Stutta svarið
Viðurlögin eru stigskipt og þau leggjast hvert ofan á annað:
- Álag, 1% af vangreiddri fjárhæð fyrir hvern byrjaðan dag eftir gjalddaga, þó að hámarki 10%.
- Áætlun virðisaukaskattsins, sem skal vera „svo rífleg að eigi sé hætt við að skattfjárhæð sé áætluð lægri en hún er í raun og veru“.
- 5.000 kr. gjald fyrir hverja síðbúna skýrslu berist hún eftir að áætlun hefur verið gerð.
- Dráttarvextir, sé skatturinn ekki greiddur innan mánaðar frá gjalddaga — og þeir reiknast frá gjalddaganum sjálfum, ekki frá lokum mánaðarins.
- Stöðvun atvinnurekstrar, sem innheimtumaður getur látið lögreglu framkvæma með innsiglun starfsstöðva, tækja og vara.
- Refsiábyrgð samkvæmt 40. gr.: fésekt allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem undan var dregin, og stórfellt brot varðar við 262. gr. almennra hegningarlaga.
Ein afleiðing er sérstaklega vanmetin: sá sem skilar skýrslunni en getur ekki greitt stendur allt öðruvísi að vígi en sá sem skilar engu. Sektarlágmarkið í 40. gr. á ekki við þegar brotið einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti.
Gjalddaginn
Uppgjörstímabilin eru sex á ári, tveir mánuðir hvert: janúar–febrúar, mars–apríl, maí–júní, júlí–ágúst, september–október og nóvember–desember.
Virðisaukaskatti ásamt virðisaukaskattsskýrslu skal skila eigi síðar en á fimmta degi annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils vegna viðskipta á því tímabili. Beri gjalddaga upp á helgidag eða almennan frídag færist gjalddagi á næsta virkan dag á eftir.
—
Skýrslu skal skila rafrænt á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Heimild til pappírsskila er veitt í einstökum tilvikum þegar gildar ástæður eru fyrir hendi.
Sé innskattur hærri en útskattur á tímabilinu ber engu að síður að senda skýrslu innan sömu tímamarka. Inneign afsakar ekki skilafrest.
Álag: 1% á dag upp í 10%
Álagið er fyrsta viðurlagastigið og það leggst á sjálfkrafa.
Álag skv. 1. mgr. skal vera 1% af þeirri fjárhæð, sem vangreidd er, fyrir hvern byrjaðan dag eftir gjalddaga, þó ekki hærra en 10%.
—
Orðin „hvern byrjaðan dag“ merkja að einn dagur fram yfir gjalddaga kostar heilt prósent. Hámarkinu er náð á tíunda degi, og eftir það vex álagið ekki frekar — en þá taka önnur viðurlög við.
Álagið á ekki aðeins við um síðbúna greiðslu. Það leggst líka á þegar skýrslu hefur ekki verið skilað eða henni verið ábótavant og virðisaukaskattur því áætlaður, og þegar endurgreiðsla hefur verið of há.
Við útreikning á álagi á áætlaðan skatt telst gjalddaginn sá sami og gjalddagi þess uppgjörstímabils sem áætlað er fyrir. Áætlun frestar því engu.
Tvennt er vert að vita um hvernig má vinda ofan af þessu. Sendi aðili fullnægjandi skýrslu innan kærufrests skal hann greiða skatt samkvæmt skýrslunni auk álagsins — það er, áætlunin fellur niður en álagið stendur. Og fella má niður álag ef aðili færir gildar ástæður sér til málsbóta; það er mat skattyfirvalda í hverju tilviki.
Áætlunin og hvernig hún er felld úr gildi
Berist engin skýrsla — eða sé henni ábótavant — ber ríkisskattstjóra að áætla skattinn, og mælikvarðinn er einhliða:
Áætlun skal vera svo rífleg að eigi sé hætt við að skattfjárhæð sé áætluð lægri en hún er í raun og veru.
—
Áætlunarheimildin nær lengra en til vanskila á skýrslum. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. má einnig áætla ef skýrslan styðst ekki við tilskilið bókhald, ef færsla á inn- eða útskatti styðst ekki við lögmæt gögn, eða ef tekjuskráningin — þar með talin notkun og form reikninga — er ekki í samræmi við lögin.
Leiðin til baka er skýr og hún er styttri en margir halda:
Innsend fullnægjandi virðisaukaskattsskýrsla skal tekin sem kæra þegar um er að ræða áætlanir skv. 25. gr.
—
Kærufresturinn er 30 dagar og reiknast frá póstlagningu tilkynningar um skattákvörðun — eða, þegar skattur er ákveðinn án sérstakrar tilkynningar, frá gjalddaga uppgjörstímabilsins. Skýrslan sjálf er kæran; ekki þarf sérstakt kærubréf.
Áætlun hefur eina afleiðingu í viðbót sem bitnar á rekstrinum strax. Samkvæmt 4. mgr. 25. gr. má endurgreiðsla aðeins fara fram ef álagning á fyrra uppgjörstímabili, einu eða fleiri, byggist ekki á áætlun. Ein áætlun getur því fryst inneignir síðari tímabila.
Gjald fyrir síðbúna skýrslu
Sjálfstætt gjald bætist við þegar skýrsla berst of seint eftir áætlun:
Berist virðisaukaskattsskýrsla eftir að skattaðili hefur sætt áætlun skal ríkisskattstjóri leggja á hann gjald að fjárhæð 5.000 kr. fyrir hverja virðisaukaskattsskýrslu sem hefur ekki verið skilað á réttum tíma.
—
Gjaldið er lagt á fyrir hverja skýrslu, svo það margfaldast hjá þeim sem lætur mörg tímabil safnast upp. Fella má það niður færi skattaðili gildar ástæður sér til málsbóta.
Dráttarvextir og hvenær þeir byrja
Hér er tæknilegt atriði sem skiptir raunverulegu máli fyrir fjárhæðina.
Dráttarvextir falla á sé skatturinn ekki greiddur innan mánaðar frá gjalddaga. En þegar þeir hafa fallið á er upphafsdagurinn ekki lok mánaðarins:
Gildisdagur vaxtatímabils dráttarvaxta skal vera sá sami og gjalddagi viðkomandi uppgjörstímabils.
—
Mánaðarfresturinn er því aðeins þröskuldur, ekki vaxtalaus tími. Greiðsla sem berst innan mánaðarins sleppur við dráttarvexti; greiðsla sem berst daginn eftir að hann rennur út ber dráttarvexti allt frá gjalddaga.
Sama gildir ef endurgreiðsla hefur verið of há eða ef virðisaukaskattur er endurákvarðaður til hækkunar.
Tvær mildunarreglur eru í ákvæðinu. Fella má niður dráttarvexti hafi utanaðkomandi og óviðráðanleg ytri atvik, sem aðili ber ekki ábyrgð á, hamlað greiðslu á réttum tíma — þrengri mælikvarði en „gildar ástæður“ sem gildir um álagið. Og við endurákvörðun sem tekur til fleiri en eins uppgjörstímabils innan sama árs skal jafna inneign vegna ofgreiðslu á fyrra tímabili á móti skuld á síðara tímabili áður en til álagningar dráttarvaxta kemur.
Ríkissjóður er ekki undanþeginn. Eigi aðili rétt á endurgreiðslu og hún er ekki innt af hendi innan mánaðar frá lokum frests skal ríkissjóður greiða honum dráttarvexti af fjárhæðinni.
Lögtaksréttur og ábyrgð stjórnarmanna
Virðisaukaskattur, álag, dráttarvextir og kröfur um endurheimtu of hárra endurgreiðslna njóta lögtaksréttar.
Tvær ábyrgðarreglur í 2. mgr. 28. gr. ná til einstaklinga á bak við félög. Óheimilt er að slíta félagi fyrr en þessar kröfur hafa verið greiddar að fullu fyrir allan starfstíma þess — og hafi félagi verið slitið án þess bera skilanefndarmenn ábyrgð á greiðslu þeirra. Stjórnarmenn félaga, sjóða og stofnana samkvæmt 5. tölul. 1. mgr. 2. gr. og 4. tölul. 3. gr. laga nr. 90/2003 bera auk þess óskipta ábyrgð á kröfunum. Það tekur til annarra félaga, sjóða og stofnana en hlutafélaga og einkahlutafélaga — svo sem félagasamtaka og sjálfseignarstofnana — og til tiltekinna erlendra aðila.
Félagaformið veitir því takmarkaða vörn þegar kemur að virðisaukaskatti í tengslum við slit.
Lokun starfsstöðvar
Þetta er harkalegasta stjórnsýsluúrræðið og það krefst hvorki dóms né ákæru.
Innheimtumaður getur látið lögreglu stöðva atvinnurekstur þeirra aðila sem ekki gera fullnægjandi skil á skattinum, álagi skv. 27. gr. eða dráttarvöxtum … með því m.a. að setja starfsstöðvar, skrifstofur, útsölur, tæki og vörur undir innsigli þar til full skil eru gerð.
—
Fimmta málsgreinin bætir við sjálfstæðum grundvelli. Vanræki skattaðili að færa tilskilið bókhald eða nota tilskilið söluskráningarkerfi — eða sé kerfið verulega áfátt — skal honum beint fyrirmælum um úrbætur með ábyrgðarbréfi. Sé þeim ekki sinnt innan 15 daga má stöðva reksturinn á sama hátt.
Og loks: sama heimild gildir hafi skattaðili vanrækt tilkynningarskyldu sína samkvæmt 5. gr., skilaskyldu samkvæmt 24. gr., eða sætt áætlun í tvö uppgjörstímabil eða fleiri á næstliðnum tveimur árum. Tvær áætlanir á tveimur árum duga því til.
Refsiábyrgðin
Fertugasta greinin er sjálfstæð og hún nær bæði til rangra skýrslna og til þess að skila ekki innheimtum skatti.
Skýri skattskyldur maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því er máli skiptir um virðisaukaskatt sinn eða afhendi hann eigi á lögmæltum tíma virðisaukaskattsskýrslu eða virðisaukaskatt sem hann hefur innheimt … skal hann greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin … og aldrei lægri fésekt en nemur tvöfaldri þessari skattfjárhæð.
—
Álag samkvæmt 27. gr. dregst frá sektarfjárhæðinni. Stórfellt brot varðar við
- mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sem opnar á fangelsisrefsingu.
Sektarlágmarkið er þó ekki fortakslaust, og undantekningin er sú sem mestu skiptir fyrir rekstur í greiðsluerfiðleikum:
Fésektarlágmark samkvæmt þessari málsgrein á ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattsskýrslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar.
—
Munurinn á því að skila réttri skýrslu og geta ekki greitt, annars vegar, og því að skila engu, hins vegar, er því ekki stigsmunur heldur eðlismunur í refsiréttarlegu tilliti.
Þrennt til viðbótar er vert að nefna. Vanræksla á bókhaldsskyldu varðar sektum samkvæmt bókhaldslögum, nema þyngri refsing liggi við samkvæmt 2. mgr. 262. gr. hegningarlaga. Vanræksla á tilkynningarskyldu samkvæmt 5. gr. eða upplýsingaskyldu samkvæmt 38. gr. varðar sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Og gera má lögaðila fésekt óháð því hvort brotið megi rekja til saknæms verknaðar fyrirsvarsmanns eða starfsmanns.
Sé máli vísað til lögreglu verður álag ekki lagt á meðan það er til rannsóknar eða saksóknar, sbr. 27. gr. C. Falli málið niður má ríkisskattstjóri leggja álagið á eftir á.
Eftirmálinn: mánaðarleg skil við endurskráningu
Þeim sem úrskurðaður hefur verið af virðisaukaskattsskrá og skráir sig síðan að nýju er gert að nota hvern almanaksmánuð sem uppgjörstímabil í að minnsta kosti tvö ár, með gjalddaga 15 dögum eftir lok tímabils. Hafi hann gert fullnægjandi skil á því tímabili færist hann aftur í venjuleg tveggja mánaða tímabil.
Sömu reglu er beitt við nýskráningu og endurskráningu aðila með gjaldþrotasögu — einstaklinga sem orðið hafa gjaldþrota á síðustu fimm árum, og félaga þar sem eigandi, stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri tengist gjaldþrota félagi á sama tímabili.
Hvað á að gera þegar illa fer
Röð aðgerða skiptir máli og hún er ekki innsæ.
Skilaðu skýrslunni, líka þótt þú getir ekki greitt. Það heldur áætlun frá, það forðar 5.000 kr. gjaldinu, það heldur inneignum síðari tímabila lausum, og það setur málið í þann farveg þar sem sektarlágmark 40. gr. á ekki við.
Ef áætlun er þegar komin, sendu fullnægjandi skýrslu innan 30 daga. Hún telst sjálfkrafa kæra og fellir áætlunina úr gildi.
Greiddu innan mánaðar frá gjalddaga ef þess er nokkur kostur. Mánaðarþröskuldurinn er skörp lína: annars vegar 10% álag, hins vegar 10% álag og dráttarvextir aftur til gjalddagans.
Sæktu um niðurfellingu álags með rökstuðningi. Mælikvarðinn er „gildar ástæður“ og hann er rýmri en sá sem gildir um dráttarvexti, þar sem krafist er utanaðkomandi og óviðráðanlegra ytri atvika.
Niðurstaða
Vanskil á virðisaukaskatti kosta 1% á dag upp í 10%, svo dráttarvexti aftur til gjalddagans, svo áætlun sem er vísvitandi rífleg, og loks lokunarheimild sem virkjast eftir tvær áætlanir á tveimur árum. Og félagi verður ekki slitið fyrr en virðisaukaskatturinn hefur verið greiddur.
En lögin gera skýran greinarmun á því að segja ekki rétt frá og því að geta ekki greitt. Sá sem skilar réttri skýrslu og stendur skil á verulegum hluta fjárhæðarinnar stendur utan sektarlágmarksins. Sá sem skilar engu er kominn í allt annan farveg — og þangað er stutt leið frá því að fresta einni skýrslu.
Heimildir
- , 24., 25., 26., 27., 27. gr. B, 27. gr. C, 28., 29. og 40. gr.
- , 262. gr.
- , með síðari breytingum.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.