Stutta svarið
Já, en ekki sjálfkrafa. Til þess þarf fyrirfram skráningu samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 515/1996, eða eftir atvikum afturvirka skráningu samkvæmt 7. gr. sömu reglugerðar.
Meginreglan vinnur gegn þeim sem eru að byggja upp rekstur. Samkvæmt 5. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar skal ekki skrá aðila ef tekjur af sölu skattskyldrar vöru og þjónustu eru að jafnaði lægri en kostnaður við aðföng sem keypt eru með virðisaukaskatti. Reglugerðin gengur raunar lengra og segir að ekki skuli skrá aðila nema sýnt þyki að starfsemin muni skila tekjum þegar á fyrsta uppgjörstímabili.
Fyrirfram skráning er undantekningin frá þessu. Hún er ætluð þeim sem stunda starfsemi á þróunar- eða undirbúningsstigi og fjárfesta verulega áður en tekjur verða til.
Eitt skilyrði er mikilvægara en öll hin: fjárfestingin þarf að vera í varanlegum rekstrarfjármunum eða vörubirgðum. Það nægir ekki að hafa verulegan virðisaukaskattskostnað af almennum rekstrarkostnaði.
Meginreglan: enginn innskattur án skráningar
Innskattsréttur fylgir skráningu. Sá sem ekki er á virðisaukaskattsskrá telur engan innskatt, hversu rekstrartengd sem útgjöldin eru.
Reglugerðin orðar forsendu almennrar skráningar svo:
Forsenda skráningar er að samanlagðar tekjur aðila af sölu skattskyldrar vöru og þjónustu séu að jafnaði hærri en kostnaður við aðföng sem keypt eru með virðisaukaskatti til starfseminnar, þar með talið vegna kaupa varanlegra rekstrarfjármuna. Eigi skal skrá aðila samkvæmt þessari grein nema sýnt þyki að starfsemin muni skila tekjum af sölu skattskyldrar vöru eða þjónustu þegar á fyrsta uppgjörstímabili.
—
Þetta lokar almennu leiðinni fyrir flestum sprotafyrirtækjum og uppbyggingarverkefnum. Þess vegna er II. kafli reglugerðarinnar til.
Fyrirfram skráning: rétturinn og skilyrðin þrjú
Fjórða greinin veitir rétt til skráningar, ekki heimild:
Aðilar er stunda starfsemi á þróunar- eða undirbúningsstigi eiga rétt á skráningu, þrátt fyrir ákvæði 2. gr., standi kaup þeirra á fjárfestingarvörum í beinu sambandi við sölu á skattskyldri vöru eða þjónustu í atvinnuskyni á síðari rekstrartímabilum.
—
Skilyrðin eru þrjú og þau gilda öll samtímis:
a) Atvinnustarfsemi. Starfsemin skal miða að rekstrarhagnaði eftir eðlilegan uppbyggingartíma. Áhugamál og starfsemi án hagnaðarvonar falla utan.
b) Veruleg fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum eða vörubirgðum. Fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum — þar með töldum fasteignum og ræktun — eða vörubirgðum skal vera veruleg á sama tíma og eðlilegt er vegna eðlis starfseminnar að hún skili ekki rekstrartekjum. Reglugerðin bætir við afdráttarlausri neitun: „ekki er nægilegt að aðili hafi verulegan kostnað af virðisaukaskatti vegna almenns rekstrarkostnaðar.“
c) Fyrirsjáanlegar tekjur. Fyrirsjáanlegt skal vera að starfsemin muni skila tekjum.
Skilyrði b) er það sem fellir flestar umsóknir. Hugbúnaðarfyrirtæki sem greiðir laun, leigu og aðkeypta þjónustu í tvö ár án tekna hefur vissulega verulegan virðisaukaskattskostnað — en það er almennur rekstrarkostnaður, ekki fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum eða vörubirgðum.
Gögnin sem fylgja umsókn
Samkvæmt 5. gr. skal senda Skattinum, auk tilkynningarinnar sjálfrar, rekstraráætlun, greinargerð og önnur gögn um starfsemina til staðfestingar því að um eðlilega rekstraruppbyggingu verði að ræða.
Ríkisskattstjóri metur hvort skilyrðum a–c sé fullnægt og getur meðal annars haft mið af því hvernig fjármögnun uppbyggingarinnar er háttað — hvort lagt hefur verið fram hlutafé eða hvort lán hafi fengist frá banka eða atvinnuvegasjóði.
Fjármögnunin er því ekki aukaatriði heldur hluti af matinu. Verkefni sem hvorki hefur hlutafé né lánsfé að baki á erfiðara uppdráttar.
Gildistíminn: tólf mánuðir í senn, allt að tíu árum
Fyrirfram skráning gildir í tólf mánuði. Unnt er að fá tólf mánuði til viðbótar þyki staðfest að forsendur séu óbreyttar.
Þyki eðlilegt að starfsemin hafi ekki skilað tekjum innan þess tíma getur ríkisskattstjóri veitt áframhaldandi skráningu í allt að tíu ár, mest tvö ár í senn. Að öðrum kosti ber að úrskurða aðilann af skrá nema lögð sé fram trygging samkvæmt 6. gr.
Skráning gegn tryggingu getur ekki tekið til lengri tíma en tólf ára að meðtöldum þeim tíma sem aðili hefur verið skráður samkvæmt 4. gr.
Þetta hentar langtímaverkefnum á borð við ræktun, skógrækt og mannvirkjauppbyggingu, þar sem eðlilegt er að tekjur verði til löngu eftir fjárfestinguna.
Trygging þegar skilyrðin bresta
Uppfylli aðili hvorki skilyrði 2. gr. né 4. gr. skal ríkisskattstjóri synja um skráningu nema aðili leggi fram tryggingu fyrir virðisaukaskatti í formi skilyrðislausrar sjálfskuldarábyrgðar banka.
Ein undantekning er gerð: þeir sem hafa með höndum nytjaskógrækt geta fengið tryggingu tekna gilda í öðru formi, enda sé tilgangurinn að framleiða og selja afurðir á síðari rekstrarárum.
Geti aðili ekki lagt fram fullnægjandi tryggingu ber ríkisskattstjóra að synja um skráningu. Tryggingin fellur síðar úr gildi þegar aðili uppfyllir skilyrði 2. eða 4. gr., þegar hann hefur hætt starfsemi og gert upp, eða við eigendaskipti þar sem nýr eigandi setur fullnægjandi tryggingu, sbr. 12. gr.
Afturvirk skráning: árið í ár og árið í fyrra
Hafi aðila verið synjað um skráningu en síðar kemur í ljós að hann uppfyllir skilyrðin — eða leggur fram tryggingu — er heimilt að skrá hann afturvirkt til þess dags sem telja verður upphafsdag rekstrar.
Tímamörkin eru þó þröng:
Afturvirk skráning getur tekið til þess tíma sem liðinn er af yfirstandandi ári og að auki til alls síðasta árs sé sótt um hana fyrir 15. mars.
—
Dagsetningin 15. mars er því raunverulegur frestur. Sá sem áttar sig í apríl á að hann hefði átt að vera skráður allt síðasta ár er of seinn hvað það ár varðar.
Rétt er að taka fram að 5. gr. laga nr. 50/1988 heimilar ráðherra að setja í reglugerð ákvæði um afturvirka skráningu til allt að sex ára. Samsteypt útgáfa reglugerðarinnar sem hér er stuðst við er frá 1997, en henni hefur verið breytt síðan, síðast 2022. Því er rétt að staðreyna gildandi orðalag 7. gr. áður en treyst er á tiltekin tímamörk í einstöku máli.
Tvennt fylgir afturvirkri skráningu. Aðili á rétt á að telja innskatt af aðföngum til starfseminnar, en ber jafnframt að skila reiknuðum útskatti af veltu sama tímabils. Og skattuppgjörið fer fram á gjalddaga þess uppgjörstímabils þegar ríkisskattstjóri úrskurðaði um skráninguna, ekki aftur í tímann.
Sérstök skýrsla og sérstakt eftirlit
Aðili sem fengið hefur skráningu samkvæmt 4. eða 6. gr. skal skila sérstakri virðisaukaskattsskýrslu vegna þeirrar starfsemi, þótt hann hafi með höndum aðra skattskylda starfsemi, sbr. 2. mgr. 10. gr.
Þetta þýðir að fyrirtæki með rekstur í gangi og uppbyggingarverkefni á hliðinni heldur þeim aðskildum í skilum.
Falli forsendur skráningarinnar niður ber aðilanum að tilkynna það og ríkisskattstjóri úrskurðar hann af skrá, sbr. 3. mgr. 8. gr.
Þegar starfsemi lýkur án þess að tekjur verði til
Níunda greinin er sú sem oftast gleymist við áætlanagerð. Tilkynni aðili sig út af skrá eða sé tekinn af skrá skal telja vörubirgðir, vélar, tæki og aðra rekstrarfjármuni til skattskyldrar veltu á því uppgjörstímabili sem starfsemi lýkur, sbr. 3. mgr. 11. gr. laga nr. 50/1988.
Verði breyting á forsendum fyrir innskattsfrádrætti vegna varanlegra rekstrarfjármuna skal leiðrétta innskattinn samkvæmt IV. kafla reglugerðar nr. 192/1993.
Loks: hafi aðili gefið rangar eða villandi upplýsingar og með þeim hætti haft fé af ríkissjóði ber honum að endurgreiða þann innskatt sem hann fékk afgreiddan á þeim grundvelli. Röng upplýsingagjöf í því skyni að fá endurgreiðslu varðar auk þess við 40. gr. laganna.
Uppbyggingarverkefni sem ekki gengur eftir sleppur því ekki endilega með hreinan skjöld. Innskattur sem fenginn var á undirbúningsstigi getur gengið til baka.
Synjun er kæranleg
Synjun ríkisskattstjóra um skráningu er kæranleg samkvæmt 29. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 11. gr. reglugerðarinnar. Sú leið liggur til yfirskattanefndar.
Niðurstaða
Innskattur vegna kostnaðar fyrir upphaf rekstrar fæst, en aðeins gegnum fyrirfram skráningu eða afturvirka skráningu. Almenna leiðin er lokuð, því skráning byggist á því að tekjur standi undir aðfangakostnaði — og reglugerðin gerir raunar ráð fyrir tekjum þegar á fyrsta uppgjörstímabili.
Það sem ræður úrslitum er eðli fjárfestingarinnar. Veruleg fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum, fasteignum, ræktun eða vörubirgðum getur opnað leiðina. Almennur rekstrarkostnaður gerir það ekki, hversu hár sem virðisaukaskatturinn af honum er.
Sá sem hyggst nýta þessa leið ætti að sækja um áður en stóru kaupin fara fram, leggja fram rekstraráætlun og greinargerð, og gera ráð fyrir því að fjármögnun verkefnisins verði hluti af matinu. Gleymist skráningin er 15. mars næsta árs síðasti raunhæfi frestur til að ná síðasta ári inn með afturvirkri skráningu.
Heimildir
- , einkum 2., 4., 5., 6., 7., 8., 9. og 10. gr.
- , einkum 5., 11., 16., 29. og 40. gr.
- , IV. kafla um leiðréttingu.
- , 3. gr. um uppgjörstímabil nýrra aðila.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.