Stutta svarið
Oftast ekki — en svarið ræðst af tvennu: hver kaupandinn er og hvers konar þjónusta er seld.
Sé kaupandinn atvinnufyrirtæki sem hvorki hefur heimilisfesti hér á landi né stundar hér atvinnustarfsemi frá fastri starfsstöð, þá er salan meginreglulega ekki talin til skattskyldrar veltu. Undantekningarnar eru tíu og þær eiga það sameiginlegt að tengjast Íslandi með áþreifanlegum hætti — fasteignum, gistingu, viðburðum, fólksflutningum og sambærilegu.
Sé kaupandinn einstaklingur eða annar en atvinnufyrirtæki gildir öfug nálgun: aðeins lokaður listi þjónustutegunda fellur utan skattskyldrar veltu, og þá aðeins ef raunveruleg nýting þjónustunnar á sér stað utan Íslands.
Í báðum tilvikum er um undanþegna veltu að ræða en ekki undanþegna starfsemi. Munurinn skiptir öllu: innskattsrétturinn helst óskertur.
Reglurnar voru endurskrifaðar 2024
Áður byggðist útflutningur þjónustu á 10. tölul. 1. mgr. 12. gr. laganna, sem tók miklum breytingum með lögum nr. 124/2014 og nr. 59/2018.
Með lögum nr. 63/2024 var sá töluliður felldur brott og efnið fært í 2. og 3. tölul. 1. mgr. 12. gr., með skýrum greinarmun á sölu til atvinnufyrirtækja annars vegar og annarra kaupenda hins vegar.
Þetta þarf að hafa í huga við lestur eldri úrskurða. Sjónarmið þeirra um nýtingarstað og eðli þjónustu halda gildi sínu, en tilvísanir í töluliði og málsgreinar gera það ekki.
Sala til erlendra fyrirtækja: meginreglan
Sala á þjónustu til atvinnufyrirtækis sem hvorki hefur heimilisfesti hér á landi né stundar hér atvinnustarfsemi frá fastri starfsstöð.
—
Þrjú skilyrði felast í þessari einu setningu og þau þarf öll að kanna.
Kaupandinn er atvinnufyrirtæki. Einstaklingur utan atvinnurekstrar fellur ekki hér undir heldur undir 3. tölul.
Hann hefur ekki heimilisfesti hér á landi. Þetta er auðvelt að staðreyna fyrir félög sem skráð eru erlendis.
Hann stundar ekki atvinnustarfsemi hér frá fastri starfsstöð. Þetta er vandasamari liðurinn. Erlent félag sem rekur útibú, skrifstofu eða aðra fasta starfsstöð á Íslandi fellur utan meginreglunnar að því er varðar þjónustu sem þeirri starfsstöð er veitt.
Sé meginreglan uppfyllt ber ekki að leggja virðisaukaskatt á söluna, óháð því hvers konar þjónusta er veitt — nema hún sé á undantekningarlistanum.
Tíu undantekningar sem halda þjónustunni skattskyldri hér
Undantekningarnar eru taldar í a–j-liðum og þær eiga það allar sameiginlegt að þjónustunnar er neytt á Íslandi:
- a. Útleiga á fasteign hér á landi þegar leigusali hefur fengið heimild til frjálsrar skráningar.
- b. Þjónusta sem varðar fasteignir eða mannvirki hér á landi, þar með talin milliganga um sölu, leigu og önnur afnot, sem og þjónusta sérfræðinga sem tengist rekstri, hönnun, byggingu, viðhaldi, endurbótum og niðurrifi.
- c. Útleiga hótel- og gistiherbergja og tjaldstæða hér á landi óháð lengd leigutíma, og önnur gistiþjónusta þegar leigt er til skemmri tíma en eins mánaðar.
- d. Aðgangur að vegamannvirkjum.
- e. Fólksflutningar sem inntir eru af hendi hér á landi.
- f. Aðgangur að menningar-, lista-, íþrótta-, vísinda-, menntunar- og skemmtiviðburðum hér á landi — þar með talið mörkuðum, sýningum og ráðstefnum — auk aðgangs að baðhúsum, baðstöðum, gufubaðsstofum og heilsulindum, og þjónustu sem tengist þeim aðgangi.
- g. Þjónusta í tengslum við framreiðslu á veitingum hér á landi.
- h. Útleiga ökutækja sem afhent eru leigutaka hér á landi.
- i. Fjarskipta- og útvarps- eða sjónvarpsþjónusta sem raunverulega er nýtt hér á landi.
- j. Þjónusta ferðaskrifstofa, ferðaskipuleggjenda og leiðsögumanna að því er varðar vöru og þjónustu, þar með talda fólksflutninga, sem er nýtt hér á landi.
Listinn er nánast spegilmynd af því hvernig neyslustaður er ákvarðaður í sambærilegum kerfum: fasteignin ræður, viðburðurinn ræður, afhendingarstaður ökutækisins ræður.
Í reynd merkir þetta að ráðgjöf, hugbúnaðarþróun, hönnun, markaðsstarf, bókhaldsþjónusta og sambærileg fjarþjónusta til erlends fyrirtækis fellur utan skattskyldrar veltu — en verkfræðiþjónusta vegna byggingar í Reykjavík gerir það ekki, þótt kaupandinn sé norskt félag.
Sala til annarra en fyrirtækja: lokaður listi
Þriðji töluliðurinn gildir um kaupendur sem hafa ekki heimilisfesti, lögheimili eða varanlega búsetu hér á landi og dvelja ekki að jafnaði hér — og hann er byggður öfugt upp. Aðeins tíu tegundir þjónustu falla undir, og þá með skilyrði: „enda á raunveruleg nýting þjónustunnar sér stað utan Íslands“.
Listinn nær til þjónustu sem veitt er rafrænt; fjarskiptaþjónustu; útvarps- og sjónvarpsþjónustu; framsals á höfundarétti, einkaleyfum, vörumerkjum og hönnun; auglýsingaþjónustu; ráðgjafar-, verkfræði-, lögfræði- og endurskoðunarþjónustu og annarrar sambærilegrar sérfræðiþjónustu ásamt gagnavinnslu og upplýsingamiðlun; þjónustu banka, fjármálafyrirtækja og tryggingafélaga að því leyti sem hún er ekki þegar undanþegin; atvinnumiðlunar; leigu lausafjármuna að frátöldum flutningatækjum; og kvaða og skyldna varðandi atvinnu- eða framleiðslustarfsemi.
Sé þjónustan ekki á þessum lista — og kaupandinn ekki atvinnufyrirtæki — ber að innheimta íslenskan virðisaukaskatt, þótt kaupandinn búi erlendis.
Og listinn víkur alltaf fyrir tengslum við Ísland:
Þrátt fyrir 1. mgr. þessa töluliðar telst þjónusta sem varðar fasteignir, þ.m.t. fylgifé þeirra, mannvirki eða lausafé hér á landi ávallt skattskyld hér á landi.
—
Aðrar undanþágur í sömu grein
Nokkrir töluliðir til viðbótar varða viðskipti við útlönd og falla utan skattskyldrar veltu:
- 4. tölul. Vöruflutningar og fólksflutningar milli landa, og vöruflutningar innan lands þegar flutt er beint til eða frá landinu.
- 5. tölul. Vinna við vöru á kostnað erlends aðila þegar fyrirtækið sem annast vinnuna flytur vöruna út að vinnu lokinni.
- 6. tölul. Hönnun, skipulagning og áætlanagerð er varðar byggingar og aðrar fasteignir á erlendri grund.
- 7.–9. tölul. Vistir og þjónusta við millilandaför, sala og útleiga loftfara og skipa, og viðgerðarvinna við þau — með undantekningum fyrir skip undir sex metrum, skemmtibáta og loftför í einkaflugi.
- 14. tölul. Þjónusta ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda að því leyti sem hún varðar fólksflutninga milli landa, og vara eða þjónusta sem ferðamaður nýtir utan Íslands.
Þóknunin verður ekki skilin frá
Freistandi hugmynd er að skipta reikningi í tvennt: skattskylda þjónustu sem veitt er á Íslandi annars vegar, og „ráðgjöf“ eða „umsýsluþóknun“ til erlenda kaupandans hins vegar, sem þá væri undanþegin.
Þetta reyndi á í úrskurði yfirskattanefndar nr. 56/2023, sem varðaði bindandi álit ríkisskattstjóra. Íslenskur ferðaskipuleggjandi hugðist setja saman pakkaferðir og selja kínverskum ferðaskrifstofum, og taldi að þóknun fyrir samsetningu ferðarinnar, ráðgjöf og aðgang að kynningarefni væri nýtt erlendis og því undanþegin, þótt sjálf ferðaþjónustan væri skattskyld.
Ríkisskattstjóri hafnaði því og nefndin staðfesti. Rökin skiptast í tvennt og þau eiga við langt út fyrir ferðaþjónustu.
Í fyrsta lagi taldist þóknunin ekki stafa af milligöngu um að koma á viðskiptum, heldur vera álagning vegna sölu undirliggjandi þátta og þar með hluti skattverðs samkvæmt 7. gr. laganna. Í öðru lagi var vísað til sjónarmiða um aðal- og aukaþjónustu: aukaþjónusta sem veitt er í beinum tengslum við aðalþjónustu og er minni hluti hennar skal meðhöndluð á sama hátt í skattalegu tilliti og aðalþjónustan.
Ríkisskattstjóri tók þó fram að þóknun fyrir milligöngu og sala ráðgjafarþjónustu gæti fallið undir undanþáguna ef slík þjónusta er sérstaklega seld til kaupanda erlendis. Munurinn liggur því í því hvort þjónustan stendur sjálfstætt eða er órofa hluti af skattskyldri heildarsölu.
Þessi úrskurður varðar eldri útgáfu ákvæðisins og sérreglur um ferðaþjónustu, en sjónarmiðin um skattverð og aðal- og aukaþjónustu eru almenn.
Hvað þýðir þetta fyrir skýrsluna?
Undanþegin velta samkvæmt 12. gr. er ekki það sama og undanþegin starfsemi samkvæmt 3. mgr. 2. gr.
Sala sem fellur undir 12. gr. er skattskyld starfsemi með 0% álagningu. Seljandinn heldur fullum innskattsrétti af öllum aðföngum sem varða hana. Þetta er ástæða þess að útflutningsfyrirtæki eru oft í varanlegri inneignarstöðu og geta sótt um mánaðarleg uppgjörstímabil samkvæmt 6. mgr. 24. gr. þegar verulegur hluti veltunnar er undanþeginn.
Á reikningnum þarf skiptingin að koma fram. Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 50/1993, sbr. 4. mgr. 20. gr. laganna, skal halda skattskyldum viðskiptum greinilega aðgreindum frá öðrum viðskiptum á reikningi.
Gögnin sem þarf að geta lagt fram
Vegna vöru er skjalakrafan skýr: samkvæmt 20. gr. reglugerðar nr. 50/1993 skal seljandi varðveita útflutningsskýrslu eða önnur sambærileg gögn með viðkomandi sölureikningum til sönnunar því að salan sé undanþegin.
Vegna þjónustu fundust ekki sambærileg fyrirmæli um tiltekin skjöl í þeim ákvæðum sem hér er byggt á. Ráðherra hefur þó heimild samkvæmt 2. mgr. 12. gr. til að setja nánari skilyrði fyrir undanþágum og framkvæmd greinarinnar með reglugerð, svo rétt er að kanna gildandi reglugerðir áður en byggt er á undanþágu í stærri viðskiptum.
Í reynd stendur og fellur undanþágan með því að seljandi geti sýnt fram á stöðu kaupandans. Það kallar á að haldið sé til haga upplýsingum um skráningu kaupandans erlendis, um að hann reki ekki fasta starfsstöð hér á landi, og — í tilviki 3. tölul. — um að nýtingin hafi átt sér stað utan Íslands.
Niðurstaða
Spurningin byrjar ekki á þjónustunni heldur á kaupandanum. Erlent fyrirtæki án starfsstöðvar hér fær meginreglu sem er honum í hag; allir aðrir fá lokaðan lista með nýtingarskilyrði.
Þar næst kemur tengingin við Ísland. Snúist þjónustan um fasteign, mannvirki eða lausafé hér, um gistingu, viðburð, veitingar, fólksflutninga eða ökutæki sem afhent er hér, þá heldur hún áfram að bera íslenskan virðisaukaskatt hver sem kaupandinn er.
Og loks: undanþegin velta er ekki tap. Innskatturinn helst, og það er einmitt þess vegna sem rétt flokkun skiptir máli í báðar áttir.
Heimildir
- , 7., 12., 15., 16., 20. og 24. gr.
- , 1. gr.
- , 5. og 20. gr.
- um skattverð, aðal- og aukaþjónustu.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.