Stutta svarið
Þriðji aðili, til dæmis aðstandandi, vinnuveitandi eða annar meðferðaraðili, getur komið upplýsingum á framfæri við heilbrigðisstarfsmann. Hann fær þó ekki sjálfur heimild til að færa þær í sjúkraskrá. Aðeins þeir starfsmenn og nemar sem lögin tilgreina mega skrá upplýsingarnar, og færslan þarf að vera nauðsynleg vegna meðferðar, skýr og rekjanleg. Upplýsingar frá öðrum verða ekki sjálfkrafa að staðreyndum þótt þær séu skráðar.
Sjúklingur á almennt rétt á að sjá eigin sjúkraskrá, fá afrit og vita hver hafi flett henni upp, hvenær og í hvaða tilgangi. Sérregla gildir þó um upplýsingar sem hafðar eru eftir öðrum en sjúklingnum eða heilbrigðisstarfsmönnum. Þá þarf venjulega samþykki heimildarmanns áður en efnið er sýnt. Landlæknir getur þó veitt aðgang ef heimildarmaður er látinn, horfinn eða neitar án réttmætrar ástæðu.
Telji sjúklingur færslu ranga eða villandi á hann ávallt rétt á að fá athugasemd sína skráða. Færslunni sjálfri verður aðeins breytt ef sýnt er fram á að hún sé bersýnilega röng eða villandi og umsjónaraðili samþykkir breytinguna. Synjun um leiðréttingu eða aðgang má að jafnaði bera undir landlækni og eyðing krefst samþykkis embættisins.
Þriðji aðili veitir upplýsingar en heilbrigðisstarfsmaður skráir
Sjúkraskrá er ekki aðeins frásögn sjúklingsins. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 55/2009 nær hún einnig til upplýsinga sem aflað er annars staðar frá vegna meðferðar. Aðstandandi getur til dæmis lýst einkennum sem sjúklingur getur ekki sjálfur greint frá. Annar meðferðaraðili getur sent niðurstöðu eða lyfjasögu.
Af því leiðir þó ekki að hver sem er geti fært fullyrðingu beint í skrána. Samkvæmt 5. gr. mega heilbrigðisstarfsmenn og afmarkaður hópur annarra starfsmanna eða nema, sem bundnir eru sambærilegri þagnarskyldu, einir færa sjúkraskrárupplýsingar. Nafn og starfsheiti þess sem skráir og tímasetning færslunnar eiga að koma fram og breytingar þurfa að vera rekjanlegar.
Efnislega þrengir 6. gr. heimildina enn frekar:
Í sjúkraskrá skal færa með skipulegum hætti þau atriði sem nauðsynleg eru vegna meðferðar sjúklings.
—
Góð færsla aðgreinir því það sem starfsmaðurinn sá sjálfur eða mat frá því sem haft er eftir öðrum. Hún tilgreinir uppruna, samhengi og tengsl við meðferðina. Óstaðfest ásökun verður ekki læknisfræðileg staðreynd við það eitt að hún sé færð í sjúkraskrá.
Hvenær getur skráning frá öðrum farið út fyrir mörkin?
Spyrja þarf fjögurra spurninga:
- Var efnið nauðsynlegt við greiningu eða meðferð eða til að tryggja öryggi sjúklings?
- Kom skýrt fram hver veitti upplýsingarnar og hvað var faglegt mat starfsmannsins?
- Var skráð meira um sjúklinginn eða aðra einstaklinga en tilgangurinn krafðist?
- Lá fullnægjandi heimild að baki öflun, skráningu og áframhaldandi notkun upplýsinganna?
Í var blóðsýni móður rannsakað vegna erfðagreiningar barns. Landspítalinn taldi samþykki liggja fyrir eftir samtal við föðurinn en hafði hvorki upplýst móðurina né leitað samþykkis hennar. Persónuvernd féllst ekki á þá afstöðu:
Ekki nægir að Landspítalinn hafi talið að samþykki væri fyrir því að greina alla fjölskylduna eftir samtal við eiginmann kvartanda.
—
Rannsóknin, miðlun niðurstöðunnar til eiginmannsins og áframhaldandi notkun upplýsinganna samrýmdust ekki persónuverndarlögum. Upplýsingar frá maka eða foreldri koma þannig ekki sjálfkrafa í stað heimildar frá þeim einstaklingi sem heilsufarsupplýsingarnar varða.
Réttur til aðgangs og sérreglan um heimildarmanninn
Beiðni um heildarafrit eða hluta sjúkraskrár skal beina til umsjónaraðila skrárinnar. Sjúklingur á einnig rétt á upplýsingum um hverjir hafi aflað gagna úr skránni, hvar og hvenær það gerðist og í hvaða tilgangi.
Þegar efni er haft eftir utanaðkomandi heimildarmanni gildir þó sérstök regla:
Sé um að ræða sjúkraskrárupplýsingar sem hafðar eru eftir öðrum en sjúklingi sjálfum eða heilbrigðisstarfsmönnum skal leita samþykkis þess sem upplýsingarnar gaf áður en þær eru sýndar honum.
—
Synjun heimildarmanns ræður þó ekki úrslitum. Sé hann látinn eða horfinn, eða neiti hann án réttmætrar ástæðu, getur landlæknir ákveðið að veita aðgang að öllu efninu eða hluta þess. Sama embætti endurskoðar synjun um aðgang þegar umsjónaraðili telur afhendingu ekki þjóna hagsmunum sjúklings.
Í var hluti uppflettinga læknis í skrá fyrrverandi sjúklings óheimill. Málið sýnir að starfsheitið eitt og sér veitir ekki ótakmarkaðan aðgang; uppflettingin þarf að vera nauðsynleg vegna meðferðar eða annars lögmæts og afmarkaðs verkefnis.
Aðgangur að skrá er ekki sama og skýring á innihaldinu
Afrit getur verið óskiljanlegt án samhengis. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 74/1997 á sjúklingur rétt á upplýsingum um heilsufar, fyrirhugaða meðferð, áhættu, gagnsemi og önnur úrræði. Upplýsingarnar eiga að koma jafnóðum og vera settar fram þannig að sjúklingurinn geti skilið þær:
Upplýsingar samkvæmt þessari grein skulu gefnar jafnóðum og tilefni skapast og á þann hátt og við þau skilyrði að sjúklingur geti skilið þær.
—
Sjúklingur getur því óskað eftir að sá sem ber ábyrgð á færslunni skýri læknisfræðileg hugtök, hvaðan upplýsingarnar komu, hvaða vægi þær fengu og hvernig þær tengjast meðferðinni. Réttur til skýringa felur þó ekki sjálfkrafa í sér rétt til að fá afhent nafn heimildarmanns eða trúnaðarupplýsingar frá honum.
Athugasemd, leiðrétting og eyðing eru ólík úrræði
Lögin tryggja athugasemdina með skýrum hætti:
Telji sjúklingur eða umboðsmaður hans að sjúkraskrárupplýsingar séu rangar eða villandi skal athugasemd hans um það skráð í sjúkraskrána.
—
Skilyrði leiðréttingar eru strangari: upplýsingarnar þurfa að vera bersýnilega rangar eða villandi. Eldri færslan hverfur ekki endilega, enda eiga breytingar að vera rekjanlegar og gögn sem geta skipt máli í réttarágreiningi mega ekki glatast.
vegna þess að beiðni um leiðréttingu ber fyrst að beina til umsjónaraðila og síðan til landlæknis. : það stjórnvald sem lögin fela málið verður fyrst að fá tækifæri til að bæta úr.
Flokkatafla sýnir að rétt leið ræðst af ágreiningsefninu
Orðið „sjúkraskrá“ kom fyrir í 698 úrlausnum í íslensku stjórnsýslusafni. Í 608 þeirra var úrlausnaraðili skráður og hinn 16. júlí 2026 skiptust stærstu hóparnir þannig:
Taflan er ekki talning á samþykktum beiðnum um aðgang eða leiðréttingu. Hún sýnir að sjúkraskrár koma við sögu í ólíkum málaflokkum. Beiðnir um leiðréttingu og aðgang fara samkvæmt sjúkraskrárlögum til umsjónaraðila og landlæknis. Ólögmæt vinnsla getur heyrt undir Persónuvernd, en ágreiningur um örorku eða bætur getur komið til kasta úrskurðarnefndar velferðarmála eða úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Rétt flokkun ágreiningsefnisins í upphafi kemur því oft í veg fyrir að kæru sé beint í rangan farveg.
Afmörkun beiðninnar
Beiðni verður sterkari ef hún tilgreinir:
- dagsetningu, deild og nákvæma færslu sem um ræðir;
- hvort óskað sé eftir afriti, skýringu, athugasemd, leiðréttingu eða eyðingu;
- hvaða orð eða staðreynd sé röng og hvaða gögn sýni það;
- kröfu um að athugasemd sjúklings verði skráð þótt leiðrétting sé ekki samþykkt;
- beiðni um upplýsingar um uppflettingar, sé grunur um óheimilan aðgang; og
- kröfu um skriflega ákvörðun með leiðbeiningum um kæru til landlæknis, verði beiðninni synjað.
Niðurstaða
Upplýsingar frá þriðja aðila má færa í sjúkraskrá þegar þær eru nauðsynlegar vegna meðferðar, en það er starfsmaður með skráningarheimild sem metur efnið, skráir það og ber ábyrgð á færslunni. Sjúklingurinn á rétt á aðgangi, skiljanlegum upplýsingum og yfirliti um uppflettingar, en trúnaður við heimildarmann nýtur sérstakrar verndar.
Mikilvægast er að velja rétt úrræði. Athugasemd sjúklings skal skrá telji hann efnið rangt eða villandi. Leiðrétting krefst þess að rangfærslan sé bersýnileg og eyðing er undantekning. Beiðnin fer fyrst til umsjónaraðila sjúkraskrár og synjun um aðgang eða leiðréttingu síðan til landlæknis.
Heimildir
- , einkum 3.–7. og 12.–15. gr. a.
- , einkum 5. og 6. gr.
- .
- og .
- .
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.