Stutta svarið
Blönduð starfsemi er starfsemi sem er að hluta virðisaukaskattsskyld og að hluta undanþegin skattskyldu. Um innskatt slíkra aðila gildir reglugerð nr. 192/1993.
Aðferðin byggist á þrískiptingu aðfanga:
- Aðföng eingöngu vegna skattskylda hlutans — fullur innskattur.
- Aðföng eingöngu vegna undanþegna hlutans — enginn innskattur.
- Aðföng með blönduð not — hlutfallslegur innskattur.
Hlutfallið í þriðja flokknum ræðst af veltu: innskattur reiknast í sama hlutfalli og sala skattskyldrar vöru og þjónustu, án virðisaukaskatts, er af heildarveltu reikningsársins. Sala rekstrarfjármuna er undanskilin útreikningnum.
Innan ársins má styðjast við hlutfallstölu næstliðins árs, en við skil vegna síðasta tímabils hvers árs skal fara fram afstemming á innskattsfrádrætti liðins árs. Afstemmingin er ekki formsatriði; vanræksla á henni er algeng ástæða þess að innskattur er lækkaður við eftirlit.
Fasteignir og ökutæki lúta sérreglum sem ganga framar hlutfallsreglunni.
Hvað telst blönduð starfsemi?
Skilgreiningin er í 1. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar: starfsemi sem er að hluta virðisaukaskattsskyld en að hluta undanþegin skattskyldu samkvæmt 2. gr. laga nr. 50/1988.
Dæmigerð tilvik eru fasteignafélag sem leigir bæði út atvinnuhúsnæði með frjálsri skráningu og íbúðarhúsnæði, heilbrigðisstofnun sem selur bæði undanþegna þjónustu og skattskyldar vörur, og skóli sem rekur jafnframt skattskylda sölu.
Reglugerðin bætir við einu sérstöku tilviki sem auðvelt er að líta fram hjá:
Aðili sem rekur skattskylda gistiþjónustu hluta úr ári og fasteignaleigu hluta úr ári telst vera með blandaða starfsemi í skilningi 1. mgr., enda hafi hann með höndum sölu á skattskyldri gistiþjónustu í fimm mánuði á ári eða skemur.
—
Þetta tekur til þeirra sem leigja út íbúð til ferðamanna yfir sumarið og til langtímaleigu þess utan. Fimm mánaða markið er skýrt.
Fyrst: reyndu að komast hjá hlutfallinu
Fjórða greinin setur meginregluna og hún er hagstæðari en hlutfallsreglan.
Aðila með blandaða starfsemi er heimilt að telja að fullu til innskatts virðisaukaskatt af vörum og þjónustu sem eingöngu er keypt til nota við hinn skattskylda hluta starfseminnar.
Á móti er óheimilt að telja til innskatts virðisaukaskatt af vörum og þjónustu sem eingöngu varðar hinn skattfrjálsa hluta.
Hagkvæmasta ráðstöfunin er því sú að kaupa og bókfæra aðföng þannig að þau verði rekjanleg til annars hvors hlutans þegar það er unnt. Sameiginleg innkaup, sameiginlegir samningar og sameiginlegir reikningar draga fyrirtækið inn í hlutfallsreikninginn að óþörfu.
Hlutfallsreglan og afstemmingin
Fimmta greinin gildir um aðföng með blönduð not:
Virðisaukaskatt af aðkeyptum rekstrarfjármunum, vörum og þjónustu, sem keypt er til nota bæði vegna skattskylds þáttar í starfsemi aðila og skattfrjáls þáttar (blönduð not), er heimilt að telja til innskatts í sama hlutfalli og sala skattskyldrar vöru og þjónustu (án virðisaukaskatts) hvers reikningsárs er af heildarveltu ársins.
—
Þrennt þarf að hafa í huga við útreikninginn.
Sala rekstrarfjármuna er undanskilin. Ekki skal taka tillit til sölu rekstrarfjármuna og þess sem greinir í 3. mgr. 11. gr. laga nr. 50/1988. Sala á tæki eða fasteign á að raska hlutfallinu sem minnst.
Bráðabirgðahlutfall innan ársins. Innan hvers reikningsárs má nota hlutfallstölu næstliðins reikningsárs. Á fyrsta ári skattskyldrar starfsemi skal hlutfallstalan reiknuð til bráðabirgða fyrir hvert einstakt uppgjörstímabil.
Afstemming við síðasta tímabil. Við skil vegna síðasta tímabils hvers árs skal fara fram afstemming á innskattsfrádrætti liðins árs. Skatturinn gefur út sérstök eyðublöð sem nota skal við afstemminguna.
Afstemmingin er raunveruleg skylda. Í máli sem lauk með úrskurði yfirskattanefndar nr. 371/2013 stunduðu kærendur búrekstur og undanþegnar hestaferðir en töldu innskatt af öllum almennum rekstraraðföngum. Ríkisskattstjóri beindi því til þeirra að skila afstemmingarblöðum vegna blandaðrar starfsemi (RSK 10.27), og viðurkennt var að láðst hefði að skila afstemmingarskýrslu umrædd ár. Innskatturinn var lækkaður samkvæmt veltuhlutfalli, og yfirskattanefnd staðfesti það að mestu. Rétt hugsuð skipting dugir ekki ein og sér ef afstemmingin er ekki gerð.
Einkanot fylgja tekjuskattsframkvæmdinni
Sjötta greinin tekur á innkaupum sem varða bæði skattskylda sölu og einkanot eða önnur not sem ekki varða reksturinn. Þá má telja virðisaukaskatt til innskatts að því leyti sem innkaupin teljast varða skattskyldan rekstur.
Matið er ekki frjálst:
Ríkisskattstjóri skal taka mið af þeim reglum og þeirri framkvæmd sem mótast hefur við tekjuskattsálagningu þegar hann leggur mat á hvort innkaupum sé réttilega skipt milli skattskylds reksturs og einkanota.
—
Skiptingin í virðisaukaskatti á því að vera í samræmi við þá skiptingu sem notuð er í tekjuskatti. Ólík skipting í sömu útgjöldum á milli skattstofna er veikleiki sem auðvelt er að koma auga á við eftirlit.
Fasteignir: kostnaðarhlutfall, flatarmál eða bein tenging
Sjöunda greinin gengur framar almennu hlutfallsreglunni þegar húsnæði á í hlut.
Nýbygging og viðbygging. Sé húsnæði að sérgreindum hluta — ákveðin herbergi eða hæð — ætlað til nota fyrir skráða starfsemi má telja innskatt í sama hlutfalli og byggingarkostnaður þess hluta er af heildarbyggingarkostnaði. Séu gæði einstakra hluta sambærileg má þess í stað skipta eftir flatarmáli.
Útleigt húsnæði. Húsnæði sem leigt er út telst ekki notað fyrir skattskyldan rekstur nema leigusali hafi skráð sig frjálsri skráningu samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 50/1988. Þetta er lykilatriði fyrir fasteignafélög: án frjálsrar skráningar er leigan undanþegin og innskatturinn tapast.
Endurbætur, viðgerðir og viðhald. Innskatt má telja að því leyti sem framkvæmdir varða beinlínis þann hluta húsnæðis sem notaður er fyrir skattskyldan rekstur — og þá með skýru skilyrði:
Skilyrði er að seljandi vinnu eða þjónustu taki fram á sölureikningi sínum við hvaða hluta húsnæðis hafi verið unnið.
—
Þetta skilyrði er á ábyrgð kaupandans í reynd, enda er það hann sem tapar innskattinum sé reikningurinn ekki nógu nákvæmur. Því er rétt að biðja verktaka um sundurliðun eftir húshlutum áður en reikningur er gefinn út.
Varði framkvæmdirnar ekki ákveðinn hluta — til dæmis viðhald utanhúss eða sameiginlegt lagnakerfi — má miða við flatarmálshlutfall.
Sé sami hluti húsnæðis nýttur jöfnum höndum fyrir hvort tveggja gilda meginreglur 3.–6. gr., sbr. 8. gr.
Ökutæki: strangari reglur og „takmörkuð einkanot“
Níunda greinin tekur ökutæki undan hlutfallsreglunni að því er varðar öflun þeirra.
Reglan nær til sendi- og vörubifreiða undir 5.000 kg sem uppfylla tæknileg skilyrði um flutningsgetu, farmrými að minnsta kosti 1.700 mm aftan við öftustu sætisbrún og bann við sætum í farmrými; fólksbifreiða í leyfisskyldum farþegaflutningum í ferðaþjónustu; bifhjóla; torfærutækja; og loftpúðatækja.
Skilyrðið er afdráttarlaust: óheimilt er að telja innskatt af öflun þessara ökutækja nema þau séu eingöngu notuð í virðisaukaskattsskyldri starfsemi. Öll önnur notkun fellir réttinn niður, og reglugerðin tekur af allan vafa um eitt algengt álitaefni:
Akstur eiganda eða starfsmanns til og frá heimili telst í öllum tilvikum til einkanota í þessu sambandi og það eins þótt aksturinn sé jafnframt í þágu starfseminnar eða á annan hátt að kröfu rekstraraðila.
—
Ein undantekning er gerð, takmörkuð einkanot, sem tekur eingöngu til aksturs milli heimilis og starfsstöðvar. Þrjú skilyrði þurfa að vera uppfyllt: afnotarétturinn sé að fullu talinn til skattskyldrar veltu á skattverði sem samsvarar hlunnindamati ríkisskattstjóra; rekstraraðili tilkynni Skattinum um afnotaréttinn áður en einkanot hefjast; og hlunnindin séu talin starfsmanni til launa í staðgreiðsluskilum.
Ökutækin skulu auk þess búin sérstökum skráningarmerkjum með rauðum stöfum á hvítum grunni, sbr. 19. gr. reglugerðar nr. 751/2003. Skilyrðið nær þó ekki til eignarleigu- og bílaleigufyrirtækja vegna bifreiða sem þau leigja út í skattskyldri starfsemi.
Um rekstur þessara ökutækja — eldsneyti, viðhald og annað — gilda hins vegar almennu reglurnar í 3.–6. gr.
Bannlistinn hefur sínar undantekningar
Önnur grein reglugerðarinnar útfærir bannlistann í 3. mgr. 16. gr. laganna og bætir við nokkrum undantekningum sem sjaldan er haldið til haga:
- Kaffistofa og mötuneyti. Þótt aðföng til kaffistofu séu ófrádráttarbær má telja til innskatts virðisaukaskatt af þeim hluta byggingar sem nýttur er undir kaffistofu eða mötuneyti og af múr- og naglföstum innréttingum þar. Lausar innréttingar, húsgögn, tæki og áhöld falla hins vegar utan. Selji skattaðili starfsmönnum fæði telst virðisaukaskattur af hráefni, orku og aðkeyptri þjónustu til innskatts eftir almennum reglum.
- Íbúðarhúsnæði. Bannið gildir þótt aðili noti húsnæðið einnig vegna atvinnu sinnar. Geymsluherbergi og bifreiðageymsla sem byggð er í venjulegum tengslum við íbúð teljast til íbúðarhúsnæðis.
- Risna og gjafir. Telja má til innskatts virðisaukaskatt af verðlitlum smávarningi sem bersýnilega er ætlaður til notkunar í auglýsingaskyni.
Sala rekstrarfjármuna eftir hlutfallslegan innskatt
Ellefta greinin geymir reglu sem kemur mörgum á óvart: sala eða afhending véla, tækja og annarra rekstrarfjármuna telst að fullu til skattskyldrar veltu, þótt aðili hafi aðeins fengið hluta virðisaukaskattsins frádreginn sem innskatt við öflun.
Undantekningin er ökutæki sem ekki báru innskattsrétt. Hafi ekki mátt telja virðisaukaskatt vegna kaupa ökutækis til innskatts telst salan ekki til skattskyldrar veltu.
Fyrirtæki með blandaða starfsemi sem selur tæki þarf því að reikna útskatt af fullu söluverði, jafnvel þótt það hafi aðeins fengið til dæmis 60% innskatts við kaupin.
Ríkisstofnanir og sveitarfélög
Tíunda greinin þrengir rétt þeirra skattskyldu aðila sem undanþegnir eru tekjuskatti samkvæmt 4. gr. laga nr. 90/2003: þeir mega einungis telja til innskatts virðisaukaskatt af aðföngum sem eingöngu varða sölu á skattskyldri vöru eða þjónustu. Hlutfallsreglan stendur þeim ekki til boða.
Opinberum þjónustufyrirtækjum sem skattskyld eru samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. er þó heimilt að beita hlutfallslegum frádrætti vegna aðfanga og rekstrarfjármuna annarra en fasteigna, með því skilyrði að skattskyldi þátturinn sé fjárhagslega og bókhaldslega skýrt aðgreindur.
Niðurstaða
Skipting innskatts í blandaðri starfsemi hefst á flokkun aðfanga, ekki á reiknivél. Aðföng sem rekja má eingöngu til skattskylda hlutans bera fullan innskatt og aðföng sem rekja má eingöngu til undanþegna hlutans engan. Aðeins það sem eftir stendur fer í hlutfallsreikninginn.
Hlutfallið er veltuhlutfall ársins, sala rekstrarfjármuna undanskilin, og innan ársins má styðjast við hlutfall fyrra árs. Afstemmingin við síðasta uppgjörstímabil ársins á sérstökum eyðublöðum Skattsins er skylda en ekki valkvæð.
Þrennt ræður mestu í framkvæmd. Fasteignir lúta eigin reglum þar sem byggingarkostnaður, flatarmál eða bein tenging ráða — og útleiga skilar engum innskatti án frjálsrar skráningar. Ökutæki bera aðeins innskatt af öflun séu þau eingöngu notuð í skattskyldri starfsemi, og akstur til og frá heimili telst alltaf einkanot nema skilyrðum um takmörkuð einkanot sé fullnægt. Og reikningar verktaka þurfa að tilgreina við hvaða hluta húsnæðis var unnið, ella tapast innskatturinn af viðhaldinu.
Heimildir
- , einkum 2.–11. gr.
- , einkum 2., 3., 6., 11. og 16. gr.
- , um afstemmingu og skiptingu innskatts.
- .
- , 19. gr. um skráningarmerki.
- , 4. gr.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.