Stutta svarið
Raunverulegur eigandi félags er alltaf einstaklingur, einn eða fleiri, sem á félagið eða stjórnar því í raun. Skráður hluthafi getur verið annað félag, en rekja þarf eignarhalds- og yfirráðakeðjuna þar til einstaklingurinn að baki henni finnst. Bein eða óbein eignaraðild að meira en 25% hlut, meira en 25% atkvæðisréttur eða önnur raunveruleg yfirráð eru helstu viðmiðin.
Hlutfallið er ekki tæmandi próf. Einstaklingur með minni hlut getur verið raunverulegur eigandi vegna hluthafasamkomulags, réttar til að skipa stjórn eða annars ákvörðunarvalds. Nákvæmlega 25% eign uppfyllir ekki orðalagið „meira en 25%“ eitt og sér, en önnur yfirráð geta samt leitt til skráningar.
Lögaðili sem fellur undir lög nr. 82/2019 þarf að afla og sannreyna upplýsingar, tilkynna þær við nýskráningu og skrá allar breytingar hjá ríkisskattstjóra innan tveggja vikna. Ef enginn raunverulegur eigandi finnst eftir fullnægjandi könnun, eða vafi stendur eftir, skal skrá þann einstakling eða þá einstaklinga sem stjórna starfsemi lögaðilans. Það er vararegla en ekki leið til að sleppa því að rekja eignarhaldið.
Hver er raunverulegur eigandi?
vísa til skilgreiningar í . Kjarni hennar er að finna einstaklinginn sem nýtur eignarhaldsins eða fer með yfirráðin að lokum, óháð því hvaða félög eða samningar eru á milli.
„Einstaklingur eða einstaklingar sem í raun eiga eða stjórna lögaðila í gegnum beina eða óbeina eignaraðild að meira en 25% hlut.“
—
Orðin „telst meðal annars“ skipta máli. Hlutfallsviðmiðið er sterk vísbending, en yfirráð geta einnig byggst á öðru. Meta þarf raunveruleg réttindi og áhrif, ekki aðeins nöfn í hlutaskrá.
Eignarhald um millilið er því ekki skráð með því einu að nefna íslenska eða erlenda móðurfélagið. Skráningarskyldi aðilinn þarf að geta sýnt með gögnum hvernig eignarhald eða yfirráð liggja frá honum, í gegnum hvert millifélag, til viðkomandi einstaklings.
Hvaða aðilar þurfa að skrá upplýsingar?
Samkvæmt ná lögin almennt til lögaðila sem stunda atvinnurekstur hér á landi eða eru skráðir í fyrirtækjaskrá. Þar falla meðal annars undir útibú erlendra hlutafélaga og einkahlutafélaga. Lögin taka einnig til erlendra fjárvörslusjóða eða sambærilegra aðila sem eiga viðskipti hér á landi.
Lögin gilda ekki um stofnanir og fyrirtæki í eigu ríkis eða sveitarfélaga og ekki um lögaðila sem skráðir eru á skipulegum markaði. Undanþágan nær ekki sjálfkrafa til óskráðs dótturfélags aðeins vegna þess að móðurfélag þess er skráð á markað; meta þarf gildissvið og eignarhald hvers aðila. Í vafatilvikum sker ríkisskattstjóri úr um hvort aðili eða flokkur aðila falli undir lögin.
Erlendir fjárvörslusjóðir og sambærilegar ráðstafanir lúta sérstökum reglum. Þar þarf meðal annars að upplýsa um fjárvörsluaðila, stofnaðila, ábyrgðaraðila ef við á, rétthafa eða hóp þeirra og aðra einstaklinga sem hafa bein eða óbein yfirráð.
Hvað á að tilkynna?
Skráningarskyldi aðilinn ber ábyrgð á að afla rétts upplýsingagrundvallar. Um hvern raunverulegan eiganda skal samkvæmt tilkynna:
- nafn og lögheimili;
- kennitölu eða fæðingardag ef kennitala er ekki til;
- ríkisfang;
- eignarhlut og tegund eignarhalds;
- dagsetningu eigendaskipta; og
- gögn sem staðfesta upplýsingarnar og réttindi viðkomandi.
Staðfestingargögn geta eftir atvikum verið hlutaskrár, samþykktir, hluthafasamningar, skipurit eignarhalds, opinber erlend skráning og samningar um atkvæði eða stjórnarkjör. Félagið þarf að varðveita upplýsingarnar og gögnin í fimm ár eftir að viðkomandi hættir að teljast raunverulegur eigandi samkvæmt .
Raunverulegum eiganda er sjálfum skylt að veita félaginu umbeðnar upplýsingar. Það leysir félagið þó ekki undan eigin skyldu til að grípa til viðeigandi ráðstafana, sannreyna gögn og kanna breytingar þegar tilefni er til.
Hvenær þarf að skrá eða uppfæra?
„Skráningarskyldum aðilum er skylt að tilkynna ríkisskattstjóra innan tveggja vikna um allar breytingar sem varða skráningu.“
—
Fresturinn hefst við breytingu á eignarhlut, nýjan samning um atkvæðisrétt eða aðra breytingu á yfirráðum. Ekki er nægilegt að bíða eftir næsta ársreikningi. Félagið ætti því að tengja uppfærslu skrárinnar við hlutafjárviðskipti, breytingar á samþykktum, hluthafasamninga og endurskipulagningu samstæðu.
Hvað ef enginn fer yfir 25%?
Fyrst þarf að kanna hvort einstaklingur stjórni félaginu með öðrum hætti. Fjórir eigendur með 25% hver geta til dæmis haft mismunandi réttindi samkvæmt samþykktum eða samningi. Einn þeirra kann að ráða stjórnarkjöri eða lykilákvörðunum þótt enginn fari yfir tölulega viðmiðið.
Aðeins ef ekki er mögulegt að finna raunverulegan eiganda, til dæmis vegna dreifðs eignarhalds, eða vafi stendur enn eftir fullnægjandi könnun, skal sá einstaklingur eða þeir einstaklingar sem stjórna starfsemi lögaðilans skráðir. Yfirleitt er þá litið til yfirstjórnanda eða yfirstjórnenda. Félagið ætti að varðveita bæði niðurstöðu sína og gögn um þær leiðir sem kannaðar voru.
Hvað gerist ef skráningin er röng eða vantar?
Ríkisskattstjóri getur krafist úrbóta og frekari gagna. Samkvæmt fær aðili almennt þriggja vikna frest frá tilkynningu um fyrirhugaðar dagsektir til að bæta úr eða koma að andmælum. Ef úrbætur berast ekki geta dagsektir numið 10.000–500.000 kr. á dag og hækkað ef vanræksla heldur áfram.
heimilar einnig stjórnvaldssektir vegna rangra eða villandi upplýsinga, vanræktrar uppfærslu og brota á varðveisluskyldu. Sektir geta numið 100.000–5.000.000 kr. hjá einstaklingi og 500.000–80.000.000 kr. hjá lögaðila, með heimild til hærri sektar sem nemur allt að 10% af viðeigandi heildarveltu. Viðvarandi vanræksla getur að lokum leitt til afskráningar og skipta samkvæmt 17. gr.
Hagnýt athugun fyrir félagið
- Teikna þarf eignarhaldskeðjuna. Fara þarf frá félaginu í gegnum öll innlend og erlend millifélög þar til einstaklingar finnast.
- Reikna þarf bein og óbein réttindi. Skoða þarf eignarhluti og atkvæði, en einnig samninga, neitunarvald og rétt til að skipa stjórn.
- Sannreyna þarf einstaklingana. Bera þarf saman hlutaskrár, samþykktir, samninga, erlend vottorð og auðkennisupplýsingar.
- Skrá þarf alla sem uppfylla prófið. Einn raunverulegur eigandi útilokar ekki að annar einstaklingur fari einnig með nægileg yfirráð.
- Nota þarf vararegluna aðeins síðast. Skrá þarf stjórnanda ef enginn annar finnst eftir fullnægjandi könnun og varðveittu rökstuðninginn.
- Tengja þarf breytingar við tveggja vikna frestinn. Setja þarf skráningarathugun í ferli fyrir hlutafjárviðskipti, samninga eigenda og endurskipulagningu.
- Varðveita þarf sönnunargögn. Geyma þarf gögnin í lögboðinn tíma og uppfæra þau þegar tilefni er til.
Niðurstaða
Raunverulegur eigandi er ekki endilega sá sem stendur næst félaginu í hlutaskrá. Finna þarf einstaklinginn sem á eða stjórnar að lokum, hvort sem réttindin eru bein, óbein eða samningsbundin. Meira en 25% eign eða atkvæði er skýrt viðmið, en önnur yfirráð geta ráðið niðurstöðu jafnvel undir því marki.
Skráning er viðvarandi ferli. Félagið þarf að afla og sannreyna upplýsingar við nýskráningu, bregðast við breytingum innan tveggja vikna og varðveita gögnin. Vararegla um stjórnanda gildir aðeins eftir raunverulega könnun. Rangar, úreltar eða óstuddar upplýsingar geta leitt til dagsekta, stjórnvaldssekta og að lokum afskráningar, svo eignarhaldsskráin þarf að fylgja hverri breytingu á félaginu en ekki aðeins árlegri yfirferð.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.