Stutta svarið
Dráttarvextir eru vextir af ógreiddri peningakröfu eftir að skuldari er kominn í vanskil. Upphafsdagurinn fer fyrst og fremst eftir því hvort gjalddagi var ákveðinn fyrir fram. Hafi reikningur, samningur eða önnur gild skuldbinding tilgreint gjalddaga má almennt reikna dráttarvexti frá og með þeim degi. Hafi gjalddagi ekki verið ákveðinn má að jafnaði byrja að reikna þá þegar mánuður er liðinn frá því að kröfuhafi krafði skuldara sannanlega og með réttu um greiðslu. Dráttarvaxta má þó alltaf krefjast frá höfðun dómsmáls, með sérreglu fyrir skaðabótakröfur.
Almennir dráttarvextir eru breytilegir. Þeir eru grunnur dráttarvaxta sem Seðlabanki Íslands ákveður, að viðbættu sjö prósentustiga vanefndaálagi. Seðlabankinn birtir nýja tölu fyrir hvern mánuð. Í verslunarviðskiptum milli fyrirtækja eða fyrirtækis og opinbers aðila er álagið átta prósentustig. Í neytendalánum má hins vegar ekki beita samningsheimildinni um fast vanefndaálag eða fasta dráttarvaxtaprósentu.
Reikna skal dráttarvexti sem dagvexti af ógreiddum höfuðstól. Almenn reikniregla vaxtalaga miðar við 30 daga í mánuði og 360 daga í ári nema um annað sé samið eða venja standi til annars. Breytist vaxtaprósentan á vanskilatímanum þarf að skipta tímabilinu eftir gildistíma hverrar mánaðartölu.
Skaðabótakröfur fylgja sérreglu. Þær bera fyrst sérstaka skaðabótavexti en dráttarvextir hefjast almennt mánuði eftir að kröfuhafi hefur sannanlega lagt fram þær upplýsingar sem þarf til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.
Fyrst þarf að finna réttan upphafsdag
Vaxtareikningur getur verið tölulega réttur en samt lagalega rangur ef byrjað er á röngum degi. Í 5. og 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu eru fjórar helstu leiðir að upphafsdegi.
Hafi gjalddagi verið fyrir fram ákveðinn er kröfuhafa heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi.
—
Fyrirfram ákveðinn gjalddagi getur til dæmis staðið í lánssamningi eða á reikningi sem byggist á samningi aðila. Ef reikningur er á gjalddaga 10. júlí og stendur ógreiddur hefst almennur dráttarvaxtareikningur þann 10. júlí, ekki degi síðar. Krafa þarf þó að vera gild og greiðsluskyld; dagsetning á einhliða reikningi býr ekki ein og sér til skuld sem á sér enga stoð.
Hvað ef enginn gjalddagi var saminn?
Þá þarf kröfuhafi að koma réttmætri greiðslukröfu sannanlega á framfæri. Dráttarvextir hefjast þegar einn mánuður er liðinn frá þeirri kröfu. Sönnun um sendingu og efni skiptir því máli. Tölvupóstur, móttökukvittun eða annað rekjanlegt samskiptaferli getur sýnt hvenær greiðslu var krafist, en niðurstaðan ræðst af atvikum og því hvort krafan var þá gjaldkræf.
Sé greiðslukrafa sett fram á mánaðardegi sem er ekki til í næsta mánuði hefjast dráttarvextir síðasta dag næsta mánaðar. Krafa 31. janúar leiðir þannig almennt til upphafsdags síðasta dags febrúar. Reglan kemur í veg fyrir óvissu um dagsetningar sem vantar í styttri mánuði.
Hafi fyrri áskorun ekki uppfyllt skilyrðin má engu að síður krefjast dráttarvaxta frá þeim degi sem dómsmál er höfðað. Það þýðir ekki að stefna geri ógilda kröfu gilda; hún setur aðeins ystu viðmiðun um upphaf vaxta ef höfuðstólskrafan reynist réttmæt.
Hver er prósentan?
Samkvæmt 6. gr. vaxtalaga eru almennir dráttarvextir samtala grunns dráttarvaxta og sjö prósentustiga vanefndaálags. Seðlabanki Íslands birtir dráttarvextina mánaðarlega og ný tala gildir frá fyrsta degi mánaðar.
Seðlabankinn skal birta dráttarvexti samkvæmt þessari málsgrein eigi skemur en viku fyrir gildistökudaga dráttarvaxta sem eru fyrsta dag hvers mánaðar.
—
Við yfirferð þessarar greinar 26. júlí 2026 voru almennir dráttarvextir 15,50% á ári. Seðlabankinn hafði jafnframt tilkynnt að sama hlutfall gilti í ágúst 2026. Þetta er dagsett dæmi, ekki varanleg tala. Fyrir nýjan útreikning þarf að skoða fyrir hvern mánuð sem vanskilin ná yfir.
Í neytendalánum er ekki heimilt að semja um fast vanefndaálag ofan á grunninn eða fasta dráttarvaxtaprósentu samkvæmt undanþágu 2. mgr. 6. gr. Í öðrum samningum getur gilt umsamið hlutfall innan marka laganna. Sérlög geta einnig ákveðið aðra niðurstöðu, til dæmis um tilteknar opinberar kröfur.
Hvernig er fjárhæðin reiknuð?
Einfalt dæmi sýnir aðferðina. Gerum ráð fyrir 100.000 kr. ógreiddum höfuðstól, 15,50% ársvöxtum og 30 daga vanskilum án innborgunar eða vaxtabreytingar:
Niðurstaðan er um 1.292 kr. fyrir tímabilið. Þetta er aðeins reiknidæmi. Ef skuldari greiðir hluta lækkar sú fjárhæð sem áfram ber vexti. Breytist dráttarvaxtahlutfallið um mánaðamót þarf að reikna hvorn hluta tímabilsins með réttu hlutfalli og leggja niðurstöðurnar saman.
Dráttarvextir skulu ætíð reiknast sem dagvextir nema lög mæli sérstaklega fyrir um annað. Almenn regla 12. gr. miðar jafnframt við 30 daga í mánuði og 360 daga í ári nema aðilar hafi samið um annað eða önnur venja gildi. Hafi vaxtatímabil staðið lengur en tólf mánuði án þess að vextir séu greiddir skal leggja þá við höfuðstól, en ekki oftar en á tólf mánaða fresti. Því er ekki rétt að bæta dráttarvöxtum sjálfkrafa við höfuðstól í hverjum mánuði.
Sérreglan um skaðabótakröfur
Skaðabótakrafa ber almennt vexti samkvæmt 8. gr. frá bótaskyldu atviki. Þeir vextir eru annars eðlis og lægri en dráttarvextir. Skiptin yfir í dráttarvexti ráðast síðan af 9. gr.
Skaðabótakröfur skulu bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.
—
Það nægir því ekki alltaf að tilkynna að tjón hafi orðið. Kröfuhafi þarf að leggja fram þær upplýsingar sem raunverulega þarf til að meta bæði ábyrgð og fjárhæð. Í líkamstjónsmáli getur það meðal annars verið læknisfræðilegt mat og gögn um tekjutap. Dómstóll getur ákveðið annan upphafsdag ef sérstaklega stendur á. Hvert mál verður því metið eftir þeim gögnum sem lágu fyrir og hvenær þau voru afhent.
Verslunarviðskipti hafa hærra álag
Í viðskiptum milli fyrirtækja, eða milli fyrirtækis og opinbers aðila, gilda auk vaxtalaga lög um greiðsludrátt í verslunarviðskiptum. Þar er vanefndaálagið átta prósentustig í stað sjö. Miðað við 8,50% grunn og 15,50% almenna dráttarvexti verður hlutfallið því 16,50% í þeim viðskiptum.
Lögin taka ekki til neytenda. Þau setja einnig reglur um greiðslufresti og heimila kröfuhafa fasta innheimtubót þegar skilyrði eru uppfyllt. Það er sérstakur kostnaðarliður en ekki hluti vaxtaprósentunnar. Við afborgun samkvæmt greiðsluáætlun reiknast dráttarvextir almennt aðeins af þeirri afborgun sem er gjaldfallin, nema annað hafi verið sérstaklega samþykkt í samningi.
Hvenær falla dráttarvextir ekki á?
Vaxtalögin undanskilja tímabil þar sem greiðsla tefst vegna atvika sem varða kröfuhafa og skuldara verður ekki kennt um. Sama gildir þegar skuldari beitir lögmætu vanefndaúrræði eða heldur greiðslu eftir af annarri lögmætri ástæðu.
Ef atvik sem varða kröfuhafa og skuldara verður ekki um kennt valda því að greiðsla fer ekki fram skal ekki reikna dráttarvexti þann tíma sem greiðsludráttur verður af þessum sökum.
—
Undantekningin er ekki almenn heimild til að stöðva greiðslu vegna hvers kyns óánægju. Ástæðan þarf að vera lögmæt og tengjast greiðsludrættinum. Skuldari sem mótmælir ætti að gera það skriflega, skýra hvað sé umdeilt og varðveita gögn um samskipti og greiðslur. Greiðsla óumdeilds hluta getur jafnframt dregið úr áframhaldandi vaxtakostnaði.
Niðurstaða
Réttur dráttarvaxtareikningur byggist á fjórum atriðum: gildri höfuðstólskröfu, réttum upphafsdegi, réttu mánaðarlegu vaxtahlutfalli og réttri fjárhæð eftir hverja innborgun. Fyrirfram ákveðinn gjalddagi leiðir almennt til vaxta frá og með gjalddaga. Án gjalddaga þarf yfirleitt sannanlega og réttmæta greiðslukröfu og eins mánaðar bið. Skaðabætur og verslunarviðskipti hafa síðan sérreglur.
Sá sem yfirfer kröfu ætti því að biðja um samning eða reikning, sannanlega greiðsluáskorun, sundurliðun eftir vaxtatímabilum og skrá yfir innborganir. Prósentan ein segir ekki hvort niðurstaðan sé rétt; dagsetningarnar og lagagrundvöllurinn ráða jafn miklu.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.