Stutta svarið
Já. Seljandi má draga 80,65% af töpuðum útistandandi viðskiptaskuldum frá skattskyldri veltu — eða 90,09% beri salan lægra þrepið — enda hafi hin tapaða fjárhæð áður verið talin til skattskyldrar veltu.
Þrjú atriði ráða því hvort leiðréttingin heldur:
- Hún er færð sem lækkun skattskyldrar veltu og útskatts, ekki sem hækkun innskatts. Þetta er algengasta villan og hún er efnisleg, ekki formleg.
- Krafan þarf að vera sannanlega töpuð, og sönnunarkrafan er sú sama og gerð er í tekjuskatti.
- Gögnin sem sanna tapið þurfa að liggja fyrir á því uppgjörstímabili þegar frádrátturinn er færður — ekki síðar.
Fáist krafan greidd eftir á skal telja fjárhæðina aftur til skattskyldrar veltu á því tímabili þegar greiðslan berst.
Lagagrundvöllurinn
Heimildin er í 2. tölul. 5. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1988:
80,65% af töpuðum útistandandi viðskiptaskuldum, enda hafi hin tapaða fjárhæð áður verið talin til skattskyldrar veltu … Fáist fjárhæðin síðar greidd skulu 80,65% hennar talin með skattskyldri veltu á því tímabili þegar hún fæst greidd.
—
Hlutfallið 80,65% er einfaldlega veltan út úr fjárhæð með 24% virðisaukaskatti (100/124). Sé salan í lægra þrepi er hlutfallið 90,09% (100/111). Með öðrum orðum: þú dregur frá veltuna sem lá að baki, og útskatturinn lækkar sjálfkrafa í samræmi við það.
Skilyrðið um að fjárhæðin hafi áður verið talin til skattskyldrar veltu þýðir að úrræðið stendur aðeins þeim til boða sem hafa þegar skilað útskattinum. Það er rökrétt — leiðréttingin er einmitt að fá til baka skatt sem greiddur var af tekjum sem aldrei bárust.
Þetta er ekki innskattur
Yfirskattanefnd tók af öll tvímæli um færsluaðferðina í úrskurði nr. 619/1997. Kærandi hafði fært skattfjárhæð vegna tapaðra krafna til hækkunar á innskatti. Það stóðst ekki:
Samkvæmt þessum lagaákvæðum skal leiðrétting vegna tapaðra viðskiptakrafna … færast til frádráttar skattskyldri veltu og til lækkunar á útskatti, en ekki er um að ræða innskatt svo sem það hugtak er skilgreint í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 50/1988.
—
Í reynd þýðir þetta að færslan fer í veltureitina á virðisaukaskattsskýrslunni, ekki í innskattsreitinn. Fjárhæðin sem skilast er svipuð hvor leiðin sem valin er, en aðeins önnur þeirra er rétt — og röng færsla býður heim endurákvörðun og álagi samkvæmt 27. gr. laganna.
Hvenær telst krafa töpuð?
Lögin um virðisaukaskatt skilgreina það ekki. Yfirskattanefnd hefur hins vegar staðfest að sækja beri mælikvarðann í tekjuskattsréttinn:
Taka ber undir það sjónarmið, sem fram kemur í kröfugerð ríkisskattstjóra, að telja verður að ákvæði í 2. tölul. 5. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, hafi efnislega samstöðu með 3. tölul. 31. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Það ber undir kæranda að sanna eða gera líklegt með gögnum að umræddar kröfur séu tapaðar.
—
Lög nr. 75/1981 eru fallin úr gildi og samsvarandi ákvæði er nú 3. tölul.
- mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003, sem heimilar frádrátt vegna taps á útistandandi viðskiptakröfum „sem beint tengjast atvinnurekstrinum, á því tekjuári sem eignir þessar sannanlega eru tapaðar“.
Orðið sannanlega ber alla þyngdina. Sönnunarbyrðin hvílir á rekstraraðilanum, og það nægir ekki að krafan sé í vanskilum, gömul eða óinnheimtanleg að mati eigandans.
Hvað telst nægileg sönnun?
Úrskurður nr. 619/1997 gefur áþreifanlegar vísbendingar, enda tók nefndin afstöðu til sex krafna í einu máli.
Það sem dugði. Krafa á hendur sameignarfélagi þar sem árangurslaus aðför hafði farið fram var viðurkennd sem töpuð á því tímabili sem málið varðaði. Árangurslaus aðför er formleg staðfesting á því að skuldarinn eigi ekki eignir til fullnustu, og hún er traustasta gagnið sem völ er á fyrir utan skiptalok.
Það sem dugði ekki. Útskrift úr vanskilaskrá Reiknistofu bankanna var ekki talin fullnægjandi. Í kröfugerð ríkisskattstjóra, sem nefndin féllst á, kom fram að slíkt gagn væri „ekki talið óyggjandi sönnun á ógjaldfærni skuldara“ — og að rekstraraðilinn hefði getað aflað fullnægjandi gagna á grundvelli þeirra upplýsinga sem þar komu fram.
Það er lykilatriðið. Vanskilaskrá er vísbending um hvar eigi að leita, ekki sönnunargagn í sjálfu sér.
Það sem alls ekki dugði. Tvær kröfur voru felldar niður einfaldlega vegna þess að engin gögn voru lögð fram. Skýringar um að skuldari hefði farið af landi brott, eða að félagi hefði verið slitið og frekari innheimta myndi ekki svara kostnaði, stóðu óstuddar og dugðu ekki.
Í reynd þýðir þetta að afskriftin þarf að byggja á skjali frá þriðja aðila: árangurslausri aðför, úrskurði um gjaldþrotaskipti, skiptalokum, nauðasamningi eða sambærilegri staðfestingu.
Gögnin þurfa að liggja fyrir á réttu tímabili
Þetta tímaskilyrði fellir fleiri leiðréttingar en menn ætla:
Leiðir af þeirri meginreglu, sem kemur fram um uppgjör skattskyldrar veltu í 13. gr. laga nr. 50/1988 … að slík gögn verða að liggja fyrir á því uppgjörstímabili þegar krafa er færð til frádráttar skattskyldri veltu.
—
Í málinu hafði kærandi afskrifað kröfu á tímabilinu september–október 1992, en árangurslaus aðför fór ekki fram fyrr en í júní 1993. Frádrátturinn átti því ekki heima á því tímabili sem hann var færður á.
Reglan er því sú að tímabilið ræðst af gögnunum, ekki af bókhaldslegri ákvörðun um að afskrifa. Sé aðförin árangurslaus í mars tilheyrir leiðréttingin mars–apríl tímabilinu, ekki því tímabili þegar salan átti sér stað og ekki heldur árslokum.
Ágreiningur um gallaða vöru er ekki töpuð krafa
Þetta er skýr og gagnleg lína. Í sama máli hafði kærandi afskrifað eftirstöðvar skuldar vegna flísasölu þar sem varan reyndist að mestu ónýt. Nefndin féllst ekki á að heimilt hefði verið að afskrifa kröfuna sem tapaða — og ríkisskattstjóri orðaði hina réttu leið: „Ekki er heimilt að afskrifa kröfur vegna veitts afsláttar vegna galla. Hið rétta er að gefa skal út kreditreikning í slíkum tilfellum.“
Greinarmunurinn er þessi:
Aðeins fyrsta tilvikið er töpuð krafa. Hin þrjú kalla á kreditreikning — og þar með á lækkun innskatts hjá kaupandanum, sem á ekki við þegar krafa tapast.
Í deilumálum þar sem viðskiptavinur neitar að greiða vegna galla er því rangt að bíða og afskrifa síðar. Rétt er að taka afstöðu til gallans og gefa út kreditreikning fyrir þeim hluta sem fallið er frá.
Engin almenn 5% niðurfærsla í virðisaukaskatti
Í tekjuskatti má færa útistandandi viðskiptakröfur í árslok niður um allt að 5% og telja þá fjárhæð til frádráttar skattskyldum tekjum, sbr. 3. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003.
Slík heimild er ekki til í virðisaukaskatti. Þar dugar engin almenn varúðarniðurfærsla; hver einstök krafa þarf að vera sannanlega töpuð.
Þetta veldur því að afskriftir í ársreikningi og leiðréttingar á virðisaukaskattsskýrslu fara sjaldnast saman. Sá munur er eðlilegur — en hann þarf að vera rekjanlegur, enda hvílir sjálfstæð skylda á skattaðilanum samkvæmt
- mgr. 26. gr. laganna til að leiðrétta virðisaukaskattsskil sín ótilkvaddur komi fram mismunur milli innsendra skýrslna annars vegar og bókhalds og ársreiknings hins vegar.
Fáist krafan greidd síðar
Leiðréttingin er ekki endanleg. Fáist fjárhæðin greidd eftir að hún hefur verið dregin frá skal telja 80,65% hennar — eða 90,09% í lægra þrepi — aftur með skattskyldri veltu á því tímabili þegar hún fæst greidd.
Þetta gildir líka um hlutagreiðslur og um úthlutun úr þrotabúi löngu síðar. Af því leiðir að afskrifaðar kröfur má ekki taka út úr kerfinu; þær þarf að halda í skrá sem fylgst er með, því hver króna sem berst kallar á útskatt.
Í framkvæmd
Þrjú skref halda leiðréttingunni uppi ef á reynir.
Aflaðu skjalsins fyrst. Árangurslaus aðför, gjaldþrotaúrskurður, skiptalok eða nauðasamningur. Vanskilaskrá er upphafspunktur, ekki niðurstaða.
Færðu á réttu tímabili. Tímabilið ræðst af dagsetningu skjalsins, og frádrátturinn fer í veltureitina — ekki í innskatt.
Haltu skrá yfir afskrifaðar kröfur. Berist greiðsla síðar þarf að telja hana til veltu á því tímabili.
Niðurstaða
Virðisaukaskatt af ógreiddum reikningi má fá til baka, en aðeins þegar krafan er sannanlega töpuð — og sönnunin er sú sama og krafist er í tekjuskatti. Í reynd merkir það skjal frá þriðja aðila sem staðfestir að skuldarinn geti ekki greitt.
Tvær villur eru dýrastar. Sú fyrri er að færa fjárhæðina sem innskatt í stað þess að lækka skattskylda veltu; yfirskattanefnd hefur hafnað þeirri aðferð beinlínis. Sú síðari er að afskrifa á röngu tímabili, áður en gögnin liggja fyrir.
Og sé ástæðan fyrir vanskilunum ágreiningur um vöruna sjálfa er þetta ekki rétta úrræðið. Þá á kreditreikningur við.
Heimildir
- , 13., 15., 20., 26. og 27. gr.
- , 3. tölul. 1. mgr. 31. gr.
- um færsluaðferð, sönnunarkröfu og tímamark.
- , 16. gr. um kreditreikninga.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.