Stutta svarið
Reiknað endurgjald eru þau laun sem maður verður að telja sér til tekna fyrir eigin vinnu í atvinnurekstri sínum — hvort sem hann greiðir sér þau eða ekki.
Skyldan nær til fjögurra hópa:
- Þeirra sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi.
- Þeirra sem vinna við rekstur sem er í sameign með öðrum.
- Þeirra sem vinna við atvinnurekstur lögaðila þar sem þeir eru ráðandi aðilar vegna eignar- eða stjórnunaraðildar.
- Maka og barna þeirra sem vinna fyrir framangreinda aðila.
Fjárhæðin má ekki vera lægri en launatekjur hefðu orðið ef unnið hefði verið fyrir ótengdan eða óskyldan aðila, og ríkisskattstjóri birtir árlega viðmiðunarreglur um lágmarksendurgjald.
Tvær varnarreglur eru þó í ákvæðinu og þær eru minna þekktar en þær ættu að vera: heimilt er að fara neðar gegn rökstuðningi, og hækkun má ekki mynda tap umfram almennar fyrningar.
Lagagrundvöllurinn
Skyldan sjálf er í 7. gr.:
Vinni maður við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skal hann telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt og hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Sama gildir um vinnu við atvinnurekstur eða starfsemi sem rekin er í sameign með öðrum og einnig um vinnu manns við atvinnurekstur lögaðila þar sem hann er ráðandi aðili vegna eignar- eða stjórnunaraðildar. Á sama hátt skal reikna endurgjald fyrir starf sem innt er af hendi af maka manns eða barni hans sé starfið innt af hendi fyrir framangreinda aðila.
—
Á móti telst endurgjaldið til rekstrarkostnaðar samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. — og þar er tekið fram að „eigi skiptir máli hvort endurgjaldið hefur verið greitt“.
Sama fjárhæð er því gjöld í rekstrinum og tekjur hjá einstaklingnum. Hún er ekki skattur á neitt; hún flytur hagnað úr rekstrarflokki yfir í launaflokk.
Hvað er „ráðandi staða“?
Þetta er skilgreint með tölum:
Maður telst hafa ráðandi stöðu í þessu sambandi ef hann einn eða ásamt maka, börnum, foreldrum, systkinum eða öðrum nákomnum ættingjum eða starfandi hluthöfum á samtals 50% hlut eða meira í lögaðila enda eigi hver um sig a.m.k. 5% hlut í þeim lögaðila.
—
Tvö skilyrði þurfa því að fara saman: samanlagt 50% eða meira hjá hópnum, og að minnsta kosti 5% hjá hverjum og einum sem talinn er með.
Ein undantekning er gerð: ákvæðið gildir ekki um starf á vegum lögaðila sem skráður er á skipulegum markaði.
Hversu hátt á endurgjaldið að vera?
Endurgjald fyrir vinnu manns … skal eigi vera lægra en launatekjur hans hefðu orðið ef unnið hefði verið fyrir ótengdan eða óskyldan aðila … Ríkisskattstjóri setur árlega við upphaf tekjuárs reglur um reiknað endurgjald og birtir þær að fenginni staðfestingu ráðherra.
—
Þrennt er vert að taka eftir.
Viðmiðunarreglurnar koma fyrir fram, við upphaf tekjuársins, og þær eru staðfestar af ráðherra. Þær flokka störf eftir eðli og umfangi og setja lágmarksfjárhæðir.
Hlunnindi teljast með. Við ákvörðun lágmarksendurgjalds skal höfð hliðsjón af „raunverulegum tekjum fyrir sambærileg störf að viðbættum hvers konar hlunnindum og skiptir ekki máli hvernig þau eru greidd eða í hvaða formi þau eru“.
Ákvörðunin er sjálfstæð. Ákvörðun reiknaðs endurgjalds er „óháð ákvörðun launa skv. 11. gr.“ — hún ræðst ekki af því hvernig eigandinn kýs að taka fé út úr félaginu.
Ef þú reiknar þér lægra
Meginreglan er hörð en hún hefur opnun:
Færi maður sér til tekna á framtali lægra endurgjald en áskilið er í reglum ríkisskattstjóra … skal ríkisskattstjóri hækka endurgjaldið, óháð ákvörðun á staðgreiðsluári, enda hafi framteljandi ekki lagt fram fullnægjandi gögn og rökstuðning með skattframtali sem honum ber að gera ótilkvaddur.
—
Orðið ótilkvaddur er lykillinn. Rökstuðningurinn þarf að fylgja framtalinu sjálfu; hann verður ekki lagður fram eftir að hækkunin hefur verið boðuð.
Ríkisskattstjóra er heimilt að fallast á lægra endurgjald, og ákvæðið tilgreinir hvaða upplýsingar framteljandi skal láta í té:
- umfang og eðli starfsins og starfseminnar,
- afkoma rekstrarins,
- fjármagn bundið í rekstri, og
- upplýsingar um útselda vinnu eftir því sem við á.
Þetta er í raun gátlisti fyrir þann rökstuðning sem þarf að fylgja framtalinu þegar unnið er í hlutastarfi, starfsemin er í uppbyggingu eða afkoman þolir ekki full viðmiðunarlaun.
Tvær varnarreglur
Hækkun má ekki mynda tap. Þetta er mikilvægasta ákvæðið fyrir rekstur sem gengur illa:
Ákvörðun ríkisskattstjóra um hækkun á reiknuðu endurgjaldi manns með eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi má ekki mynda tap umfram það sem nemur samanlögðum almennum fyrningum skv. 37. gr.
—
Reiknað endurgjald getur því fært reksturinn í núll — og lengra aðeins sem nemur almennum fyrningum. Það er ekki hægt að skapa skattskyldar launatekjur með því að ýta rekstri í djúpt tap.
Athugið orðalagið: takmörkunin á við um hækkun ríkisskattstjóra, og hún nær til manna með eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi.
Lífeyrisþegar. Við ákvörðun reiknaðs endurgjalds elli- og örorkulífeyrisþega — og hlutaörorkulífeyrisþega — við eigin atvinnurekstur skal ríkisskattstjóri gæta þess að tap myndist ekki í rekstrinum. Þar er vörnin alger, ekki bundin við fyrningar.
Og ef endurgjaldið er of hátt?
Ákvæðið virkar í báðar áttir þegar fjölskyldan á í hlut:
Telji skattyfirvöld að endurgjald fyrir starf maka manns eða barns hans innan 16 ára aldurs á tekjuárinu … sé hærra en makinn eða barnið hefði aflað hjá óskyldum eða ótengdum aðila skulu þau ákvarða tekjur makans eða barnsins af starfinu.
—
Tekjuflutningur til maka eða barns umfram það sem armslengd gefur tilefni til verður því leiðréttur.
Hvers vegna þetta skiptir máli
Staðgreiðsla og tryggingagjald. Reiknað endurgjald er launagrunnur og ber staðgreiðslu og tryggingagjald eins og önnur laun.
Lífeyrisréttindi. Iðgjöld reiknast af endurgjaldinu, svo það hefur bein áhrif á réttindi.
Arður í stað launa gengur ekki upp. Algengasta villan í rekstri einkahlutafélaga er að taka nær allt út sem arð og lítið sem laun. Ákvæðið girðir fyrir þá tilhögun: skyldan gildir um vinnu fyrir lögaðila þar sem maður er ráðandi aðili, og hún er óháð því hvernig úthlutun er hagað.
Niðurstaða
Reiknað endurgjald er ekki valkvætt. Sá sem vinnur við eigin rekstur — eða við félag sem hann ræður — þarf að telja sér til tekna þau laun sem starfið hefði gefið hjá óskyldum aðila, samkvæmt viðmiðunarreglum sem birtar eru fyrir fram.
Svigrúmið er raunverulegt en skilyrt. Lægra endurgjald fæst samþykkt gegn gögnum um umfang, afkomu, bundið fjármagn og útselda vinnu — en rökstuðningurinn verður að fylgja framtalinu ótilkvaddur.
Og enginn er skyldaður til að reikna sig í þrot: hækkun ríkisskattstjóra má ekki mynda tap umfram almennar fyrningar, og hjá lífeyrisþegum ekkert tap.
Heimildir
- , 7., 11., 31., 37. og 58. gr.
- Reglur ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald, settar árlega samkvæmt 1. mgr. 58. gr. og staðfestar af ráðherra.
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.