Stutta svarið
Þegar tveir eigendur fara hvor með 50% atkvæða getur hvor um sig stöðvað ákvörðun sem þarf einfaldan eða aukinn meirihluta. Jafntefli veitir öðrum ekki sjálfkrafa úrslitavald. Á hluthafafundi nær tillaga sem fær helming atkvæða ekki einföldum meirihluta. Í tveggja manna stjórn verða báðir almennt að mæta til að stjórnin sé ákvörðunarbær og 1–1 atkvæði samþykkja ekki tillögu nema félagssamþykktir veiti formanni úrslitaatkvæði.
Fyrst þarf að lesa samþykktir og hluthafasamkomulag. Þar kunna að vera ákvæði um oddamann, sáttamiðlun, verðmat eða sölu hluta. Sé ekkert slíkt ákvæði þurfa eigendur að semja um tímabundna rekstrarstjórn og síðan um kaup annars á hlut hins, sölu félagsins, skiptingu rekstrar eða annan endanlegan aðskilnað.
Dómstóll tekur almennt ekki við rekstrarlegu atkvæðavaldi eigendanna. Hann getur hins vegar leyst úr skilgreindri kröfu um ógildingu, skaðabætur, innlausn eða slit. Djúpstæður og langvarandi ágreiningur getur stutt kröfu um að félagið innleysi hlut samkvæmt 18. gr. a. Hreinn ágreiningur leiðir aftur á móti ekki sjálfkrafa til slita samkvæmt 81. gr.; þar þarf að sanna ásetningsmisnotkun eða þátttöku hluthafa í lagabroti.
Hvar situr ákvörðunin föst?
Sama 50/50 eignaskipting getur valdið ólíkri kreppu eftir því hvaða stjórnareining þarf að taka ákvörðun:
Samkvæmt ræður einfaldur meirihluti úrslitum á hluthafafundi nema lög eða samþykktir mæli öðruvísi. Við jafntefli í kosningum ræður hlutkesti nema samþykktir kveði á um annað. Sú sérstaka regla breytir ekki öðrum 50/50 atkvæðum í samþykki.
krefst að minnsta kosti tveggja þriðju hluta greiddra atkvæða og þess hlutafjár sem farið er með atkvæði fyrir til breytingar samþykkta. Sama 2/3 eignarhlutfall er meginforsenda ákvörðunar um frjáls slit samkvæmt . Hvor 50% eigandi hefur því neitunarvald gagnvart slíkum ákvörðunum.
Tveggja manna stjórn getur auðveldlega lamast
Í félagi með fjóra hluthafa eða færri má stjórn vera skipuð einum eða tveimur mönnum samkvæmt . Fjölskipuð stjórn er ákvörðunarbær þegar meiri hluti stjórnarmanna sækir fund, nema samþykktir séu strangari. Í tveggja manna stjórn þýðir það almennt að báðir þurfa að sitja fundinn.
„Einfaldur meiri hluti atkvæða ræður úrslitum á stjórnarfundum nema samþykktir kveði á um annað. Í samþykktum má kveða svo á að atkvæði formanns ráði úrslitum þegar atkvæði eru jöfn.“
—
Úrslitaatkvæði formanns verður því ekki til aðeins vegna formannstitilsins; það þarf stoð í samþykktum. Ákvæðið leysir heldur aðeins úr jafntefli í stjórn, ekki á milli hluthafa á hluthafafundi.
Formaður á að boða til stjórnarfundar og halda skal fund ef stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri krefst þess. Stjórnarmaður sem er ósammála á rétt á að fá sérálit skráð í gerðabók samkvæmt . Fjarvera sem veldur ólögmætri lömun getur orðið sönnun við mat á skyldubroti eða misnotkun, en atkvæði hins fjarverandi telst ekki sjálfkrafa með.
Stjórnarkreppa stöðvar ekki lögbundnar skyldur
Eigendaágreiningur frestar ekki skyldu stjórnar til að gæta eigna, bókhalds, skattskila og fjárhagsstöðu félagsins. Stjórnin fer áfram með málefni þess og á að hafa nægilegt eftirlit með bókhaldi og meðferð fjármuna samkvæmt .
Ef félagið getur ekki greitt gjaldfallnar skuldir og greiðsluerfiðleikarnir eru ekki tímabundnir getur skapast skylda til að leita gjaldþrotaskipta samkvæmt . Stjórnarkreppa er ekki vörn gegn þeirri skyldu. Sé félag án starfandi stjórnar eða sinni ekki skráningarskyldu getur jafnframt hafist afskráningarferli samkvæmt .
Fyrstu viðbrögð ættu því að verja félagið meðan varanleg lausn er fundin:
- skilgreina hvaða daglegu greiðslur og skyldur þola enga bið;
- frysta óvenjulegar eða óafturkræfar ráðstafanir nema báðir samþykki;
- varðveita bankaaðgang, bókhald, tryggingar og lykilsamninga;
- halda formlega fundi og skrá tillögur, atkvæði og sérálit; og
- fá óháð mat á greiðslugetu ef reksturinn er í hættu.
Tímabundið samkomulag um rekstur á að vera skriflegt, afmarkað í tíma og skýrt um heimildir. Það má ekki veita öðrum eigandanum heimild til að flytja verðmæti úr félaginu eða skuldbinda það utan venjulegs rekstrar án eftirlits.
Lesa þarf þrjú skjöl áður en lausn er valin
Hluthafasamkomulag og samþykktir eru ekki sama skjalið. Brot á samkomulagi getur leitt til samningsúrræða án þess að fundarákvörðun verði sjálfkrafa ógild. Vilji eigendur að regla um stjórn eða atkvæðagreiðslu hafi bein félagaréttarleg áhrif getur þurft að taka hana upp í samþykktir, að því marki sem lög heimila.
Ekki er víst að unnt sé að bæta nýrri lausn við samþykktir eftir að kreppan er hafin. Breytingin krefst almennt 2/3 meirihluta og því samþykkis beggja 50% eigenda. Best er að semja um stjórnarkreppu áður en félagið er stofnað eða nýr eigandi kemur inn.
Samningsleiðir sem geta leyst hnútinn
Engin ein leið hentar öllum félögum. Algengar leiðir eru:
- Óháður þriðji stjórnarmaður. Eigendur velja sameiginlega einstakling sem báðir treysta. Afmarka þarf hvort hann hafi fullt stjórnarumboð eða aðeins gegni hlutverki sáttamiðlara.
- Sáttamiðlun eða sérfræðingsúrskurður. Sáttamiðlari vinnur að samkomulagi, en óháður sérfræðingur getur leyst afmarkað verðmats- eða reikningsmál ef bindandi samningur heimilar það.
- Kaup annars á hlut hins. Óháð verðmat, skýr uppgjörsdagsetning, ábyrgðir og greiðslutrygging draga úr nýjum ágreiningi.
- Samhliða kaup- og sölutilboð. Samningur getur heimilað öðrum að nefna verð á hlut og hinum að velja hvort hann kaupir eða selur á sama verði. Slík ákvæði þarf að útfæra sérstaklega með tilliti til ójafnrar fjárhagsstöðu.
- Sala félags eða skipting rekstrar. Meta þarf samþykki lánardrottna, skatta, starfsmenn, leyfi og eignarhald áður en eignum eða starfsemi er skipt.
Við verðmat þarf að ákveða matsdag og meðferð stjórnarkreppunnar, skulda við eigendur, óskráðra verðmæta og mögulegs minnihlutaafsláttar. Óskýrt verð getur flutt stjórnarkreppuna yfir í uppgjörságreining.
Getur dómstóll skyldað félagið til að innleysa hlut?
Já, við ákveðnar aðstæður. heimilar hluthafa að krefjast dóms um að félagið innleysi hlut hans þegar veigamikil rök standa til þess að hann fái að losna úr félaginu. Einn lagagrundvöllur er djúpstæður og langvarandi ágreiningur milli hans og annarra hluthafa um rekstur félagsins. Misbeiting annars hluthafa á áhrifum sínum og brot gegn banni við ótilhlýðilegum hagsmunum eru aðrir sjálfstæðir grundvellir.
Dómkrafa um innlausn getur meðal annars byggst á „djúpstæðum og langvarandi ágreiningi“ milli hluthafans og annarra hluthafa um rekstur félagsins.
—
Ágreiningur þarf að vera bæði djúpstæður og langvarandi; einn erfiður fundur nægir ekki. Dómur hafnar kröfunni ef innlausn veldur félaginu umtalsverðu tjóni eða ósanngjarnri niðurstöðu. Sama gildir ef félagið finnur kaupanda sem greiðir innlausnarverðið. Gögn um fyrri sáttatilraunir, rekstrarlömun, fundi og verðmat geta skipt máli.
Leiðir 50/50 staða sjálfkrafa til félagsslita?
Nei. Eigendur geta saman ákveðið frjáls slit með tilskildum meirihluta, en hvor um sig getur stöðvað þá ákvörðun. veitir hluthöfum sem fara með minnst 20% hlutafjár heimild til að krefjast slita aðeins þegar hluthafar hafa af ásetningi misnotað aðstöðu sína eða tekið þátt í brotum gegn lögum eða samþykktum.
Í var áréttað að skilyrði 81. gr. væru ströng og félag sýknað af slitakröfu. Erfið samskipti eða rekstrarágreiningur nægja því ekki án sönnunar um hinn lögbundna grundvöll.
Í var hins vegar fallist á slit þar sem fyrirsvarsmaður hafði í skjóli eignarhalds síns gefið út tryggingarbréf til sjálfrar sín með veði í fasteign félagsins. Málið sýnir muninn á hreinum ágreiningi og sannaðri, vísvitandi sjálfshagsmunaráðstöfun.
Eignir þarf að gera upp gagnvart lánardrottnum áður en afgangi er skipt. Innlausn eða sala er því markvissara úrræði þegar verðmætur rekstur getur haldið áfram.
Hagnýt röð næstu skrefa
- Kortleggja þarf valdið. Staðfesta þarf hlutaskrá, stjórn, prókúru, samþykktir og hvaða ákvarðanir eru raunverulega fastar.
- Vernda þarf reksturinn. Gera þarf tímabundið samkomulag um laun, skatta, lykilbirgja, gagnaaðgang og bann við óvenjulegum ráðstöfunum.
- Skrá þarf stöðuna. Boða þarf formlega til funda og bóka tillögur, rök, atkvæði og sérálit án persónulegra stóryrða.
- Velja þarf samningsferli. Setja þarf stuttan frest fyrir sáttamiðlun, óháð verðmat eða kauptilboð með sannaðri fjármögnun.
- Aðskilja þarf kröfurnar. Leggja þarf sérstakt mat á hvort atvik kalli á ógildingu, skaðabætur, innlausn eða slit; eitt úrræði leysir ekki sjálfkrafa öll mál.
- Bregðast þarf við greiðsluvanda. Leita þarf tafarlaust ráðgjafar ef félagið getur ekki greitt skuldir eða lögbundnar skilagreinar eru í hættu.
Niðurstaða
Fimmtíu á móti fimmtíu eignarhald verður að stjórnarkreppu þegar engin leið er út úr jafntefli. Tillaga fellur þá fremur en að annar eigandi fái að ráða. Skyldur stjórnar halda áfram og því þarf að verja rekstur, eignir og lögbundin skil.
Varanleg lausn fæst oftast með óháðum þriðja aðila, verðmati og kaupum annars á hlut hins eða sölu félagsins. Sé samkomulag ómögulegt getur 18. gr. a veitt einstökum hluthafa leið út vegna djúpstæðs og langvarandi ágreinings. Slit samkvæmt 81. gr. eru annað og strangara úrræði sem krefst sönnunar um ásetningsmisnotkun eða þátttöku í broti. Vandað ákvæði um stjórnarkreppu við stofnun félags er yfirleitt ódýrara en að semja fyrst eftir að allt er komið í hnút.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.