpp um þetta en afdráttarlaus. Með aðflutningsskýrslu skal liggja fyrir:
Frumrit viðeigandi upprunasönnunar í þeim tilvikum þegar sett er fram krafa um fríðindameðferð innfluttrar vöru með vísan til fríverslunarsamnings sem Ísland á aðild að.
—
Þrjú orð bera þyngdina. Frumrit — ekki ljósrit. Viðeigandi — sönnun sem á við þann samning sem krafan byggist á. Upprunasönnun — skjal í því formi sem samningurinn mælir fyrir um.
Í reynd þarf þrennt til að fríðindameðferð haldi:
- Upprunasönnun — upprunavottorð (EUR.1 eða EUR-MED) eða yfirlýsing útflytjanda á vörureikningi, í fyrirskrifuðu orðalagi.
- Sönnun um flutningsleiðina — að varan hafi komið beint, eða að hún hafi ekki verið tollafgreidd inn í annað ríki á leiðinni.
- Venjuleg fylgiskjöl sem styðja vörulýsingu, magn og verð.
Allt þetta þarf að varðveita í sex ár, enda nær endurákvörðunarheimildin jafn langt.
Tvenns konar upprunasönnun
Upprunavottorð
Vottorðin — EUR.1 og EUR-MED — eru gefin út í útflutningsríkinu, af eða undir eftirliti tollyfirvalda þar.
Afdrifaríkasta villan er sú sem yfirskattanefnd tók á í úrskurði nr. 61/2024: vottorð sem er gefið út fyrir rangt samningssamband.
Þar hafði íslenskt félag flutt inn frosið kjúklingakjöt frá Úkraínu og lagt fram EUR-skírteini. Vottorðið var hins vegar gefið út fyrir fríverslun milli Úkraínu og Evrópusambandsins, en krafan byggðist á fríverslunarsamningi EFTA og Úkraínu.
Tollgæslustjóri lýsti leiðréttingunni: innflytjandinn þyrfti „að leita til seljenda eða tollyfirvalda í Úkraínu og fá útgefið nýtt upprunavottorð EUR.1 eða EUR.MED þar sem tiltekið væri að það ætti við í fríverslun í viðskiptum á milli Úkraínu og Íslands/EFTA“.
Varan var sú sama, upprunalandið það sama og staðreyndirnar óumdeildar. Skjalið var samt ónothæft.
Yfirlýsing útflytjanda á vörureikningi
Seinni leiðin er áritun á vörureikninginn sjálfan, og hún er hagkvæmari fyrir reglubundinn innflutning.
Orðalagið er þó fyrirskrifað. Í fríverslunarsamningi EFTA og Úkraínu er það tilgreint í viðauka 4.A, og í EES-samningnum í IV. viðauka við bókun 4, sbr. 4. mgr. 20. gr. bókunarinnar.
Í áliti umboðsmanns Alþingis nr. 4822/2006 misstu tuttugu sendingar frá Ítalíu fríðindameðferð meðal annars vegna þess að yfirlýsingarnar á vörureikningunum voru ekki í samræmi við þessar kröfur. Ítölsk tollyfirvöld bentu á að „upprunayfirlýsingar á vörureikningunum séu ekki gildar“ og að þar ætti að öllum líkindum við að orðalag yfirlýsingarinnar væri ekki rétt.
Sé seljandinn viðurkenndur útflytjandi getur hann beitt þessari leið almennt — en þá þarf númer hins viðurkennda útflytjanda að koma fram í árituninni. Slíkur reikningur kemur í stað upprunavottorðs.
Sönnun um flutningsleiðina
Þetta skjal gleymist oftast, og það fellir mál jafn örugglega og upprunasönnunin.
Upprunareglur fríverslunarsamninga gera að jafnaði kröfu um beinan flutning. Samkvæmt 14. gr. upprunareglna EFTA og Úkraínu skal „einungis … veita fríðindameðferð ef vörur væru fluttar með beinum flutningi á milli samningsríkja“. Umflutningur um þriðja ríki er heimill, en þá þarf að sanna að varan hafi ekki verið tollafgreidd inn í það ríki.
Tollgæslustjóri tilgreindi hvað dugar: T1 umflutningsskjal, non-manipulation vottorð, eða önnur skjöl sem sýna fram á að varan hafi ekki verið tollafgreidd annars staðar.
Skilyrðið er þó að skjalið nái alla leiðina. Í kjúklingamálinu lá fyrir T1 skjal, en það tiltók að varan kæmi frá Hollandi til Íslands — og þá dugði ekki að stafirnir UA kæmu fram í vörulýsingunni. Skjal sem hefst á miðri leið sannar ekki upprunaríkið.
Venjulegu fylgiskjölin
Fyrsta málsgrein 28. gr. telur upp þau skjöl sem liggja skulu til grundvallar aðflutningsskýrslu:
- Frumrit eða samrit af vörureikningi. Pro forma reikningur eða viðskiptareikningur má þó gilda þegar verðmæti er óverulegt eða varan er augljóslega ekki ætluð til sölu hér, svo sem persónulegir munir.
- Farmbréf eða undirfarmbréf, reikningur fyrir flutningskostnað, reikningur fyrir umbúðakostnað, pökkunarlisti, niðurstaða efnagreiningar og önnur gögn sem staðfesta tegund vöru, samsetningu, magn og verð.
- Tollverðsskýrsla þegar verðið á vörureikningi er ekki viðskiptaverðið í skilningi 14. gr.
- Frumrit upprunasönnunar þegar krafist er fríðindameðferðar.
Tollyfirvöld mega krefjast farmbréfs í fleiri en einu eintaki og halda eftir eintökum, og þau mega taka afrit af staðfestingarskjölum.
Athygli vekur ósamhverfan: fyrir vörureikninginn nægir samrit, en fyrir upprunasönnunina þarf frumrit.
Varðveislan er sex ár
Þrjár reglur gilda eftir því hver á í hlut, sbr. 29. gr.
Bókhaldsskyldur innflytjandi skal varðveita öll tollskjöl í samræmi við lög um bókhald og fyrirmæli sett samkvæmt þeim.
Innflytjandi með leyfi til SMT-tollafgreiðslu skal varðveita öll tölvutæk gögn er varða tollafgreiðslu í sex ár frá tollafgreiðsludegi, halda fullkomna gagnadagbók í réttri tímaröð og geyma óbreytt öll rammaskeyti sem send eru eða móttekin. Sé dagbókin á tölvutæku formi skal á auðveldan hátt vera unnt að endurmynda skeytin og prenta þau á læsilegan hátt.
Tollmiðlari skal varðveita tölvutæku gögnin með sama hætti — hvort sem innflytjandi er bókhaldsskyldur eða ekki — og að auki afrit af viðeigandi skriflegum gögnum samkvæmt 28. gr. í sex ár frá tollafgreiðsludegi.
Sex ára fresturinn er enginn tilviljun. Hann svarar til endurákvörðunarheimildar 111. og 112. gr., og hann er einmitt sá tími sem gögnin þurfa að vera tiltæk.
Hver sannreynir upprunann?
Í EES-samningnum er verkaskiptingin skýr. Samkvæmt 3. mgr. 32. gr. bókunar 4 skal sannprófun á því hvort vara sé upprunnin í útflutningsríkinu vera í höndum tollyfirvalda þar í landi.
Umboðsmaður Alþingis gerði alvarlega athugasemd við það þegar íslensk tollyfirvöld lögðu sjálfstætt mat á uppruna í stað þess að byggja á sannprófun ítalskra tollyfirvalda — og fékk „ekki séð að tollstjóri eða ríkistollanefnd hefðu haft málefnalega ástæðu til að hafna því mati sem fyrir lá á uppruna varanna frá ítölskum tollyfirvöldum“. Það taldist verulegur annmarki á málsmeðferð.
Fyrir innflytjanda merkir þetta að staðfesting tollyfirvalda í útflutningsríkinu er sterkasta gagnið sem völ er á. Rísi ágreiningur er rétt að fara þá leið snemma, í samstarfi við seljandann.
Fimm algengustu villurnar
- Vottorð sem vísar í rangt samningssamband. EUR.1 fyrir viðskipti við ESB gagnast ekki í viðskiptum við Ísland eða EFTA.
- Röng skammstöfun í áritun. „EU“ þar sem „UA“ átti að standa fellir yfirlýsinguna, þótt varan sé rétt upprunnin.
- Ljósrit í stað frumrits. Fjórði töluliður 28. gr. krefst frumrits.
- Flutningsskjal sem nær aðeins síðasta legginn. Sönnunin þarf að ná frá upprunaríkinu.
- Kaupstaður ruglaður við uppruna. Vara keypt af evrópskum birgi en framleidd annars staðar er ekki upprunavara.
Niðurstaða
Upprunasönnun er ekki formsatriði heldur skilyrði ívilnunarinnar, og hún er metin eftir skjalinu en ekki eftir staðreyndunum að baki því. Kjúklingur sem óumdeilt var alinn og slátrað í Úkraínu bar fullan toll vegna þess að vottorðið nefndi rangan samning og flutningsskjalið byrjaði í Hollandi.
Þess vegna er rétt að ganga úr skugga um form og orðalag áður en sendingin leggur af stað — ekki eftir að tollafgreiðsla hefur farið fram. Eftir á er leiðin sú að fá nýtt vottorð frá tollyfirvöldum í upprunaríkinu, og það tekur tíma sem sjaldan er til.
Og af því að gögnin þurfa að duga í sex ár er skjalasafnið sjálft hluti af verðmæti fríðindanna.
Heimildir
- , 22., 28., 29., 111. og 112. gr.
- — bókun 4, einkum 20. og 32. gr. og IV. viðauki.
- um upprunavottorð, áritun á reikning og sönnun um beinan flutning.
- um efni upprunayfirlýsinga og hlutverk tollyfirvalda í útflutningsríki.
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.