Stutta svarið
Starfsmaður eða ráðgjafi þarf hvorki að sitja í stjórn né framkvæmdastjórn skráðs félags til að falla undir reglur um innherjasvik. Mestu máli skiptir hvort hann býr yfir nægjanlega tilgreindum, óopinberum og verðmótandi upplýsingum um útgefanda eða fjármálagerning og hvernig hann fékk aðgang að þeim. Aðgangur í krafti starfs, stöðu eða skyldna er sérstaklega tilgreindur í reglunum.
Gildissviðið getur einnig náð til þess sem fær upplýsingarnar með öðrum hætti, ef hann veit eða ætti að vita að um innherjaupplýsingar er að ræða. Það getur til dæmis átt við um lögmann, endurskoðanda, fjárfestingarráðgjafa, lánveitanda, almannatengil, þýðanda, upplýsingatækniverktaka eða starfsmann sem fær aðgang að gagnaherbergi vegna afmarkaðs verkefnis.
Innherjalisti er mikilvæg skrá yfir aðgang, en hann stofnar ekki sjálfur réttarstöðuna. Sá sem er ekki á listanum getur samt fallið undir bannið. Þeim sem er á listanum er heldur ekki sjálfkrafa óheimilt að eiga viðskipti um ótiltekinn tíma; meta þarf hvaða upplýsingar viðkomandi býr yfir og hvort þær séu enn innherjaupplýsingar þegar viðskiptin fara fram.
„Innherji“ er ekki lengur formlegur starfsflokkur
Núverandi kerfi byggist á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 596/2014 um markaðssvik, svonefndri MAR-reglugerð. Hún hefur lagagildi á Íslandi samkvæmt lögum nr. 60/2021:
Ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 596/2014 um markaðssvik […] skulu hafa lagagildi hér á landi með þeim aðlögunum sem leiðir af ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 259/2019.
—
Eldri íslensk lög flokkuðu innherja í fruminnherja, tímabundna innherja og aðra innherja. Sú formlega flokkun féll brott við innleiðingu MAR. Nú er því varasamt að spyrja aðeins hvort tiltekinn starfstitill sé á fyrir fram ákveðnum lista yfir innherja. Réttara er að spyrja hvort viðkomandi og upplýsingarnar falli undir 7. og 8. gr. MAR.
Greinargerðin með frumvarpi til laga nr. 60/2021 lýsir gildissviðinu skýrt:
[Ákvæðið] á […] við um alla aðila sem búa yfir innherjaupplýsingum vegna […] aðgangs að upplýsingum í krafti starfs, stöðu eða skyldna sinna […]. [Það] gildi einnig um alla aðila sem búa yfir innherjaupplýsingum við aðrar aðstæður […] ef viðkomandi aðili veit eða ætti að vita að um innherjaupplýsingar er að ræða.
—
Stjórnarseta, eignarhlutur og aðkoma að refsiverðri háttsemi eru aðrar aðgangsleiðir sem nefndar eru í 4. mgr. 8. gr. MAR. Þær útiloka þó ekki starfsmenn og ráðgjafa. Ákvæðið er vítt af ásettu ráði: aðgangur að upplýsingunum og vitneskja viðkomandi skipta meira máli en starfsheiti hans.
Upplýsingarnar þurfa að standast fjögurra þátta próf
Trúnaðarmál fyrirtækis er ekki sjálfkrafa innherjaupplýsing. Fjármálaeftirlitið hefur dregið prófið saman í fjögur skilyrði. Upplýsingarnar þurfa að vera:
- nægjanlega tilgreindar,
- óopinberar,
- tengdar beint eða óbeint einum eða fleiri útgefendum eða fjármálagerningum, og
- líklegar til að hafa marktæk áhrif á verð yrðu þær opinberar.
Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um söluferli Mílu var prófinu lýst svo:
Samkvæmt […] 7. gr. MAR þurfa upplýsingar að uppfylla fjögur skilyrði til að teljast innherjaupplýsingar, en þær þurfa að vera 1) nægjanlega tilgreindar, 2) hafa ekki verið gerðar opinberar, 3) varða beint eða óbeint útgefendur fjármálagerninga [eða fjármálagerningana] og 4) vera líklegar til að hafa marktæk áhrif á markaðsverð fjármálagerninganna sjálfra ef opinberar væru.
—
„Nægjanlega tilgreindar“ þýðir ekki að endanlegur samningur, stjórnarákvörðun eða uppgjör þurfi að liggja fyrir. Upplýsingar geta verið nægjanlega tilgreindar ef unnt er að draga ályktun um möguleg verðáhrif aðstæðna eða atburðar. Mat á verðmótandi áhrifum miðast við hvort upplýstur fjárfestir væri líklegur til að nota upplýsingarnar sem hluta af grunni fjárfestingarákvarðana sinna.
Almennar vangaveltur, óljósar hugmyndir eða þekking á atvinnugrein eru hins vegar ekki sjálfkrafa innherjaupplýsingar. Ráðgjafi getur vitað meira um markaðinn en almenningur án þess að búa yfir tilgreindum upplýsingum um skráðan útgefanda. Á sama hátt nægir trúnaðarmerking á skjali ekki ein og sér ef efni þess stenst ekki fjögurra þátta prófið.
Ferli getur orðið verðmótandi áður en samningur er undirritaður
Samrunar, yfirtökur, fjármögnun, afkomuviðvaranir, stórir samningar og sala mikilvægra eigna þróast oft í áföngum. Milliskref í langvarandi ferli getur sjálft orðið nægjanlega tilgreint. Því er varhugavert að bíða þess að bindandi samningur liggi fyrir áður en aðgangur er takmarkaður og innherjalisti uppfærður.
Í Míluákvörðuninni taldi Fjármálaeftirlitið að innherjaupplýsingar hefðu myndast þegar stjórn ákvað að hefja seinni áfanga söluferlis. Fjórum bjóðendum var þá boðið að leggja fram skuldbindandi, fullfjármögnuð og skilyrðislaus tilboð, gagnaherbergi var opnað og aðgangur að stjórnendum veittur. Endanleg sala hafði ekki verið ákveðin, en ferlið var komið á það stig að raunhæfar horfur voru á henni:
Endanleg niðurstaða þarf ekki að vera komin til að telja megi að upplýsingar séu nægjanlega tilgreindar, svo lengi sem raunhæfar horfur eru á að þær gangi eftir.
—
Þetta skiptir ráðgjafa sérstaklega miklu. Lögmaður sem semur drög, starfsmaður fjárfestingarbanka sem heldur utan um tilboð, endurskoðandi sem vinnur áreiðanleikakönnun og kerfisstjóri sem veitir aðgang að gagnaherbergi geta fengið upplýsingarnar á ólíkum tímum. Meta þarf stöðuna við hvert þýðingarmikið milliskref, ekki aðeins við undirritun lokasamnings.
Innherjalisti skráir aðgang en skapar ekki bannið
Útgefendur og aðilar sem koma fram fyrir þeirra hönd eða reikning skulu halda innherjalista samkvæmt 18. gr. MAR. Listinn á að ná til starfsmanna og annarra sem sinna verkefnum er veita þeim aðgang að innherjaupplýsingum. Fjármálaeftirlitið nefnir ráðgjafa sérstaklega:
[Gera skal] lista yfir alla aðila sem hafa aðgang að innherjaupplýsingum og starfa fyrir þá samkvæmt ráðningarsamningi, eða hafa á annan hátt með höndum verkefni sem þeir hafa aðgang að innherjaupplýsingum gegnum, svo sem ráðgjafa, endurskoðendur eða lánshæfismatsfyrirtæki.
—
Listann þarf að uppfæra án tafar þegar ástæða skráningar breytist, nýr aðili fær aðgang eða aðgangur fellur niður. Hann ber almennt að varðveita í minnst fimm ár. Útgefandinn getur falið ráðgjafa að gera og uppfæra listann, en ber áfram ábyrgð á að 18. gr. MAR sé fylgt. Ráðgjafarfyrirtæki getur jafnframt þurft að halda eigin lista vegna verkefnisins.
Skráningin er þó ekki stofnskilyrði bannsins við innherjasvikum eða ólögmætri miðlun. Fái starfsmaður fyrir mistök óopinbert uppgjörsskjal og viti hann, eða ætti að vita, hvað í því felst, verða viðskipti hans ekki heimil þótt nafn hans hafi gleymst á listanum. Vanræksla við skráningu getur þvert á móti verið sjálfstætt brot á reglum um innherjalista.
Á hinn bóginn á listinn að vera nákvæm aðgangsskrá, ekki varanlegur stimpill á einstakling. Þegar upplýsingar hafa verið birtar með réttum hætti eða hafa misst verðmótandi gildi þarf að skrá breytinguna. Mikilvægt er að geta sýnt fram á hvenær aðgangur hófst, hvaða upplýsingar lágu fyrir og hvenær þær hættu að vera innherjaupplýsingar.
Bann við viðskiptum er ekki það sama og lokað tímabil stjórnenda
Tveimur reglum er gjarnan ruglað saman:
- Bann 14. gr. MAR við innherjasvikum, ráðleggingu eða hvatningu til innherjasvika og ólögmætri miðlun getur náð til hvers þess sem fellur undir gildissviðið. Það gildir á meðan hann býr yfir þeim innherjaupplýsingum sem um ræðir.
- Lokað 30 daga tímabil samkvæmt 19. gr. MAR tekur sérstaklega til einstaklinga sem gegna stjórnunarstörfum og tiltekinna viðskipta þeirra fyrir birtingu árshluta- eða ársuppgjörs.
Ráðgjafi sem er ekki stjórnandi fellur því almennt ekki undir lokaða tímabilið eingöngu vegna ráðgjafarhlutverks síns. Honum er þó óheimilt að eiga viðskipti með þann fjármálagerning sem upplýsingarnar varða á meðan hann býr yfir innherjaupplýsingum. Sama bann getur náð til þess að afturkalla eða breyta fyrirmælum, eiga viðskipti fyrir reikning annars eða ráðleggja öðrum á grundvelli upplýsinganna.
Miðlun innan verkefnis þarf tilgang, afmörkun og skráningu
Ekki er sjálfkrafa ólögmætt að miðla innherjaupplýsingum til starfsmanns eða ráðgjafa. Miðlun getur verið heimil þegar hún er eðlilegur þáttur í starfi, stöðu eða skyldum viðkomandi. Nauðsyn ræður þar miklu: ráðgjafi á að fá aðgang að þeim upplýsingum einum sem verkefnið krefst, ekki öllum viðkvæmum gögnum félagsins.
Góð framkvæmd felur meðal annars í sér að:
- afmarka hverjir þurfa aðgang og að hvaða gögnum,
- tímasetja hvenær hver aðili fékk aðgang,
- upplýsa viðtakanda um eðli upplýsinganna og þær takmarkanir sem fylgja,
- tryggja trúnað, aðgangsstýringu og rekjanleika,
- færa aðila án tafar á réttan verkefnisbundinn innherjalista, og
- skrá hvenær upplýsingar voru birtar eða aðgangi lauk.
Sérreglur gilda um markaðsþreifingar samkvæmt 11. gr. MAR. Þar getur verið nauðsynlegt að miðla óopinberum upplýsingum til hugsanlegs fjárfestis til að kanna áhuga á fyrirhuguðum viðskiptum. Vernd reglnanna byggist meðal annars á fyrirframmati, upplýsingagjöf, samþykki viðtakanda, viðvörun um viðskiptatakmarkanir, trúnaði og varðveislu skráa. Hefðbundin trúnaðaryfirlýsing kemur ekki í stað þess ferlis.
Dæmi um störf þar sem áhættan getur myndast
Starfsheitið eitt sker ekki úr. Meiri innherjaáhætta getur falist í því að fá drög að fréttatilkynningu en í almennum aðgangi háttsetts starfsmanns að eldri rekstrargögnum. Matið þarf að tengja við tilteknar upplýsingar, tíma og fjármálagerning.
Niðurstaða
Starfsmaður eða ráðgjafi getur fallið undir innherjareglur án nokkurrar stjórnarsetu. Þrjú atriði ráða mestu: hvort fyrir liggi raunverulegar innherjaupplýsingar samkvæmt fjögurra þátta prófinu, hvort viðkomandi búi yfir þeim vegna starfs, stöðu, skyldna eða annarra aðstæðna og hvort hann viti eða ætti að vita hvers eðlis upplýsingarnar eru.
Innherjalisti á að endurspegla þetta mat og gera aðgang rekjanlegan, en skráning, eða skortur á henni, ræður ekki ein og sér gildissviði bannsins. Skilvirkasta vörnin er að bera kennsl á verðmótandi upplýsingar snemma, endurmeta stöðuna við milliskref, takmarka aðgang við raunverulega þörf og skrá nákvæmlega hvenær aðgangur hófst og hvenær honum lauk.
Heimildir
- , einkum 1.–4., 7. og 17. gr.
- , einkum 7.–11., 14. og 17.–19. gr.
- , einkum kaflar 4.2–4.5.
- .
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.