Stutta svarið
Yfirskattanefnd hefur tekið afstöðu til þessa, og niðurstaðan er skýr.
Rafmynt telst lausafé. Hagnaður af sölu hennar fellur undir 8. tölul. C-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 1. mgr. 16. gr., og ber 22% fjármagnstekjuskatt hjá einstaklingi utan atvinnurekstrar.
Undantekningin gagnast sjaldnast. Ákvæði 2. mgr. 16. gr. undanþiggur hagnað af sölu lausafjár sem ekki var aflað í hagnaðarskyni — en nefndin taldi að „allar líkur stæðu til þess að öflun rafmyntarinnar, hvort heldur með kaupum eða greftri, væri almennt í hagnaðarskyni“, og sönnunarbyrðin um annað hvílir á eigandanum.
Greftur telst líka öflun í hagnaðarskyni. Það að rafmyntin hafi ekkert kostað breytir engu.
Eignarhaldstími skiptir ekki máli. Hagnaðurinn telst að fullu til tekna á söluári óháð því hve lengi eignin var í eigu.
Lagagrundvöllurinn
Hagnaður af sölu lausafjár, sem eigi er heimilt að fyrna skv. 33. gr., annars en hlutabréfa og eignarhluta í samlögum og sameignarfélögum, telst að fullu til skattskyldra tekna á söluári, og skiptir ekki máli hve lengi skattaðili hefur átt hina seldu eign. Hagnaður af sölu þessara eigna telst mismunur á söluverði þeirra og stofnverði.
—
Undantekningin er í næstu málsgrein:
Hagnaður manns af sölu lausafjár, sem ekki er notað í atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, telst þó ekki til tekna, enda geri hann líklegt að sala þess falli ekki undir atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi hans eða að eignarinnar hafi ekki verið aflað í þeim tilgangi að selja hana aftur með hagnaði.
—
Orðalagið „enda geri hann líklegt“ leggur sönnunarbyrðina á skattaðilann.
Úrskurðurinn
Í úrskurði yfirskattanefndar nr. 215/2021 frá 22. desember 2021 hafði maður selt Bitcoin fyrir 27.016.646 kr. á árinu 2016. Rafmyntarinnar kvaðst hann hafa aflað með greftri í tómstundum á árunum 2009 og 2010, og kaupverðið hafði verið ekkert.
Hann hafði ekki gert grein fyrir sölunni í skattframtali. Ríkisskattstjóri taldi að honum hefði borið að gera grein fyrir henni í lið 1.4 og telja fram hagnaðinn í lið 3.9 — og féllst ekki á að það nægði að tilgreina fjárhæðina undir „Innstæður í innlendum bönkum og sparisjóðum“ í lið 3.1.
Nefndin tók fyrst afstöðu til eðlis rafmyntarinnar. Þótt Bitcoin hefði sem greiðslumiðill ákveðin einkenni peninga væri hún ekki viðurkenndur lögeyrir hér á landi og teldist hvorki gjaldmiðill né rafeyrir samkvæmt íslenskum lögum. Nærtækast væri því að líta á söluna sem sölu lausafjár.
Kjarni málsins var svo hvort undantekning 2. mgr. 16. gr. ætti við. Niðurstöðunni er lýst svo í reifun úrskurðarins:
Taldi yfirskattanefnd að allar líkur stæðu til þess að öflun rafmyntarinnar, hvort heldur með kaupum eða greftri, væri almennt í hagnaðarskyni og að svo hafi verið frá öndverðu. Var kærandi ekki talinn hafa sýnt fram á að rafmyntarinnar hefði ekki verið aflað í hagnaðarskyni þannig að undantekningarregla 2. mgr. 16. gr. laga nr. 90/2003 ætti við.
—
Kröfum kærandans var hafnað. Ríkisskattstjóri hafði jafnframt tekið fram að undantekningarákvæðið yrði „að skýra þröngt samkvæmt lögskýringarreglum“.
Athygli vekur að kærandinn hélt því fram að verðgildi myntarinnar hefði ekkert verið þegar hann aflaði hennar. Nefndin benti hins vegar á að rafmyntin hefði gengið kaupum og sölum frá því að hún var sett á fót og alla tíð haft eitthvert verðgildi — og taldi öflunina hafa verið í hagnaðarskyni „frá öndverðu“.
Hvað telst sala?
Þetta er spurningin sem flestir vanmeta. Skattskyldur atburður verður ekki eingöngu við það að skipta rafmynt fyrir krónur.
Ákvæði 1. mgr. 16. gr. tekur til sölu lausafjár, og stofninn er mismunur söluverðs og stofnverðs. Af því leiðir að hver ráðstöfun þar sem rafmynt er látin af hendi gegn endurgjaldi er í eðli sínu sala.
Þau ákvæði sem hér er byggt á taka þó ekki berum orðum afstöðu til einstakra tilvika — svo sem skipta á einni rafmynt fyrir aðra, greiðslu fyrir vöru eða þjónustu með rafmynt, eða ráðstöfunar innan dreifikerfa. Rétt er að leita bindandi álits samkvæmt lögum nr. 91/1998 þegar fjárhæðir eru verulegar og ráðstöfunin ekki einföld sala gegn gjaldmiðli.
Stofnverðið
Hagnaðurinn er mismunur söluverðs og stofnverðs. Í málinu var stofnverðið ekkert, enda hafði rafmyntin verið grafin, og allt söluverðið taldist því hagnaður.
Fyrir þann sem hefur keypt í mörgum áföngum þarf að halda utan um stofnverð hverrar einingar. Meðalkaupverðsreglan í 2. mgr. 18. gr. á beinlínis við um hlutabréf, ekki um lausafé almennt, svo aðferðin við að para saman kaup og sölu er ekki jafn afdráttarlaust lögbundin hér. Það er enn ein ástæðan til að halda nákvæma skrá frá upphafi.
Gengið skiptir jafnframt máli: stofninn er reiknaður í íslenskum krónum, svo gengisbreyting milli kaup- og söludags kemur fram í hagnaðinum.
Þegar viðskiptin verða atvinnurekstur
Umfangsmikil og regluleg viðskipti geta fallið undir B-lið 7. gr. í stað C-liðar. Þá gilda þrepaskattur og útsvar í stað 22%, en á móti verður rekstrarkostnaður frádráttarbær og reiknað endurgjald bætist við.
Prófið er hið sama og í öðrum jaðartilvikum: sjálfstæð starfsemi, rekin reglubundið og í nokkru umfangi í þeim efnahagslega tilgangi að skila hagnaði. Fjöldi viðskipta, heildarfjárhæðir og hvort starfsemin er meginframfærsla viðkomandi ráða mestu.
Greftur í atvinnuskyni — með tilheyrandi búnaði, raforkukaupum og húsnæði — fellur eðli málsins samkvæmt fremur í rekstrarflokk en einstök kaup og sala.
Viðurlögin eru raunveruleg
Málið frá 2021 kom til í kjölfar rannsóknar skattrannsóknarstjóra, sem hófst eftir ábendingu um að viðkomandi hefði selt rafmynt og keypt fasteign fyrir ágóðann. Endurákvörðunin fór fram í júní 2021, tæpum fimm árum eftir söluna.
Í sama máli hafði skattrannsóknarstjóri áður krafist sektar fyrir yfirskattanefnd. Nefndin hafnaði sektarkröfunni með úrskurði nr. 97/2020 — meðal annars á þeim grundvelli að ágreiningsefni um skattskyldu tekna af sölu rafmyntar hefðu þá „ekki fengið neina umfjöllun skattyfirvalda, en ekki væri neinni úrskurðarframkvæmd yfirskattanefndar til að dreifa á þessu sviði“.
Sú forsenda er ekki lengur fyrir hendi. Eftir úrskurðinn frá 2021 er úrskurðarframkvæmd til staðar, og sú röksemd að réttarástandið hafi verið óljóst stendur veikar.
Gátlisti
- Haltu skrá frá fyrsta degi: dagsetning, magn, stofnverð í krónum og gengi.
- Skráðu hverja ráðstöfun, ekki aðeins þær sem enda í krónum.
- Teldu hagnaðinn fram í réttum lið — sala í lið 1.4 og hagnaður í lið 3.9 samkvæmt því sem ríkisskattstjóri taldi rétt í málinu frá 2021.
- Ekki treysta á að innstæðuupplýsingar dugi. Að tilgreina andvirðið sem bankainnstæðu telst ekki grein fyrir sölunni.
- Leitaðu bindandi álits þegar ráðstöfunin er flókin og fjárhæðir verulegar.
- Mettu hvort umfangið sé orðið rekstur, og þá með tilheyrandi skyldum.
Niðurstaða
Rafmynt er lausafé í skattalegu tilliti, og hagnaður af sölu hennar er skattskyldur að fullu á söluári — 22% hjá einstaklingi utan rekstrar, óháð eignarhaldstíma.
Undantekningin um eignir sem ekki var aflað í hagnaðarskyni er þröng, og á hana hefur reynt án árangurs. Yfirskattanefnd gengur út frá því að öflun rafmyntar, hvort sem er með kaupum eða greftri, sé almennt í hagnaðarskyni — og sá sem heldur öðru fram ber sönnunarbyrðina.
Stærsta hættan í framkvæmd er ekki hlutfallið heldur skráningin. Sá sem hefur átt rafmynt í mörg ár án þess að halda utan um stofnverð, dagsetningar og gengi stendur illa að vígi þegar spurt er — og endurákvörðunarheimildin nær sex ár aftur í tímann.
Heimildir
- , 7., 16., 18., 66., 96., 97. og 103. gr.
- , 22. desember 2021, um skattlagningu söluhagnaðar af Bitcoin.
- Úrskurður yfirskattanefndar nr. 97/2020 um sektarkröfu í sama máli.
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.