Stutta svarið
Já, gera má fjárnám í eignarhluta skuldarans þótt hann eigi eignina með maka eða sambúðarmaka. Fjárnámið á hins vegar almennt ekki að ná til eignarhluta hins aðilans þegar aðeins skuldarinn ber ábyrgð á kröfunni. Skráð eignarhlutföll, kaupsamningar, afsöl og önnur gögn um raunverulegt eignarhald skipta því miklu.
Samkvæmt hjúskaparlögum ber hvort hjóna ábyrgð á sínum skuldbindingum. Hjónaband gerir eignir þeirra ekki sjálfkrafa að óskiptri sameign og hugtakið hjúskapareign segir fyrst og fremst til um skiptingu eigna milli hjóna. Hjón geta engu að síður átt tiltekna eign saman. Sambúð skapar heldur ekki sjálfkrafa sameiginlega skuldaábyrgð eða ákveðið eignarhlutfall; þar þarf að skoða hver á eignina í raun.
Önnur niðurstaða getur fengist ef báðir aðilar eru skuldarar, hafa gengist í ábyrgð eða meðeigandinn hefur gildlega veðsett sinn hlut. Samþykki maka við veðsetningu fjölskylduheimilis er þó ekki alltaf það sama og veðsetning á eigin hlut. Orðalag og undirritun skjalsins ráða miklu.
Maki, sambúðarmaki eða annar meðeigandi sem telur fjárnám skerða rétt sinn ætti að mótmæla strax við gerðina, leggja fram eignarheimildir og tryggja að mótmælin séu bókuð. Þriðji maður getur krafist úrlausnar héraðsdómara, almennt innan átta vikna frá lokum aðfarargerðar. Missist fresturinn getur réttarstaðan versnað verulega.
Fyrst þarf að greina skuldina frá eignarhaldinu
Tvær spurningar þurfa að vera aðskildar:
- Hver ber ábyrgð á skuldinni? Það getur verið annar aðilinn, báðir, ábyrgðarmaður eða sá sem hefur lagt eign sína að veði fyrir skuld annars.
- Hver á eignina sem krafist er fjárnáms í? Eignin getur verið skráð á annan aðilann, í sameign með ákveðnum hlutföllum eða háð ágreiningi um raunverulegt eignarhald.
Samkvæmt má gera fjárnám í eignum sem tilheyra gerðarþola, það er skuldaranum, eða öðrum sem sjálfur býður þær fram til fjárnáms. Meginreglan er því að sá réttur sem skuldarinn á fer undir fjárnámið, ekki öll sameiginleg eign.
Gera má fjárnám [...] í eignum, sem [...] tilheyra gerðarþola eða öðrum, sem sjálfur býður þær fram til fjárnáms.
—
Ef A og B eiga fasteign að jöfnu en aðeins A skuldar, er útgangspunkturinn að fjárnám verði gert í helmingshlut A. Hlutur B á ekki að verða andlag fjárnámsins eingöngu vegna hjónabands, sambúðar eða þess að eignin sé notuð sem sameiginlegt heimili.
Munurinn á hjúskapareign og sameign
Orðið hjúskapareign veldur oft misskilningi. Samkvæmt skiptast eignir hjóna í hjúskapareignir og séreignir, en hjón geta jafnframt átt eign í sameign. Eignarhlutur hvors maka í sameign getur síðan verið hjúskapareign eða séreign.
Hjúskapareign er því ekki samheiti yfir eign sem bæði hjón eiga. Fasteign getur verið hjúskapareign annars maka og skráð eingöngu á hann, en önnur fasteign getur verið í óskiptri sameign hjónanna.
segir síðan skýrt að hvort hjóna beri ábyrgð á þeim skuldbindingum sem á því hvíla, hvort sem þær stofnuðust fyrir hjúskap eða síðar. Maki verður því ekki sjálfkrafa ábyrgur fyrir einkaskuld hins.
Hvort hjóna ber ábyrgð á þeim skuldbindingum sem á því hvíla hvort sem þær hafa stofnast fyrir hjúskapinn eða síðar.
—
Undantekningar geta þó leitt af lögum eða samningi. Til dæmis getur venjulegur samningur um sameiginlegt heimilishald við ákveðnar aðstæður verið á ábyrgð beggja hjóna samkvæmt 69. gr. laganna. Einnig geta hjón bæði undirritað lán, gengist í ábyrgð eða lagt sameiginlega eign að veði.
Hvað gildir um sambúðarfólk?
Óvígð sambúð stofnar ekki almenna sameign eigna eða sjálfkrafa ábyrgð annars á skuldum hins. Ef aðeins annar sambúðaraðilinn er skráður eigandi getur hinn þurft að sýna fram á eignarrétt með gögnum um kaupverð, lán, framlög eða samkomulag aðila.
Skráning ræður ekki alltaf endanlega úrslitum ef traust gögn sýna annað raunverulegt eignarhald. Flókinn ágreining getur þurft úrlausn dómstóla.
Hvenær getur hlutur meðeigandans samt verið tekinn?
Staðan ræðst af réttargrundvellinum, ekki aðeins af því í hvers nafni skuldin er:
Síðasta tilvikið þarf að aðgreina frá venjulegu fjárnámi. Í er meðal annars sérstök regla um að kröfuhafi geti við ákveðin skilyrði gengið að gjöf frá skuldara til maka. Það veitir ekki heimild til að líta fram hjá eignarhaldi við sjálfa aðfarargerðina án þess að lagaskilyrðin séu uppfyllt.
Samþykki maka er ekki alltaf veðsetning á hans eigin hlut
Samkvæmt má annað hjóna almennt ekki veðsetja fasteign sína, sem er ætluð fjölskyldunni til bústaðar, án skriflegs samþykkis hins. Slíkt samþykki verndar hagsmuni fjölskyldunnar en segir ekki eitt og sér alltaf að makinn hafi sjálfur veðsett eignarhlut sinn.
Í áttu hjón fasteign til helminga. Undirritun konunnar var í reitum fyrir maka skuldara og maka þinglýsts eiganda en ekki í reit fyrir samþykki hennar sem eigin þinglýsts eiganda. Hæstiréttur taldi að undirritunin hefði aðeins samþykkt veðsetningu á hlut eiginmannsins samkvæmt hjúskaparlögum. Veðsetning og síðar nauðungarsala á hennar hlut voru án lagaheimildar.
Nafnritun sóknaraðila [...] ber ekki með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu síns eignarhluta.
—
Niðurstaðan getur verið önnur ef skjalið og önnur gögn sýna ótvírætt að meðeigandinn hafi einnig lagt sinn hlut að veði. Í studdu orðalag tryggingarbréfsins, yfirlýsing eiginkonunnar og önnur gögn að veðréttur næði til allrar eignarinnar. Þá mátti gera fjárnám í hennar hlut til tryggingar skuld eiginmannsins.
Þessi samanburður sýnir hvers vegna lesa verður undirskriftarreiti, yfirlýsingar og afmörkun veðandlagsins saman. Almenn áritun „samþykki maka“ er ekki örugg sönnun þess að makinn hafi lagt eigin hlut að veði.
Getur sameiginlega heimilið verið tekið?
Það að eign sé fjölskylduheimili veitir ekki almenna friðhelgi gegn fjárnámi í hlut skuldarans. verndar hins vegar nauðsynlegt lausafé til látlauss heimilishalds, ekki fasteignina sjálfa.
Fjárnám er heldur ekki það sama og tafarlaus brottvísun. Fjárnámið stofnar tryggingarrétt og getur leitt til nauðungarsölu. Þegar eign er í óskiptri sameign geta beiðnir beinst að einstökum eignarhlutum eða allri eigninni eftir þeim heimildum sem liggja fyrir. gerir ráð fyrir að umfang sölunnar ráðist af þeim beiðnum sem standa, jafnvel þótt meðferð þeirra sé sameinuð.
Meðeigandi getur einnig sjálfur krafist slita á óskiptri sameign ef eigninni verður ekki skipt án verulegs tjóns eða kostnaðar, að uppfylltum skilyrðum . Það er önnur leið en nauðungarsala kröfuhafa vegna skuldar, þótt afleiðingin geti verið að eignin í heild sé seld og andvirði skipt eftir réttindum eigenda.
Hvað um innbú og aðra muni á sameiginlegu heimili?
Á sameiginlegu heimili getur komið upp sönnunarvandi um hver eigi hvað. Eigandi verðmætra muna ætti að varðveita kaupnótur, bankafærslur, gjafabréf eða önnur gögn sem tengja eignina við hann.
Sýslumaður má ekki ganga út frá því að allt á heimilinu sé eign skuldarans ef trúverðug gögn sýna annað. Óljós munnleg staðhæfing rétt fyrir gerð getur þó verið veik sönnun. Nauðsynlegur heimilisbúnaður nýtur sérstakrar verndar samkvæmt 43. gr.
Hvernig á meðeigandi að bregðast við?
- Mótmæla þarf strax. Þriðji maður sem telur að gerðin skerði rétt sinn má mæta, krefjast frestunar eða mótmæla samkvæmt .
- Afmarka þarf réttinn nákvæmlega. Tilgreina þarf eign, eignarhlut og hvers vegna hann tilheyrir meðeigandanum en ekki skuldaranum.
- Leggja þarf fram gögn. Afsal, kaupsamningur, veðbókarvottorð, reikningsyfirlit, lánsgögn og kvittanir geta skipt úrslitum.
- Fá þarf mótmælin bókuð. Óska þarf eftir afriti af gerðabók og staðfesta að krafa meðeigandans og helstu rök komi þar fram.
- Gæta þarf frestsins. Samkvæmt getur þriðji maður með hagsmuni almennt krafist úrlausnar héraðsdómara innan átta vikna frá lokum gerðarinnar.
- Einnig þarf að bregðast við nauðungarsölu. Tilkynningar, mótmæli og frestir á sölustigi eru sjálfstæð. Ekki gera ráð fyrir að eldri mótmæli stöðvi allt ferlið sjálfkrafa.
Ef aðfarargerð gæti ranglega skert rétt þriðja manns, er honum heimilt að mæta og krefjast frestunar hennar eða mótmæla framgangi hennar.
—
Tíminn skiptir raunverulega máli. Í máli nr. 345/2013 taldi Hæstiréttur sölu á hlut meðeigandans hafa verið án heimildar, en hún var samt bundin af sölunni vegna þess að hún hafði ekki neytt viðeigandi úrræða innan lagaákveðinna fresta.
Niðurstaða
Fjárnám vegna einkaskuldar annars maka eða sambúðarmaka nær almennt aðeins til eigna og eignarhluta skuldarans. Hjúskapur eða sambúð flytur hvorki skuldina né eignarhald sjálfkrafa yfir á hinn aðilann. Afgerandi er hver ber ábyrgð á kröfunni, hver á eignina og hvort meðeigandinn hefur veitt sjálfstæða tryggingu.
Í sameignarfasteign getur því verið heimilt að gera fjárnám í hlut skuldarans en óheimilt að ganga að hlut meðeigandans. Gild veðsetning getur breytt því. Þar getur fínn munur á samþykki maka við ráðstöfun heimilis og samþykki eiganda við veðsetningu eigin hlutar ráðið úrslitum. Sá sem telur gengið á rétt sinn þarf að leggja fram skýr eignargögn, mótmæla án tafar og gæta bæði átta vikna frestsins vegna aðfarargerðar og þeirra sjálfstæðu fresta sem kunna að gilda við nauðungarsölu.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.