Stutta svarið
Á Íslandi, að meginstefnu til.
Sá sem er heimilisfastur hér á landi ber ótakmarkaða skattskyldu — skyldu til að greiða tekjuskatt af öllum tekjum sínum, hvar sem þeirra er aflað. Það á jafnt við um laun frá erlendum vinnuveitanda og innlendum.
Niðurstaðan ræðst af þremur atriðum:
- Ertu heimilisfastur hér? Það ræðst ekki eingöngu af lögheimili — dvöl lengur en samtals 183 daga á hverju 12 mánaða tímabili dugar ein og sér.
- Er tvísköttunarsamningur í gildi við ríkið? Hann sker úr um hvort ríki fær að skattleggja og hvernig hitt veitir ívilnun.
- Sé enginn samningur til staðar má sækja um lækkun íslensks tekjuskatts með hliðsjón af sköttum sem greiddir voru erlendis.
Vinna sem innt er af hendi líkamlega á Íslandi telst að jafnaði unnin hér, óháð því hvar vinnuveitandinn situr.
Fyrsta spurningin: heimilisfesti
Skylda til að greiða tekjuskatt af öllum tekjum sínum, hvar sem þeirra er aflað, hvílir á þessum mönnum:
- Þeim sem heimilisfastir eru hér á landi.
- Þeim sem heimilisfastir hafa verið hér á landi en flutt úr landi og fellt hafa niður heimilisfesti sitt hér, nema þeir sanni að þeir séu skattskyldir í öðru ríki … Skattskylda þessi gildir þó aðeins í þrjú ár frá næstu áramótum eftir brottflutningsdag.
- Þeim sem dvelja hér á landi lengur en samtals 183 daga á sérhverju 12 mánaða tímabili, þar með talin eðlileg fjarvera héðan af landi vegna orlofs og þess háttar.
—
Þriðji töluliðurinn er sá sem oftast kemur á óvart. Hann tekur til dvalar, ekki lögheimilis, og eðlileg fjarvera vegna orlofs telst með dvölinni. Sá sem dvelur hér meirihluta ársins er því ótakmarkað skattskyldur þótt lögheimili sé annars staðar.
Fjórði töluliðurinn nær til þeirra sem starfa lengur en 183 daga um borð í loftfari eða skipi sem skráð er hér á landi.
Hver sker úr? Ríkisskattstjóri hefur úrskurðarvald um hverjir teljist heimilisfastir, og við þá ákvörðun skal miðað við reglur laga um lögheimili og aðsetur eftir því sem við á. Úrskurðinum má skjóta til yfirskattanefndar.
Ótakmörkuð skattskylda nær til erlendra launa
Sé heimilisfestin hér á landi falla launin undir 1. tölul. A-liðar 7. gr. — „endurgjald fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu … sem innt er af hendi fyrir annan aðila“ — og bera þrepaskiptan tekjuskatt samkvæmt 66. gr. auk útsvars.
Það skiptir engu að launin séu greidd í erlendri mynt, inn á erlendan reikning, eða af félagi sem hefur enga starfsemi hér.
Tvísköttunarsamningurinn sker úr
Heimildin til samninganna er í 119. gr.:
Ríkisstjórninni er heimilt að gera samninga við stjórnir annarra ríkja um gagnkvæmar ívilnanir á sköttum erlendra og íslenskra skattaðila sem eftir gildandi skattalöggjöf ríkjanna eiga að greiða skatt af sama skattstofni bæði á Íslandi og erlendis.
—
Ísland er aðili að fjölda slíkra samninga — meðal annars við öll Norðurlöndin sameiginlega, Bandaríkin, Bretland, Þýskaland, Frakkland, Holland, Spán, Pólland, Kína, Japan og Indland — og listinn er birtur í neðanmálsgrein við greinina í lagasafni Alþingis.
Samningarnir eru þó ekki eins. Þeir fylgja að jafnaði sama grunnmynstri en einstök ákvæði, skilyrði og undantekningar eru mismunandi, og það þarf að fletta upp þeim samningi sem á við.
Túlkunin er í höndum ráðherra: „Ráðherra fer með túlkun samninga sem gerðir eru á grundvelli þessarar greinar. Getur hann sett verklagsreglur um túlkun og framkvæmd þeirra sem önnur skattyfirvöld eru bundin af.“
Í fjarvinnutilvikum er meginatriðið hvar vinnan er innt af hendi. Sá sem situr við tölvu á Íslandi vinnur á Íslandi, hversu fjarlægur sem vinnuveitandinn er. Það bendir til þess að Ísland fari með skattlagningarréttinn og að hitt ríkið veiti ívilnun — en niðurstaðan ræðst af orðalagi viðkomandi samnings.
Þegar enginn samningur er til staðar
Þá gildir einhliða ívilnunarheimild:
Nú er eigi fyrir hendi samningur við annað ríki um að komast hjá tvísköttun á tekjur … og skattaðili, sem skattskyldur er hér á landi skv. 1. og 2. gr., greiðir til opinberra aðila í öðru ríki skatta af tekjum sínum … sem skattskyldar eru hér á landi og er þá ríkisskattstjóra heimilt, samkvæmt umsókn skattaðila, að lækka tekjuskatt … hans hér á landi með hliðsjón af þessum skattgreiðslum hans.
—
Þrennt er vert að taka eftir. Ívilnunin er heimild, ekki réttur. Hún krefst umsóknar og kemur ekki sjálfkrafa. Og hún miðast við að skattarnir hafi raunverulega verið greiddir.
Staðgreiðslan: það sem erlendur vinnuveitandi gerir ekki
Staðgreiðslukerfið byggist á því að launagreiðandi haldi eftir og skili. Erlendur vinnuveitandi sem hefur enga starfsemi hér á landi fellur að jafnaði utan þess kerfis, og þá berst engin staðgreiðsla þótt launin séu skattskyld hér.
Afleiðingin er sú að skatturinn kemur allur við álagningu — oft heilu ári síðar og í einni fjárhæð. Sá sem vinnur í fjarvinnu fyrir erlendan vinnuveitanda ætti því að leggja til hliðar jafnóðum.
Nánari útfærsla — hvort unnt sé að greiða fyrir fram, hvernig og á hvaða formi — ræðst af lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og verklagi Skattsins, og rétt er að staðfesta hana þar fremur en að álykta.
Áhætta vinnuveitandans
Eitt atriði snýr að erlenda fyrirtækinu fremur en starfsmanninum, en það getur haft áhrif á ráðningarsambandið.
Erlent félag getur orðið skattskylt hér á landi hafi það fasta starfsstöð hér, sbr. 3. gr. laga nr. 90/2003. Í sumum tilvikum getur starfsemi starfsmanns á Íslandi stofnað slíka starfsstöð, og hvort svo sé ræðst bæði af íslenskum lögum og af viðkomandi tvísköttunarsamningi.
Þetta er ástæða þess að mörg erlend fyrirtæki setja skilyrði um hvar starfsmenn mega vinna. Fyrir starfsmanninn þýðir það að ráðningarsamningurinn sjálfur getur skipt máli.
Almannatryggingar eru annað mál
Skattskylda og iðgjaldaskylda fara ekki alltaf saman. Um það í hvaða ríki starfsmaður tilheyrir almannatryggingakerfi gilda sérstakar reglur — innan EES meðal annars samræmdar reglur um félagslegt öryggi — sem eru óháðar tvísköttunarsamningum.
Sá sem er skattskyldur á Íslandi getur því eftir atvikum verið tryggður annars staðar, og öfugt. Þetta verðskuldar sjálfstæða athugun.
Gátlisti
- Teldu dagana. Fari dvölin yfir 183 daga á tólf mánaða tímabili ertu ótakmarkað skattskyldur hér.
- Finndu samninginn við ríki vinnuveitandans og athugaðu ákvæðið um launatekjur.
- Skjalfestu hvar vinnan fór fram — það er lykilstaðreyndin í fjarvinnutilvikum.
- Leggðu til hliðar fyrir skattinum ef engin staðgreiðsla berst.
- Sæktu um ívilnun sé enginn samningur í gildi; hún kemur ekki sjálfkrafa.
- Athugaðu almannatryggingar sérstaklega.
Niðurstaða
Heimilisfesti ræður, og hún ræðst af dvöl jafnt og lögheimili. Sá sem býr á Íslandi greiðir hér skatt af öllum tekjum sínum, þar á meðal launum frá erlendum vinnuveitanda.
Tvísköttunarsamningur kemur í veg fyrir að sömu tekjur séu skattlagðar tvisvar, en hann breytir ekki íslensku skattskyldunni sjálfri — hann stýrir því hvernig ívilnun er veitt. Sé enginn samningur í gildi er ívilnunin háð umsókn og mati.
Og stærsta praktíska atriðið er ekki lagalegt: erlendur vinnuveitandi heldur engu eftir, svo skatturinn birtist allur í einu við álagningu.
Heimildir
- , 1., 3., 7., 66. og 119. gr.
- Tvísköttunarsamningar Íslands, birtir í C-deild Stjórnartíðinda og taldir upp í neðanmálsgrein við 119. gr. í lagasafni Alþingis.
- .
- .
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.