Getur íslenskt fyrirtæki fengið endurgreiddan virðisaukaskatt sem það greiðir erlendis?

Stutta svarið

Ekki í gegnum íslenska kerfið. Innskattsréttur samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1988 nær aðeins til virðisaukaskatts sem lagður er á samkvæmt þeim lögum. Erlendur virðisaukaskattur er ekki innskattur og verður ekki dreginn frá á íslenskri virðisaukaskattsskýrslu.

Leiðin liggur til ríkisins sem lagði skattinn á. Innan ESB byggist hún á þrettándu tilskipuninni, 86/560/EBE, sem fjallar um endurgreiðslu til skattaðila sem hafa ekki staðfestu á yfirráðasvæði sambandsins — og þar undir fellur Ísland, enda tekur virðisaukaskattskerfi ESB ekki til EES-ríkja utan sambandsins.

Þrjú atriði gera þessa leið þyngri en hún er fyrir fyrirtæki innan ESB:

• Sækja þarf um í hverju ríki fyrir sig. Sameiginlega rafræna gáttin stendur aðeins fyrirtækjum með staðfestu innan sambandsins til boða.
• Aðildarríki mega binda endurgreiðslu gagnkvæmnisskilyrði.
• Þau mega krefjast þess að skattfulltrúi sé tilnefndur, og þau setja sjálf fresti, lágmarksfjárhæðir og útilokanir.

Fáist skatturinn ekki endurgreiddur er hann rekstrarkostnaður sem kemur til frádráttar í tekjuskatti.

Hvers vegna íslenska kerfið hjálpar ekki

Innskattur er skilgreindur í 15. og 16. gr. laganna sem virðisaukaskattur af aðföngum — það er, skattur sem lagður hefur verið á samkvæmt lögum nr. 50/1988. Þýskur, danskur eða franskur virðisaukaskattur er lagður á samkvæmt löggjöf þeirra ríkja og fellur utan þessa.

Af því leiðir tvennt í framkvæmd. Erlendur virðisaukaskattur á ekki heima í innskattsreit virðisaukaskattsskýrslunnar, og reikningur með erlendum virðisaukaskatti er ekki innskattsgagn í skilningi 15. gr. reglugerðar nr. 50/1993.

Erlendur virðisaukaskattur á reikningi ræður heldur engu um það hvort kaupin kalli á skil samkvæmt 35. gr. Það ræðst af reglum þeirrar greinar einnar.

Þrettánda tilskipunin: leiðin innan ESB

Grundvallarreglan er í 1. mgr. 2. gr. tilskipunarinnar, og hún leggur skyldu á aðildarríkin:

Without prejudice to Articles 3 and 4, each Member State shall refund to any taxable person not established in the territory of the Community … any value added tax charged in respect of services rendered or moveable property supplied to him in the territory or the country by other taxable persons or charged in respect of the importation of goods into the country.

— Þrettánda tilskipun ráðsins 86/560/EBE, 1. mgr. 2. gr.

Þrjú skilyrði felast í 1. og 2. gr. tilskipunarinnar.

Engin staðfesta í sambandinu. Fyrirtækið má hvorki hafa atvinnustarfsemi né fasta starfsstöð innan sambandsins á tímabilinu, né — sé hvorugt til staðar — fasta búsetu eða dvalarstað.

Engin sala sem telst fara fram í viðkomandi aðildarríki, með tveimur mikilvægum undantekningum. Sú síðari skiptir máli fyrir íslensk þjónustufyrirtæki: „services provided in cases where tax is payable solely by the person to whom they are supplied“ — það er, þjónusta þar sem kaupandinn sjálfur gerir upp skattinn. Íslenskt fyrirtæki sem selur ESB-fyrirtækjum þjónustu þar sem kaupandi ber skattskylduna glatar því ekki endurgreiðsluréttinum.

Aðföngin séu notuð í þeim tilgangi sem tilskipunin vísar til — í reynd í starfsemi sem veitti frádráttarrétt væri hún rekin í viðkomandi ríki.

Athygli vekur að skyldan nær til þjónustu, lausafjár og innflutnings — en ekki til fasteigna.

Gagnkvæmnisfyrirvarinn

Þetta er sá þáttur sem gerir útkomuna ófyrirsjáanlega:

Member States may make the refunds referred to in paragraph 1 conditional upon the granting by third States of comparable advantages regarding turnover taxes.

— Þrettánda tilskipunin, 2. mgr. 2. gr.

Heimildin er valkvæð. Sum aðildarríki nýta hana, önnur ekki, og þau sem gera það meta sjálf hvort þriðja ríkið veiti sambærileg fríðindi.

Íslandi er að þessu leyti vel í sveit sett í grundvallaratriðum, enda rekur landið sitt eigið endurgreiðslukerfi fyrir erlend fyrirtæki samkvæmt 43. gr. laga nr. 50/1988 og reglugerð nr. 1243/2019 — sem er einmitt sú tegund „sambærilegra fríðinda“ sem ákvæðið vísar til.

En hvort tiltekið aðildarríki viðurkenni Ísland, og með hvaða skilyrðum, ræðst af löggjöf þess ríkis. Það verður ekki lesið úr tilskipuninni og ekki úr íslenskum lögum. Sú athugun þarf að fara fram í hverju ríki fyrir sig áður en kostnaði er varið í umsókn.

Aðildarríkjum ber að tilkynna framkvæmdastjórninni hvernig þau nýta þessa heimild, sbr. 2. mgr. 5. gr., og hún upplýsir hin ríkin.

Hvert ríki setur sínar reglur

Þriðja greinin færir útfærsluna alfarið til aðildarríkjanna:

Member States shall determine the arrangements for submitting applications, including the time limits for doing so, the period which applications should cover, the authority competent to receive them and the minimum amounts in respect of which applications may be submitted. They shall also determine the arrangements for making refunds, including the time limits for doing so.

— Þrettánda tilskipunin, 1. mgr. 3. gr.

Umsækjandinn þarf að leggja fram sönnun þess að hann stundi atvinnustarfsemi og að votta skriflega að hann hafi ekki á tímabilinu átt viðskipti sem uppfylla ekki skilyrði 1. gr.

Tvær takmarkanir til viðbótar eru í tilskipuninni. Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. má endurgreiðsla ekki fara fram við hagstæðari skilyrði en gilda um skattaðila innan sambandsins. Og samkvæmt 2. mgr. 4. gr. mega aðildarríki útiloka tiltekin útgjöld eða setja viðbótarskilyrði.

Í reynd merkir þetta að fjárhæðarmörk, umsóknarfrestir, útilokaðir kostnaðarliðir — gjarnan risna, veitingar og fólksbifreiðar — og kröfur um frumrit reikninga eru ólík milli ríkja. Frestir eru jafnframt oft fortakslausir.

Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. mega ríkin einnig krefjast þess að skattfulltrúi sé tilnefndur, sem bætir við kostnaði.

Athugasemd um tilvísanir: tilskipunin vísar til sjöttu tilskipunarinnar 77/388/EBE, sem hefur verið leyst af hólmi af tilskipun 2006/112/EB um sameiginlegt virðisaukaskattskerfi. Tilvísanir ber að lesa í samræmi við það.

Hvað með ríki utan ESB?

Þar er ekkert sameiginlegt regluverk. Endurgreiðsla ræðst alfarið af landslögum hvers ríkis, og mörg þeirra veita hana alls ekki til erlendra fyrirtækja.

Þetta á jafnt við um EES-ríki utan ESB og önnur ríki. EES-samningurinn tekur ekki til samræmingar virðisaukaskatts og veitir því engan sjálfstæðan rétt til endurgreiðslu.

Þegar fyrirtækið er sjálft skráð erlendis

Endurgreiðsluleiðin er ætluð þeim sem ekki eru með starfsemi í viðkomandi ríki. Hafi íslenskt fyrirtæki skráð sig þar — vegna fastrar starfsstöðvar, vegna sölu sem telst fara fram þar, eða vegna fjarsöluskyldu — þá er innskatturinn dreginn frá í gegnum þá skráningu eftir venjulegum reglum þess ríkis.

Þessar tvær leiðir útiloka hvor aðra. Fyrsta spurningin er því ekki „hvernig sæki ég um endurgreiðslu“ heldur „er ég skráningarskyldur í þessu ríki“.

Fáist skatturinn ekki endurgreiddur

Þá er hann kostnaður eins og hver annar. Erlendur virðisaukaskattur sem ekki fæst endurgreiddur telst hluti kostnaðarverðs aðfanganna og kemur til frádráttar í tekjuskatti sem rekstrarkostnaður samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003, að því gefnu að útgjöldin tengist rekstrinum með venjulegum hætti.

Hann er hins vegar ekki innskattur og á hvergi heima í virðisaukaskattsskýrslunni.

Í framkvæmd

Fjögur skref halda dæminu einföldu.

1. Metið hvort skráningarskylda sé fyrir hendi í viðkomandi ríki. Sé svo fellur endurgreiðsluleiðin niður.
2. Kannið gagnkvæmnisafstöðu ríkisins gagnvart Íslandi áður en kostnaði er varið í umsókn.
3. Safnið frumritum reikninga og innflutningsskjala jafnóðum. Flest ríki krefjast þeirra og fresturinn til umsóknar er oft skemmri en menn ætla.
4. Gjaldfærið það sem ekki fæst og haldið því aðgreindu í bókhaldi frá innskatti, svo ekki fari milli mála hvað er hvað.

Fyrir fyrirtæki sem sækja reglulega ráðstefnur, sýningar eða kaupa þjónustu í sama ríki safnast fjárhæðirnar upp. Fyrir stök viðskipti fer kostnaðurinn við umsóknina oft yfir endurgreiðsluna sjálfa.

Niðurstaða

Erlendur virðisaukaskattur kemur aldrei til frádráttar á íslenskri virðisaukaskattsskýrslu. Hann fæst aðeins endurgreiddur frá ríkinu sem lagði hann á, og innan ESB gerist það samkvæmt þrettándu tilskipuninni — í hverju ríki fyrir sig, á þeirra eyðublöðum, innan þeirra fresta og með þeirra undantekningum.

Gagnkvæmnisfyrirvarinn er sá þáttur sem ræður úrslitum og hann er ekki sameiginlegur. Ísland veitir erlendum fyrirtækjum endurgreiðslu samkvæmt 43. gr. og reglugerð nr. 1243/2019, sem er sá grunnur sem gagnkvæmni yrði metin á — en niðurstaðan ræðst af löggjöf hvers ríkis.

Þegar ekkert fæst er skatturinn einfaldlega rekstrarkostnaður.

Heimildir

• Þrettánda tilskipun ráðsins 86/560/EBE frá 17. nóvember 1986 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til skattaðila án staðfestu innan sambandsins.
• Tilskipun ráðsins 2006/112/EB um sameiginlegt virðisaukaskattskerfi, sem leysti sjöttu tilskipunina af hólmi.
• Lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, 15., 16., 35. og 43. gr.
• Reglugerð nr. 1243/2019 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til erlendra fyrirtækja.
• Lög nr. 90/2003 um tekjuskatt, 1. tölul. 1. mgr. 31. gr.