Stutta svarið
Tvær leiðir liggja úr félaginu til eigandans og þær eru meðhöndlaðar gjörólíkt.
Laun bera þrepaskiptan tekjuskatt — 16,55%, 23,05% og 31,35% til ríkisins, auk útsvars — og að auki falla á þau tryggingagjald og lífeyrisiðgjöld. Á móti eru þau frádráttarbær rekstrarkostnaður hjá félaginu.
Arður ber 22% fjármagnstekjuskatt og er ekki frádráttarbær hjá félaginu. Hagnaðurinn hefur því þegar borið 20% tekjuskatt félagsins, og samanlagt verður byrðin 37,6%.
En valið er ekki frjálst. Samkvæmt 58. gr. verður eigandi sem vinnur við félagið að reikna sér lágmarkslaun sem svara til þess sem starfið hefði gefið hjá óskyldum aðila — óháð því hvernig úthlutun er hagað.
Og arður verður ekki greiddur nema félagalögin heimili það.
Launaleiðin
Laun eigandans falla undir 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 og eru skattlögð eins og önnur laun: þrepaskiptur tekjuskattur samkvæmt 1. mgr. 66. gr. að frádregnum persónuafslætti samkvæmt A-lið 67. gr., auk útsvars.
Þrennt fylgir launaleiðinni.
Frádráttur hjá félaginu. Launin lækka tekjuskattsstofn félagsins, og reiknað endurgjald telst til rekstrarkostnaðar samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. „Eigi skiptir máli hvort endurgjaldið hefur verið greitt.“
Tryggingagjald og lífeyrisiðgjöld falla á launagrunninn.
Réttindi. Lífeyrisréttindi, fæðingarorlof og atvinnuleysisbætur miðast við laun, ekki arð.
Arðsleiðin
Arður fellur undir 4. tölul. C-liðar 7. gr. og ber fjármagnstekjuskatt:
Tekjuskattur af fjármagnstekjum einstaklinga utan rekstrar skal vera 22% af þeim tekjum.
—
Álagningin er endanleg. Samkvæmt 4. mgr. 66. gr. leggjast engin önnur opinber gjöld á þessar tekjur, og þær teljast ekki til tekjuskattsstofns til viðmiðunar við útreikning bóta samkvæmt lögum um almannatryggingar eða húsnæðisbætur — nema sérstaklega sé kveðið á um það.
Frítekjumarkið nær ekki til arðs úr eigin félagi. Þetta er mikilvægt og oft misskilið. Undanþágan upp á 300.000 kr. á ári tekur til vaxtatekna og til „tekna af hlutabréfaeign í formi arðs og söluhagnaðar í félögum skráðum á skipulegum markaði eða markaðstorgi fjármálagerninga“. Arður úr óskráðu einkahlutafélagi fellur því utan frítekjumarksins.
Samanlagða byrðin
Af 100 krónum hagnaðar í einkahlutafélagi:
Arðsleiðin gefur fast 37,6%. Launaleiðin er hagstæðari í lægri þrepum og óhagstæðari í því efsta — en hún skilar á móti lífeyrisréttindum og öðrum réttindum sem arður gerir ekki.
Valið er ekki frjálst
Þetta er kjarni málsins og sá hluti sem fer oftast úrskeiðis.
Sá sem vinnur við atvinnurekstur lögaðila þar sem hann er ráðandi aðili skal telja sér til tekna „eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt og hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila“, sbr. 2. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. Ráðandi staða er skilgreind í 4. mgr. 58. gr.: 50% hlutur eða meira hjá manni ásamt maka, börnum, foreldrum, systkinum, öðrum nákomnum ættingjum eða starfandi hluthöfum, enda eigi hver um sig að minnsta kosti 5%.
Og ákvæðið tekur af skarið um að reiknað endurgjald sé ákveðið sjálfstætt — líka gagnvart því þegar óheimil úthlutun er skattlögð sem laun samkvæmt 11. gr.:
Ákvörðun reiknaðs endurgjalds samkvæmt þessari málsgrein er óháð ákvörðun launa skv. 11. gr.
—
Sá sem greiðir sér lítil laun og mikinn arð má því búast við að ríkisskattstjóri hækki reiknað endurgjaldið upp í viðmiðunarreglurnar — nema fullnægjandi gögn og rökstuðningur hafi fylgt framtalinu ótilkvaddur.
Ein takmörkun er þó á hækkuninni: hún má ekki mynda tap umfram almennar fyrningar samkvæmt 37. gr., sbr. 3. mgr. 58. gr.
Hvenær má greiða arð?
Skattaleiðin er annað en félagaréttarleg heimild. Þrjú ákvæði laga nr. 138/1994 ráða því hvort arður verður greiddur yfirleitt.
73. gr. Óheimilt er að úthluta af fjármunum félags til hluthafa nema það fari fram eftir reglum um úthlutun arðs, sem endurgreiðsla vegna lækkunar hlutafjár eða varasjóðs, eða vegna félagsslita.
1. mgr. 74. gr. Einungis er heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum — eftir að dregið hefur verið frá tap sem ekki hefur verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skal lagt í varasjóð eða til annarra þarfa.
1. mgr. 76. gr. Hluthafafundur tekur ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hefur lagt fram tillögur um það efni, og ekki má ákveða að úthluta meiri arði en stjórnin leggur til eða samþykkir.
Af þessu leiðir að arðsgreiðsla krefst samþykkts ársreiknings, tillögu stjórnar og ákvörðunar hluthafafundar — í þessari röð. Millifærsla úr rekstrarreikningi félagsins á persónulegan reikning eigandans er ekki arður í lagalegum skilningi.
Hvað gerist ef reglunum er ekki fylgt?
Þá er ekki um arð að ræða heldur óheimila úthlutun, og skattlagningin breytist:
Úthlutun verðmæta skv. 1. mgr. til hluthafa eða hlutareiganda sem jafnframt er starfsmaður félags, eða tengds félags, telst vera laun skv. 1. tölul. A-liðar 7. gr. ef hún er óheimil samkvæmt lögum um hlutafélög eða lögum um einkahlutafélög.
—
Fyrir eiganda sem jafnframt er starfsmaður þýðir þetta að 22% arðsskattur víkur fyrir þrepaskatti á laun — sem er verulega hærri í efri þrepum. Sé viðtakandinn ekki starfsmaður er úthlutunin skattlögð sem tekjur samkvæmt 4. tölul. A-liðar 7. gr., það er eins og gjöf.
Í framkvæmd
Fjögur atriði halda dæminu réttum megin.
- Ákveddu launin fyrst, út frá viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra og eðli starfsins — ekki út frá því hvað eftir stendur.
- Fylgdu formreglunum við arðsúthlutun: samþykktur ársreikningur, tillaga stjórnar, ákvörðun hluthafafundar, bókun.
- Athugaðu hvort félagið megi greiða arð yfirleitt — ójafnað tap útilokar það.
- Ekki taka fé út jafnóðum og kalla það arð eftir á. Slík úttekt er óheimil úthlutun eða lán, hvort tveggja með verri skattalegum afleiðingum.
Niðurstaða
Laun og arður eru ekki tveir jafnréttháir valkostir heldur tvö kerfi með mismunandi forsendum. Laun eru frádráttarbær, bera þrepaskatt og skila réttindum. Arður er ekki frádráttarbær, ber fast 22% og nýtur ekki frítekjumarksins þegar félagið er óskráð.
Samanlagt eru 37,6% á úthlutaðan hagnað í gegnum arðsleiðina — sem er hátt í lægri þrepum og hagstætt í því efsta.
En 58. gr. setur gólfið, og það gólf ræðst af starfinu, ekki af því hvernig úthlutun úr félaginu er hagað. Sá sem vinnur við eigið félag getur ekki valið sig út úr launaskattinum; hann getur aðeins valið hvernig farið er með það sem er umfram eðlileg laun.
Heimildir
- , 7., 11., 31., 37., 58., 66., 67. og 71. gr.
- , 73., 74. og 76. gr.
- Reglur ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald, settar árlega samkvæmt 1. mgr. 58. gr.
- Lög um tekjustofna sveitarfélaga og lög um tryggingagjald.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.