Stutta svarið
Þrjú skilyrði þurfa að vera uppfyllt samtímis.
- Aðföngin verða að varða skattskylda sölu. Samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1988 telst til innskatts virðisaukaskattur af aðföngum sem eingöngu varða sölu skattaðila á vörum og skattskyldri þjónustu.
- Seljandinn verður að vera skráður. Það er skilyrði innskattsfrádráttar að seljandi vöru og þjónustu sé skráður á virðisaukaskattsskrá á því tímamarki þegar viðskiptin eiga sér stað.
- Gögnin verða að vera í lagi. Frumrit sölureiknings sem uppfyllir formkröfur þarf að liggja fyrir.
Þar við bætist að sex kostnaðarflokkar eru undanskildir með öllu í 3. mgr. 16. gr., óháð því hversu augljóslega þeir tengjast rekstrinum. Þar undir falla meðal annars fæðiskaup, hlunnindi, risna og gjafir og — sá flokkur sem mestum deilum veldur — öflun, rekstur og leiga fólksbifreiða.
Uppgjörið sjálft er einfalt: skattskyldir aðilar greiða mismun útskatts og innskatts hvers uppgjörstímabils, og sé innskattur hærri en útskattur endurgreiðir ríkissjóður mismuninn.
Hvað telst innskattur?
Skilgreiningin er í 3. mgr. 15. gr.: innskattur merkir þann virðisaukaskatt sem á tímabilinu fellur á kaup skattaðila á skattskyldum vörum og þjónustu til nota í rekstrinum, með fyrirvara um 16. gr.
Sextánda greinin þrengir þetta svo verulega:
Til innskatts á hverju uppgjörstímabili skal telja virðisaukaskatt af aðkeyptum rekstrarfjármunum, vörum, vinnu, þjónustu og öðrum aðföngum sem eingöngu varða sölu skattaðila á vörum og skattskyldri þjónustu. Skilyrði innskattsfrádráttar er að seljandi vöru og þjónustu sé skráður á virðisaukaskattsskrá á því tímamarki þegar viðskipti eiga sér stað.
—
Orðið eingöngu er lykilorðið. Aðföng sem varða bæði skattskylda og undanþegna starfsemi falla ekki undir meginregluna heldur þarf að skipta þeim, sbr. 2. mgr. 16. gr. og reglugerð nr. 192/1993.
Skilyrðið snýr að því hvaða sölu aðföngin varða, ekki aðeins að því hvort þau tengist rekstrinum. Í úrskurði yfirskattanefndar nr. 70/2016 hafði einkahlutafélag keypt lögmannsþjónustu vegna ágreinings um eignarhald á öðru félagi og fasteignum þess. Þjónustan tengdist vissulega hagsmunum félagsins, en viðskipti með fasteignir og hlutabréf eru ekki virðisaukaskattsskyld og aðföngin vörðuðu því ekki sölu á vörum eða skattskyldri þjónustu. Innskatturinn var ekki leyfður.
Skilyrðið um skráningu seljanda kom inn með lögum nr. 163/2010 og er afdráttarlaust. Kaupandi sem tekur við reikningi með tilgreindum virðisaukaskatti frá óskráðum aðila á ekki innskattsrétt, jafnvel þótt hann hafi greitt fjárhæðina í góðri trú. Því er skynsamlegt að staðfesta skráningu nýrra birgja áður en fyrstu viðskipti fara fram.
Gögnin: frumrit og formkröfur
Innskattsréttur er skjalfestur réttur. Samkvæmt 7. mgr. 20. gr. laganna hvílir á kaupanda að leggja fram reikninga eða önnur gögn til sönnunar á innskatti. Yfirskattanefnd hefur dregið kröfurnar saman svo, með vísan til 1. gr. reglugerðar nr. 192/1993 og reglugerðar nr. 50/1993:
Samkvæmt nefndum ákvæðum er áskilnaður um að til grundvallar færslu virðisaukaskatts (innskatts) af innkaupum þurfi að vera til staðar frumrit sölureikninga, afreikninga eða móttekinna kreditreikninga sem uppfylli nánar tilgreind skilyrði, þar á meðal að reikningurinn sé tölusettur, virðisaukaskattur sé tilgreindur, að fram komi bæði nafn og kennitala kaupanda og seljanda svo og að upplýsingar um tegund sölu komi fram.
—
Lýsing á hinu selda þarf jafnframt að vera nægilega glögg til að ljóst sé hvort viðskiptin varði skattskylda starfsemi kaupandans. Afrit, greiðslukvittun eða færsla í bókhaldi kemur ekki í stað fullnægjandi reiknings.
Sex flokkar sem aldrei bera innskatt
Þriðja málsgrein 16. gr. bannar innskattsfrádrátt af aðföngum sem varða:
- Kaffistofu eða mötuneyti skattaðila og hvers konar fæðiskaup hans.
- Öflun eða rekstur íbúðarhúsnæðis fyrir eiganda eða starfsmenn.
- Hlunnindi til eiganda eða starfsmanna.
- Öflun og rekstur orlofsheimila, sumarbústaða, barnaheimila og þess háttar fyrir eiganda eða starfsmenn.
- Risnu og gjafir.
- Öflun, rekstur og leigu fólksbifreiða. Sama á við um sendi- og vörubifreiðar með leyfða heildarþyngd 5.000 kg eða minna sem ekki uppfylla skilyrði um burðargetu og lengd farmrýmis sem ráðherra setur í reglugerð.
Bannið er fortakslaust innan flokkanna. Það dugir ekki að sýna fram á að kostnaðurinn tengist rekstrinum; ef hann fellur undir einhvern liðanna er innskatturinn bannaður.
Fyrsti liðurinn kemur mörgum á óvart í framkvæmd, enda nær hann til hvers konar fæðiskaupa. Kaffi og veitingar á fundum falla þar undir og eru því ófrádráttarbær, óháð tilefni.
Fólksbifreiðar: reglan og undantekningarnar
Sjötti liður bannlistans er sá sem oftast reynir á. Meginreglan er að virðisaukaskattur af öflun, rekstri og leigu fólksbifreiða er ófrádráttarbær.
Tvær undantekningar eru í 6. mgr. 16. gr. Heimildin til innskatts nær til þeirra sem hafa með höndum sölu eða leigu bifreiða, og til rekstraraðila fólksbifreiða sem fengið hafa sérstakt leyfi Samgöngustofu til farþegaflutninga í ferðaþjónustu.
Þeim sem nýta innskatt af ökutækjum fylgja jafnframt tvær skyldur samkvæmt 7. mgr. 16. gr. Annars vegar ber að auðkenna ökutækin eftir reglum sem ráðherra setur. Hins vegar, sé ökutækið síðar tekið til annarrar notkunar þar sem frádráttarréttur er minni eða enginn, ber að tilkynna það ríkisskattstjóra áður en notkun er breytt og fjarlægja auðkennin.
Sendi- og vörubifreiðar undir 5.000 kg bera því aðeins innskatt að þær uppfylli skilyrði reglugerðar um burðargetu og lengd farmrýmis. Þetta er tæknilegt skilyrði sem þarf að staðreyna fyrir kaup, ekki eftir á.
Blönduð starfsemi og hlutfallsleg skipting
Þegar aðföng varða ekki eingöngu skattskylda sölu heimilar 2. mgr. 16. gr. ráðherra að setja reglur um að telja megi ákveðinn hluta virðisaukaskatts innkaupanna til innskatts. Um þetta gildir .
Í framkvæmd reynir oft á hvaða aðföng teljast eingöngu varða skattskylda þáttinn og hver eru sameiginleg. Í úrskurði yfirskattanefndar nr. 371/2013 höfðu kærendur með höndum búrekstur og ferðaþjónustu, en mestur hluti teknanna kom af undanþegnum hestaferðum. Fallist var á að tiltekin aðföng vegna sauðfjárbús, gistingar og kynbótahrossa vörðuðu eingöngu skattskylda þáttinn. Hins vegar var hafnað kröfu um að skipta innskatti af fóðuröflun eftir reiknaðri fóðurnotkun sauðfjár og hrossa, enda samrýmdist sú aðferð ekki reglum um skiptingu innskatts í blandaðri starfsemi. Skiptingin þarf því að fylgja reglugerðinni, ekki þeirri aðferð sem aðila þykir sanngjörnust.
Leiðrétting þegar notkun breytist
Innskattur er ekki endanlega afgreiddur við kaup. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. getur ráðherra sett reglur um leiðréttingu á frádrætti þegar breyting verður á notkun varanlegra rekstrarfjármuna sem hefur í för með sér breytingu á frádráttarrétti.
Leiðréttingartímabilin eru tvö:
- Allt að fimm ár frá því að fjármunanna var aflað, að meginreglu.
- Allt að tuttugu ár þegar um fasteignir er að ræða.
Tuttugu ára tímabilið fyrir fasteignir er langt og hefur veruleg áhrif á ákvarðanir um breytta notkun atvinnuhúsnæðis. Sá sem hefur nýtt fullan innskatt af byggingu eða endurbótum og tekur húsnæðið síðar til undanþeginnar starfsemi getur þurft að endurgreiða hluta innskattsins mörgum árum síðar.
Um þetta efni er fjallað nánar í grein um leiðréttingu innskatts vegna sölu eða breyttrar notkunar eignar.
Eigin úttekt og notkun eiganda
Þegar vörur sem eigandi fyrirtækis notar teljast til skattskyldrar veltu fyrirtækisins samkvæmt 1. mgr. 11. gr. má telja virðisaukaskatt af innkaupunum til innskatts, sbr. 5. mgr. 16. gr. Sama gildir um skattskyldar vörur og þjónustu sem fyrirtæki notar í öðrum tilgangi en varðar skattskylda sölu þess.
Reglan er rökrétt framhald af bannlistanum: sé úttektin skattlögð sem velta er innskatturinn heimill, enda væri annars um tvísköttun að ræða.
Þeir sem eru skattskyldir á grundvelli 2. mgr. 3. gr. — vegna eigin nota eða byggingarstarfsemi á eigin kostnað — mega samkvæmt 4. mgr. 16. gr. einungis telja til innskatts virðisaukaskatt af þeim aðföngum sem eingöngu varða hina skattskyldu þætti í starfsemi þeirra.
Uppgjörið
Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. greiða skattskyldir aðilar mismun útskatts og innskatts hvers uppgjörstímabils. Sé innskattur hærri en útskattur endurgreiðir ríkissjóður mismuninn.
Innskattur tímabilsins er sá virðisaukaskattur sem fram kemur á reikningum þeirra sem selt hafa hinum skattskylda aðila á tímabilinu, ásamt virðisaukaskatti af innflutningi hans á tímabilinu, sbr. 4. mgr. 15. gr. Innflutningur telst því með á sama tímabili og innlend kaup.
Niðurstaða
Innskattsréttur byggist á þremur stoðum sem allar þurfa að standa: aðföngin verða að varða eingöngu skattskylda sölu, seljandinn verður að hafa verið skráður þegar viðskiptin fóru fram, og frumrit reiknings með réttum formkröfum verður að liggja fyrir.
Bannlistinn í 3. mgr. 16. gr. gengur framar öllum rökum um rekstrartengsl. Fæðiskaup, hlunnindi, risna, gjafir, íbúðarhúsnæði og fólksbifreiðar bera ekki innskatt, og undantekningarnar vegna bifreiða eru bundnar við bílasölu og bílaleigu annars vegar og leyfisskylda farþegaflutninga í ferðaþjónustu hins vegar.
Loks er rétt að muna að innskattur er ekki endanlega afgreiddur við kaup. Breytt notkun varanlegra rekstrarfjármuna getur kallað á leiðréttingu í allt að fimm ár, og allt að tuttugu ár þegar fasteignir eiga í hlut.
Heimildir
- , einkum 11., 15. og 16. gr.
- .
- , 6. gr., um skilyrði um skráningu seljanda.
- , 3. gr., um farþegaflutninga í ferðaþjónustu.
- , um tengsl aðfanga við skattskylda sölu og formkröfur reikninga.
- , um skiptingu innskatts í blandaðri starfsemi.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.