Stutta svarið
Nei. Þrjár sjálfstæðar ástæður geta hver um sig fellt þá niðurstöðu.
Kaupstaður er ekki uppruni. Vara sem keypt er af þýskum birgi en framleidd í Kína er kínversk upprunavara. EES-fríðindi ráðast af því hvar varan var framleidd, ekki hvaðan hún var send eða hver seldi hana.
Samningurinn nær ekki til allra vara. EES-samningurinn undanskilur stóra vöruflokka, þar á meðal megnið af landbúnaðar- og matvörum.
Og jafnvel þegar allt gengur upp fellur aðeins tollurinn niður. Virðisaukaskattur og vörugjöld leggjast á óbreytt við innflutning.
Þar við bætist að EES er ekki tollabandalag. Vara frá þriðja ríki sem hefur verið tollafgreidd inn í ESB-ríki öðlast ekki við það EES-uppruna.
Hvað EES-samningurinn nær til
Gildissviðið er afmarkað í 8. gr. samningsins, sem lögfestur var með lögum nr. 2/1993. Eins og það er rakið í áliti umboðsmanns Alþingis nær fríverslunin til framleiðsluvara í 25.–97. kafla samræmdu vörulýsingar- og vörunúmeraskrárinnar, að frátöldum þeim framleiðsluvörum sem skráðar eru í bókun 2, auk framleiðsluvara sem tilgreindar eru í bókun 3 samkvæmt því sérstaka fyrirkomulagi sem þar er greint frá.
Þetta hefur eina afleiðingu sem skiptir neytendur og matvælainnflytjendur mestu: kaflar 1–24 falla utan almennu fríverslunarinnar. Þar eru lifandi dýr, kjöt, fiskur, mjólkurvörur, grænmeti, ávextir, korn, unnin matvæli og drykkjarvörur. Um einstaka vöruflokka á því sviði gilda sérreglur í bókunum við samninginn, en meginreglan um tollfrelsi nær ekki til þeirra.
Bannið við tollum í 10. gr. samningsins — sem leggur bann við tollum á inn- og útflutning og gjöldum sem hafa samsvarandi áhrif milli samningsaðila — gildir því aðeins innan þessa gildissviðs.
Sérstakt fyrirkomulag getur gilt um einstaka vöruflokka samkvæmt bókun 3, og tollkvótar samkvæmt 12. og 13. gr. tollalaga geta veitt lægri tolla á tilteknu magni. Hvort tveggja er undantekning frá meginreglunni, ekki hún sjálf.
Uppruni er ekki það sama og kaupstaður
Upprunareglurnar eru í bókun 4 við EES-samninginn, með stoð í 1. mgr. 9. gr. hans. Samkvæmt þeim þarf innflytjandi ekki að greiða almennan toll af þeim vörum sem upprunnar eru á Evrópska efnahagssvæðinu.
Tvær leiðir liggja til upprunans. Varan getur verið að öllu leyti upprunnin á svæðinu, eða hún getur hlotið nægilega aðvinnslu þar samkvæmt listareglum bókunarinnar, sem tilgreina fyrir hvert tollskrárnúmer hvaða vinnsla nægir.
Það sem ekki skapar uppruna er upptalningarvert:
- Að varan sé keypt af fyrirtæki með heimilisfesti í EES-ríki.
- Að hún sé send frá vöruhúsi í EES-ríki.
- Að hún hafi verið tollafgreidd inn í ESB-ríki og greitt þar innflutningsgjöld.
- Að umbúðir eða vörumerki séu evrópsk.
Síðasti punkturinn er sá sem oftast veldur vonbrigðum. Innan ESB er tollabandalag og frjálst flæði vara sem komnar eru í frjálsa umferð þar. Ísland er ekki aðili að því tollabandalagi, og frjáls umferð innan ESB færist ekki yfir á innflutning til Íslands.
Hvað þarf þá til?
Fjögur skilyrði, og þau þurfa öll að standast:
- Varan fellur innan gildissviðs samningsins — kaflar 25–97, utan bókunar 2.
- Hún telst upprunavara samkvæmt bókun 4.
- Gild upprunasönnun liggur fyrir í frumriti, sbr. 4. tölul. 1. mgr. 28. gr. tollalaga, og í því orðalagi sem 4. mgr. 20. gr. bókunar 4 og IV. viðauki við hana mæla fyrir um.
- Flutningsskilyrðum er fullnægt.
Þriðja skilyrðið fellir fleiri mál en hin. Í áliti umboðsmanns Alþingis nr. 4822/2006 misstu tuttugu sendingar frá Ítalíu fríðindameðferð, meðal annars vegna þess að upprunayfirlýsingar á vörureikningum voru ekki í samræmi við kröfur bókunarinnar — ítölsk tollyfirvöld bentu á að orðalag yfirlýsingarinnar væri ekki rétt.
Umboðsmaður taldi reyndar einnig verulega annmarka á málsmeðferð íslenskra tollyfirvalda í málinu, en það breytir ekki lærdómnum: orðalag upprunayfirlýsingar er ekki frjálst.
Og þótt allt gangi upp: skatturinn stendur
Þetta er mikilvægasta leiðréttingin fyrir neytendur.
Fríðindameðferð fellir niður tollinn. Hún fellir ekki niður:
- Virðisaukaskatt við innflutning, sem reiknast af tollverði að viðbættum tolli og öðrum gjöldum, sbr. 1. mgr. 34. gr. laga nr. 50/1988. Falli tollurinn niður lækkar skattstofninn sem því nemur — en skatturinn sjálfur stendur, 24% eða 11%.
- Vörugjöld samkvæmt sérlögum, svo sem vörugjald af ökutækjum.
- Þjónustugjöld flutningsaðila, sem eru einkaréttarleg og koma tollum ekkert við.
Dæmi: vara keypt í Þýskalandi á 100.000 kr., flutningur og vátrygging 10.000 kr. Falli tollurinn niður vegna EES-uppruna reiknast virðisaukaskattur af 110.000 kr., eða 26.400 kr. Sendingin er því hvergi nærri gjaldfrjáls.
Hvað með kaup einstaklinga í netverslun?
Sömu reglur gilda, með einni viðbót: virðisaukaskatturinn er oft þegar innifalinn í verðinu erlendis.
Erlendar netverslanir innheimta iðulega virðisaukaskatt síns heimaríkis við kaupin. Sá skattur er ekki íslenskur virðisaukaskattur og hann fellur ekki niður við íslenska tollafgreiðslu. Kaupandinn getur því lent í því að greiða virðisaukaskatt tvisvar — erlendan við kaupin og íslenskan við innflutninginn — og þarf þá að leita endurgreiðslu erlendis eftir reglum þess ríkis.
Undanþágur frá gjöldum sem varða einstaklinga snúa að öðru: farangri ferðamanna að verðmæti allt að 88.000 kr. og gjöfum að verðmæti allt að 13.500 kr. samkvæmt 6. gr. tollalaga, sem jafnframt eru undanþegnar virðisaukaskatti samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 36. gr. virðisaukaskattslaga.
Þær undanþágur eru ekki bundnar við EES og þær gilda ekki um venjulegar netverslunarsendingar.
Hvenær skilar EES-uppruni raunverulegum sparnaði?
Þegar allt fer saman: varan er í köflum 25–97, hún er raunverulega framleidd á svæðinu, tollskrárnúmerið ber toll sem einhverju nemur, og skjölin eru í lagi.
Fyrir iðnaðarvörur, vélar, tæki og byggingarefni í miklu magni getur þetta munað verulegu. Fyrir stakar sendingar af vöru sem ber engan toll hvort sem er skilar fríðindameðferð engu — og þá er óþarfi að leggja í fyrirhöfnina við upprunasönnun.
Fyrsta skrefið er því alltaf hið sama og í öðrum tollamálum: finna tollskrárnúmerið og athuga hvaða toll það ber. Beri það engan toll er spurningin um EES-uppruna án þýðingar.
Niðurstaða
„Keypt í Evrópu“ er ekki tollaleg staða. EES-samningurinn veitir tollfrelsi fyrir vörur sem eru upprunnar á svæðinu, innan afmarkaðs gildissviðs sem skilur landbúnaðar- og matvörur að mestu eftir, og gegn skjölum sem þarf að vera rétt.
Og fríðindin ná aldrei lengra en til tollsins. Virðisaukaskatturinn leggst á óháð uppruna, enda er hann neysluskattur en ekki viðskiptahindrun.
Sá sem vill lækka innflutningskostnað ætti því að byrja á tollskrárnúmerinu, kanna hvort varan sé raunverulega upprunavara, og ganga frá upprunasönnuninni áður en sendingin leggur af stað.
Heimildir
- — 8., 9. og 10. gr. samningsins og bókanir 2, 3 og 4.
- , 5., 6., 12., 13., 28., 111. og 112. gr.
- , 34. og 36. gr.
- um gildissvið EES-samningsins, bókun 4 og sönnun um uppruna.
- um form upprunasönnunar.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.