Stutta svarið
Tveir skattar, tvær ólíkar reglur — og það er lykillinn að öllu málinu.
Tekjuskattur heimilar frádrátt í hlutfalli við notkun í þágu rekstrar, gegn því að aksturinn sé skráður og rökstuddur með tilefni, tíðni og vegalengdum.
Virðisaukaskattur er mun strangari. Innskattur af öflun, leigu og rekstri fólksbifreiðar er útilokaður með öllu, og af þeim atvinnubifreiðum sem heimildin nær til aðeins séu þær eingöngu notaðar í virðisaukaskattsskyldri starfsemi.
Í báðum kerfum gildir sama harða reglan: akstur milli heimilis og vinnustaðar telst einkanot.
Og 50. gr. tekjuskattslaga bætir við tveimur takmörkunum: þaki á frádrátt vegna fjármögnunarleigu fólksbifreiða, og banni við gjaldfærslu á rekstri bifreiða sem starfsmenn fá til eigin afnota nema hlunnindin hafi verið talin þeim til tekna.
Tekjuskatturinn: hlutfall eftir notkun
Grundvöllurinn er meginregla 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003 um rekstrarkostnað. Bifreiðakostnaður er frádráttarbær að því marki sem hann gengur til að afla teknanna — og það kallar á skiptingu.
Í framkvæmd er gerð grein fyrir þessu á sérstöku rekstraryfirliti fólksbifreiðar (RSK 4.03), þar sem heildarakstur, akstur í þágu starfseminnar og kostnaður á hvern ekinn kílómetra koma fram.
Kröfurnar til rökstuðningsins eru áþreifanlegar. Í úrskurði yfirskattanefndar nr. 136/2004 hafði skattstjóri farið fram á að rekstraraðilinn gerði „ítarlega grein fyrir akstri í þágu atvinnurekstrar þar sem tíunduð væru aksturstilefni, tíðni akstursferða, vegalengdir á akstursleiðum og lagður fram tölulegur útreikningur á þeim kílómetrafjölda sem talinn væri stafa af akstri í þágu atvinnurekstrar“ — auk þess sem rökstyðja skyldi á hvaða grundvelli skiptingin væri gerð.
Fjórir þættir þurfa því að koma fram fyrir hverja ferð eða ferðaflokk: tilefni, tíðni, leið og vegalengd.
Akstur milli heimilis og vinnustaðar er einkanot
Þetta er reglan sem oftast fellir frádrátt, og hún er fortakslaus í báðum kerfum.
Skattstjóri vakti sérstaklega athygli á henni í 136/2004: „allur akstur milli heimilis og vinnustaðar teldist til eigin nota og skyldi útreikningur hans sýndur“.
Virðisaukaskattsmegin er hún orðuð berum orðum:
Akstur eiganda eða starfsmanns til og frá heimili telst í öllum tilvikum til einkanota í þessu sambandi og það eins þótt aksturinn sé jafnframt í þágu starfseminnar eða á annan hátt að kröfu rekstraraðila.
—
Síðari hluti setningarinnar er afgerandi: það breytir engu þótt aksturinn sé jafnframt í þágu starfseminnar eða að kröfu vinnuveitandans.
Hvað dugar sem sönnun?
Akstursdagbók sem heldur utan um dagsetningu, tilefni, leið og vegalengd er kjarni málsins. Hún þarf að vera færð jafnóðum; eftir á gerð samantekt hefur lítið sönnunargildi.
Hlutfallsprófið. Skattyfirvöld nota einfaldar vísbendingar til að velja mál til skoðunar. Í 136/2004 byggði skattstjóri meðal annars á hlutfalli bifreiðakostnaðar af brúttótekjum, sem nam um 50%, og taldi það benda til þess að akstur í þágu starfseminnar væri verulega oftalinn.
Tölurnar í málinu voru 15.737 km heildarakstur, þar af 11.207 km taldir í þágu starfseminnar — um 71% — og kostnaður 43,38 kr. á ekinn kílómetra. Slík hlutföll kalla á sterk gögn.
Málsmeðferðin skiptir máli. Í sama máli hafði skattstjóri aflað upplýsinga um akstur kæranda frá forstjóra viðskiptavinarins við heimsókn eftirlitsfulltrúa á skrifstofu félagsins. Yfirskattanefnd benti á að ekki hefði verið um formlega skýrslugjöf að ræða samkvæmt 2. mgr. 94. gr., skýrslan hefði ekki verið staðfest af forstjóranum og hann hefði síðar gert athugasemdir við það sem eftir honum var haft. Upplýsingarnar voru taldar „að engu hafandi“ og ekki litið til þeirra — og gjaldfærsla bifreiðakostnaðar var hækkuð frá því sem skattstjóri hafði ákveðið.
Virðisaukaskatturinn er allt annað mál
Hér er ekki um hlutfall að ræða heldur um allt eða ekkert.
Fólksbifreiðar eru á bannlistanum. Samkvæmt 6. tölul. 2. gr. reglugerðar nr. 192/1993 er innskattur af fólksbifreiðum útilokaður, og ákvæðið tekur einnig til skutbifreiða og jeppa. Engin skipting kemur til álita.
Atvinnubifreiðar: eingöngu í skattskyldri starfsemi. Níunda greinin heimilar innskatt af öflun tiltekinna ökutækja — sendi- og vörubifreiða undir 5.000 kg sem uppfylla tæknileg skilyrði um farmrými að minnsta kosti 1.700 mm aftan við öftustu sætisbrún og bann við sætum í farmrými, fólksbifreiða í leyfisskyldum farþegaflutningum í ferðaþjónustu, bifhjóla, torfærutækja og loftpúðatækja — en aðeins séu þau eingöngu notuð í virðisaukaskattsskyldri starfsemi.
Undantekningin: takmörkuð einkanot. Hún nær eingöngu til aksturs milli heimilis og starfsstöðvar og krefst þriggja skilyrða: að afnotarétturinn sé að fullu talinn til skattskyldrar veltu á skattverði sem samsvarar hlunnindamati ríkisskattstjóra; að rekstraraðili tilkynni Skattinum áður en einkanot hefjast; og að hlunnindin séu talin starfsmanni til launa í staðgreiðsluskilum.
Skráningarmerkin. Ökutækin skulu búin sérstökum skráningarmerkjum með rauðum stöfum á hvítum grunni, sbr. 19. gr. reglugerðar nr. 751/2003 — nema hjá eignarleigu- og bílaleigufyrirtækjum vegna bifreiða sem þau leigja út í skattskyldri starfsemi.
Reksturinn fylgir almennu reglunum. Um eldsneyti, viðhald og annan rekstur þessara ökutækja gilda 3.–6. gr. reglugerðarinnar, það er venjulegar reglur um blönduð not og hlutfallslegan innskatt.
Tvennt til viðbótar er vert að þekkja. Samkvæmt 11. gr. telst sala ökutækis sem ekki bar innskattsrétt ekki til skattskyldrar veltu — útskattur reiknast því ekki af sölunni. Og samkvæmt 2. mgr. 12. gr. telst það forsendubreyting sem kallar á leiðréttingu innskatts ef ökutæki er breytt þannig að það uppfylli ekki lengur tæknilegu skilyrðin, þótt notkunin sé óbreytt.
Tvær takmarkanir í 50. gr.
Fjármögnunarleiga fólksbifreiða. Óheimilt er að gjaldfæra þær greiðslur vegna fjármögnunarleigu á fólksbifreiðum fyrir færri en níu menn — öðrum en leigubifreiðum — sem eru umfram fyrningar reiknaðar samkvæmt lögunum að viðbættum reiknuðum vöxtum af fyrningargrunni. Ákvæðið jafnar stöðu leigu og kaupa og kemur í veg fyrir að leiguformið flýti frádrætti.
Bifreiðar starfsmanna. Óheimilt er að gjaldfæra kostnað við rekstur fólksbifreiða sem látnar eru starfsmönnum í té til eigin afnota — „nema að því marki sem hlunnindi af notkun viðkomandi fólksbifreiðar hafa verið talin til tekna, samkvæmt matsreglum ríkisskattstjóra, hjá þeim aðila sem heimilt er að hafa hana til umráða í eigin þágu“.
Frádráttur fyrirtækisins er því beintengdur því að hlunnindin séu skattlögð hjá starfsmanninum. Sé það ekki gert fellur frádráttur fyrirtækisins niður.
Hvað á að velja?
Þrjár leiðir eru í boði og þær hafa ólíkar afleiðingar.
Eigin bifreið í blönduðum notum. Einföld en kallar á akstursdagbók og skilar engum innskatti sé um fólksbifreið að ræða.
Atvinnubifreið eingöngu í rekstri. Skilar fullum innskatti af öflun og rekstri, en krefst þess að einkanot séu engin — og að skráningarmerkin séu rétt.
Atvinnubifreið með takmörkuðum einkanotum. Heldur innskattsréttinum en kallar á tilkynningu fyrir fram, útskatt af hlunnindamati og skil í staðgreiðslu.
Það sem ekki gengur upp er að nota fólksbifreið að hluta í rekstri og vænta innskatts, eða að aka atvinnubifreið í einkaerindum án þess að hafa gengið frá tilkynningunni fyrir fram.
Gátlisti
- Færðu akstursdagbók jafnóðum — dagsetning, tilefni, leið, kílómetrar.
- Dragðu heimilisaksturinn frá og sýndu útreikninginn.
- Athugaðu hlutfallið milli bifreiðakostnaðar og tekna; hátt hlutfall kallar á sterkari gögn.
- Ekki reikna innskatt af fólksbifreið, skutbifreið eða jeppa.
- Tilkynntu takmörkuð einkanot fyrir fram ef atvinnubifreið er notuð milli heimilis og vinnustaðar.
- Teldu hlunnindin til tekna hjá starfsmanni — annars fellur rekstrarkostnaðurinn líka.
Niðurstaða
Bifreið í blönduðum notum er frádráttarbær í tekjuskatti að því marki sem hægt er að sýna fram á — og sönnunin er akstursdagbókin, ekki hlutfallstala sem sett er fram eftir á.
Virðisaukaskattsmegin er svigrúmið nánast ekkert. Fólksbifreiðar bera engan innskatt, og atvinnubifreiðar aðeins séu þær eingöngu notaðar í skattskyldri starfsemi eða skilyrðum um takmörkuð einkanot fullnægt fyrir fram.
Í báðum kerfum er sama gildran: leiðin milli heimilis og vinnu er einkanot, hversu mikið sem hún þjónar rekstrinum.
Heimildir
- , 31., 50. og 94. gr.
- .
- , 2., 3.–6., 9., 11. og 12. gr.
- , 19. gr.
- um kröfur til akstursskráningar og málsmeðferð.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.