Hvernig eru tekjur af erlendum hlutabréfum, arður og söluhagnaður talin fram?

Stutta svarið

Erlend hlutabréf eru skattlögð eftir sömu reglum og innlend hjá einstaklingi utan atvinnurekstrar.

• Arður fellur undir 4. tölul. C-liðar 7. gr. og ber 22% fjármagnstekjuskatt.
• Söluhagnaður fellur undir 8. tölul. C-liðar 7. gr., sbr. 18. gr., og ber sama hlutfall.
• Kaupverðið er meðalkaupverð allra bréfa sömu tegundar á hendi sama eiganda.
• Frítekjumarkið, 300.000 kr. á ári, nær til arðs og söluhagnaðar af bréfum í félögum skráðum á skipulegum markaði eða markaðstorgi fjármálagerninga — og ákvæðið gerir ekki greinarmun á innlendum og erlendum félögum.
• Erlendur afdráttarskattur kallar á ívilnun samkvæmt tvísköttunarsamningi, eða umsókn samkvæmt 5. mgr. 119. gr. sé enginn samningur í gildi.

Og eitt til viðbótar sem oft gleymist: hagnaðurinn er reiknaður í íslenskum krónum, svo gengisbreyting milli kaup- og söludags kemur fram í honum.

Arðurinn

Arður af hlutum og hlutabréfum fellur undir 4. tölul. C-liðar 7. gr. og ber fjármagnstekjuskatt samkvæmt 3. mgr. 66. gr. Álagningin er endanleg: engin önnur opinber gjöld leggjast á tekjurnar, og þær teljast ekki til tekjuskattsstofns við útreikning bóta nema sérstaklega sé kveðið á um það, sbr. 4. mgr. 66. gr.

Athugið að skilgreining arðs í 1. mgr. 11. gr. er víð: til arðs telst „auk venjulegrar arðgreiðslu sérhver afhending verðmæta til hlutareiganda … er telja verður sem tekjur af hlutareign þeirra í félaginu“.

Söluhagnaðurinn

Hagnaður af sölu hlutabréfa telst að fullu til skattskyldra tekna á söluári og skiptir ekki máli hve lengi skattaðili hefur átt hin seldu hlutabréf.

— Lög nr. 90/2003 um tekjuskatt, 1. mgr. 18. gr.

Enginn eignarhaldstími veitir undanþágu. Hagnaður af bréfum sem átt hafa verið í tuttugu ár er jafn skattskyldur og af bréfum sem seld eru daginn eftir kaupin.

Útreikningurinn er mismunur á söluverði og kaupverði — og kaupverðið er ekki það sem greitt var fyrir tilteknu bréfin sem seld voru:

Þegar ákveða skal hagnað af sölu hlutabréfa skal kaupverð hvers hlutabréfs teljast jafnt meðalkaupverði allra hlutabréfa sömu tegundar á hendi sama eiganda.

— Lög nr. 90/2003, 2. mgr. 18. gr.

Þetta er mikilvægt fyrir þann sem kaupir í áföngum. Það er ekki unnt að velja að selja „dýrustu bréfin fyrst“ til að lækka hagnaðinn — meðaltalið gildir, og það þarf að halda utan um það yfir öll kaup.

Frítekjumarkið

Þriðja málsgrein 66. gr. undanþiggur tilteknar fjármagnstekjur upp að 300.000 kr. á ári hjá manni:

Þó skal ekki reikna tekjuskatt … af annars vegar vaxtatekjum og hins vegar tekjum af hlutabréfaeign í formi arðs og söluhagnaðar í félögum skráðum á skipulegum markaði eða markaðstorgi fjármálagerninga, samtals allt að 300.000 kr. á ári hjá manni og skal frádráttur nýttur þannig að fyrst skal jafna út vaxtatekjur, næst arðstekjur og loks söluhagnað af hlutabréfum þar til hámarki frádráttar hefur verið náð.

— Lög nr. 90/2003, 3. mgr. 66. gr.

Þrennt er vert að athuga.

Skilyrðið er skráning, ekki þjóðerni. Óskráð erlend félög falla ekki undir ákvæðið, frekar en óskráð íslensk. Athugið þó að „skipulegur markaður“ og „markaðstorg fjármálagerninga“ eru skilgreind hugtök í löggjöf um markaði fyrir fjármálagerninga og miðast við markaði á Evrópska efnahagssvæðinu. Hvort kauphallir utan svæðisins, til dæmis í Bandaríkjunum, uppfylli skilyrðið er rétt að staðfesta hjá Skattinum áður en byggt er á því.

Röðin er lögbundin. Vaxtatekjur fyrst, svo arður, loks söluhagnaður.

Markið er 300.000 kr. samtals, ekki fyrir hvern flokk.

Erlendur afdráttarskattur

Þetta er sá þáttur sem greinir erlend bréf frá innlendum í framkvæmd.

Mörg ríki halda eftir skatti af arði til erlendra hluthafa. Tvísköttunarsamningur takmarkar að jafnaði það hlutfall sem upprunaríkið má halda eftir, og heimaríkið — Ísland — veitir ívilnun á móti.

Tvennt skiptir máli.

Ívilnunin nær aðeins til þess skatts sem hitt ríkið mátti leggja á samkvæmt samningnum. Hafi meira verið haldið eftir en samningurinn heimilar er umframfjárhæðin ekki ívilnuð hér; hana þarf að endurheimta frá hinu ríkinu eftir þeirra reglum. Slíkt endurgreiðsluferli getur verið tímafrekt, og sums staðar er einfaldara að tryggja rétt hlutfall fyrir fram með vottorði um heimilisfesti.

Sé enginn samningur í gildi gildir einhliða heimildin í 5. mgr. 119. gr.: ríkisskattstjóra er heimilt, samkvæmt umsókn skattaðila, að lækka tekjuskatt hans hér með hliðsjón af sköttum sem hann greiddi erlendis. Hún er heimild en ekki réttur, og hún kemur ekki sjálfkrafa.

Gengið er hluti hagnaðarins

Skattstofninn er í íslenskum krónum. Kaupverð er því fært á gengi kaupdags og söluverð á gengi söludags, og gengisbreytingin birtist í hagnaðinum.

Af því leiðir að bréf sem selt er á sama verði í erlendri mynt og það var keypt á getur skilað skattskyldum hagnaði — hafi krónan veikst á tímabilinu. Og öfugt: raunverulegur hagnaður í erlendri mynt getur orðið að tapi í krónum.

Þetta er afleiðing af því hvernig stofninn er reiknaður fremur en sérstök regla, en hún hefur veruleg áhrif á eignasöfn sem haldið er til langs tíma.

Framtalsskilin

Erlendar fjármagnstekjur og erlendar eignir ber að telja fram, og upplýsingar um þær berast skattyfirvöldum eftir öðrum leiðum hvort sem er.

Samkvæmt 2. mgr. 119. gr. er ríkisstjórninni heimilt að gera samninga „um gagnkvæm upplýsingaskipti og um innheimtu opinberra gjalda við önnur ríki“, og Ísland á fjölda slíkra samninga — bæði við hefðbundin samningsríki og við yfirráðasvæði sem engan tvísköttunarsamning hafa gert.

Í framtalinu þarf því að koma fram:

• Arðurinn, brúttó, ásamt afdregnum erlendum skatti.
• Söluhagnaðurinn, reiknaður á meðalkaupverði.
• Eignirnar í árslok.
• Krafan um ívilnun vegna erlends skatts, með gögnum.

Hvenær verða viðskiptin atvinnurekstur?

Umfangsmikil og regluleg verðbréfaviðskipti geta fallið undir B-lið 7. gr. í stað C-liðar — og þá gilda þrepaskattur og aðrar reglur í stað 22%.

Prófið er hið sama og annars staðar: sjálfstæð starfsemi, rekin reglubundið og í nokkru umfangi í þeim efnahagslega tilgangi að skila hagnaði. Fjöldi viðskipta, heildarfjárhæðir og hvort starfsemin er meginframfærsla viðkomandi ráða mestu.

Gátlisti

1. Haltu utan um meðalkaupverð yfir öll kaup í hverjum flokki bréfa.
2. Skráðu gengi á kaup- og söludegi.
3. Aflaðu gagna um afdreginn erlendan skatt — arðsyfirlit frá vörsluaðila.
4. Athugaðu hvort rétt hlutfall var haldið eftir samkvæmt samningnum; sé það of hátt, sæktu endurgreiðslu erlendis.
5. Athugaðu hvort félagið er skráð — það ræður hvort frítekjumarkið nýtist.
6. Teldu eignirnar fram, ekki aðeins tekjurnar.

Niðurstaða

Erlend hlutabréf njóta engrar sérmeðferðar og bera engan viðbótarskatt: 22% á arð og söluhagnað, eins og innlend bréf. Frítekjumarkið getur nýst, sé félagið skráð á markaði sem uppfyllir skilyrði ákvæðisins.

Það sem gerir þau flóknari í framkvæmd er þrennt: meðalkaupverðsreglan yfir langa eignarhaldssögu, gengisáhrifin sem fela sig inni í hagnaðinum, og erlendi afdráttarskatturinn sem þarf að meðhöndla rétt — ívilnun hér fyrir það sem réttilega var lagt á, endurgreiðslukrafa ytra fyrir það sem var umfram.

Heimildir

• Lög nr. 90/2003 um tekjuskatt, 7., 11., 18., 66. og 119. gr.
• Tvísköttunarsamningar Íslands og upplýsingaskiptasamningar, birtir í C-deild Stjórnartíðinda og taldir upp í neðanmálsgrein við 119. gr. í lagasafni Alþingis.