Stutta svarið
Atvinnumissir ógildir ekki sjálfkrafa dvalarskírteini sama dag. Þegar dvalarleyfi byggist á starfi getur hins vegar fallið brott grundvallarskilyrði leyfisins. Vinnuveitandi á að tilkynna starfslokin og Útlendingastofnun getur tekið ákvörðun um afturköllun. Gildistími dvalarskírteinisins tryggir því ekki áframhaldandi dvalarrétt.
Tvær mikilvægar atvinnuleitarheimildir gilda frá 2023. Hafi viðkomandi haft dvalarleyfi vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar er heimilt að veita honum dvalarleyfi í allt að eitt ár til að leita að öðru sérfræðistarfi. Hafi leyfið verið vegna skorts á starfsfólki er samsvarandi tímabil allt að sex mánuðir. Þetta eru matskenndar heimildir, ekki sjálfvirk réttindi. Leyfið má veita án umsóknar, en þegar innan við mánuður er eftir af gildistíma eldra leyfis þarf að sækja um.
Dvalarleyfi til atvinnuleitar er dvalarheimild en ekki almennt atvinnuleyfi. Tímabundið atvinnuleyfi er bundið tilteknum vinnuveitanda. Nýr vinnuveitandi þarf því að sækja um nýtt leyfi og útlendingurinn má almennt ekki byrja þar fyrr en leyfið hefur verið veitt eða sérstök heimild til að hefja störf liggur fyrir.
Hafa ætti samband við Útlendingastofnun, staðfesta tegund leyfis og lokadag, safna gögnum um starfslok og hefja atvinnuleit. Sérreglur gilda um EES- og EFTA-borgara, sem þurfa almennt ekki atvinnuleyfi og geta við ákveðin skilyrði haldið stöðu launþega eftir atvinnumissi.
Fyrst þarf að greina hvaða leyfi eða dvalarréttur á við
Svarið ræðst ekki aðeins af því að einstaklingur hafi verið í vinnu. Skoða þarf nákvæman grundvöll dvalarinnar og atvinnuleyfisins.
Norðurlandaborgarar og margir EES- eða EFTA-borgarar falla því ekki undir meginreglur greinarinnar um tímabundið atvinnuleyfi.
Fellur dvalarleyfið sjálfkrafa úr gildi?
Nei, ekki eingöngu við það að ráðningarsambandi lýkur. Samkvæmt er Útlendingastofnun heimilt að afturkalla dvalarleyfi þegar skilyrði þess eru ekki lengur uppfyllt. Þar sem atvinnudvalarleyfi er almennt háð viðeigandi atvinnuleyfi getur starfslok leitt til slíkrar ákvörðunar.
Atvinnurekandi á jafnframt að tilkynna starfslok áður en gildistími atvinnuleyfisins er liðinn. Frá 8. júlí 2026 annast Útlendingastofnun útgáfu og umsýslu tímabundinna atvinnuleyfa. Sú verkaskipting byggist á , sem fluttu verkefnið frá Vinnumálastofnun.
Því ætti ekki að bíða eftir formlegu afturköllunarbréfi. Á
er þeim sem missir vinnuna bent á að hafa samband við stofnunina með
tölvupósti á [email protected].
Sérfræðingur getur fengið allt að eitt ár til atvinnuleitar
Í er sérstök heimild fyrir þann sem hafði dvalarleyfi vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar. Verði leyfið afturkallað vegna starfsloka má veita nýtt dvalarleyfi í allt að eitt ár svo viðkomandi geti leitað að öðru starfi á grundvelli sérþekkingar sinnar.
„[...] dvalarleyfi til eins árs til þess að hann geti leitað sér annars starfs [...]“
—
Orðið „heimilt“ skiptir máli. Stofnunin hefur lagaheimild til að veita leyfið en ákvæðið lofar ekki sjálfkrafa heilu ári í hverju máli. Leyfið má veita án sérstakrar umsóknar. Sé innan við einn mánuður eftir af eldra leyfinu er jafnframt unnt að sækja sjálfur um dvalarleyfi til atvinnuleitar.
Markmið leyfisins er leit að öðru starfi sem byggist á sérþekkingu viðkomandi. Nýja starfið og menntun eða sérþekking þurfa síðan að uppfylla skilyrði fyrir nýju atvinnu- og dvalarleyfi.
Leyfi vegna skorts á starfsfólki veitir allt að sex mánuði
Sambærileg en styttri heimild er í . Eftir afturköllun vegna starfsloka má veita dvalarleyfi í allt að sex mánuði til að leita að öðru starfi. Einnig hér er um heimild að ræða, leyfið má veita án umsóknar og unnt er að sækja um þegar minna en mánuður er eftir af eldra leyfinu.
Sex mánaða dvalarheimild tryggir ekki að ný umsókn vegna skorts á starfsfólki verði samþykkt. Nýr vinnuveitandi og starfið þurfa að uppfylla þáverandi skilyrði atvinnuleyfis, þar á meðal þau skilyrði sem lúta að skorti á starfsfólki og ráðningarkjörum.
Má byrja strax hjá nýjum vinnuveitanda?
Almenna svarið er nei. Samkvæmt er tímabundið atvinnuleyfi bundið starfi hjá tilteknum atvinnurekanda. Með umsókn um nýtt leyfi eiga meðal annars að fylgja yfirlýsing um fyrri ráðningarslit og undirritaður ráðningarsamningur við nýja vinnuveitandann.
„Útlendingi er óheimilt að hefja störf hjá hinum nýja atvinnurekanda áður en atvinnuleyfi hefur verið veitt [...]“
—
Umsókn ein og sér veitir því almennt ekki rétt til að hefja störf. Takmörkuð undanþága getur átt við ef Útlendingastofnun veitir sérstaka heimild til starfs á meðan umsókn er afgreidd samkvæmt . Slíka heimild þarf að fá staðfesta; ekki má álykta að hún sé sjálfkrafa fyrir hendi.
Hvað með önnur atvinnudvalarleyfi?
Sérstöku atvinnuleitartímabilin eru bundin við leyfi samkvæmt 61. og 62. gr. Sams konar regla er ekki í ákvæðum um dvalarleyfi vegna íþróttastarfs eða sérhæfðs starfs á grundvelli þjónustu- eða samstarfssamnings. Þá getur þurft að sækja um leyfi á öðrum grundvelli áður en fyrri dvalarheimild lýkur.
Samkvæmt getur sá sem sækir um dvalarleyfi á nýjum grundvelli áður en eldra leyfi rennur út fengið að dvelja áfram á meðan umsókn er afgreidd, ef hann hefur verið í löglegri dvöl í að minnsta kosti níu mánuði og önnur skilyrði ákvæðisins eru uppfyllt. Undantekningar eru frá þeirri leið, meðal annars fyrir tiltekin tímabundin leyfi. Umsókn þarf því að byggjast á réttum grundvelli og berast tímanlega.
Sama grein heimilar í sérstökum tilvikum að vikið sé frá kröfu um trygga framfærslu við endurnýjun ef framfærsla hefur aðeins verið ótrygg um skamma hríð vegna atvinnuleysis. Það er matsheimild, ekki trygging fyrir endurnýjun.
Hvaða réttindi gilda áður en leyfi er afturkallað?
Áður en íþyngjandi ákvörðun er tekin á viðkomandi almennt rétt á að vita hvaða atriði eru til skoðunar og fá tækifæri til að tjá sig. Í máli um afturköllun á einnig að leiðbeina útlendingi um réttindi og málsmeðferð á tungumáli sem ætla má að hann skilji, sbr. .
Ákvörðun Útlendingastofnunar má almennt kæra til kærunefndar útlendingamála innan 15 daga frá birtingu samkvæmt . Kærufrestur, hvert kæra skal berast og önnur réttaráhrif eiga að koma fram í kæruleiðbeiningum ákvörðunarinnar.
Eldri úrskurður sýnir tengsl atvinnu- og dvalarleyfis. Í var afturköllun dvalarleyfis vegna skorts á starfsfólki staðfest eftir að atvinnuleyfi hafði verið afturkallað. Úrskurðurinn er eldri en atvinnuleitarheimildin frá 2023 og svarar því ekki sjálfur hvort veita skuli sex mánaða leyfi nú.
EES- og EFTA-borgarar lúta öðrum reglum
EES- og EFTA-borgarar þurfa almennt ekki tímabundið atvinnuleyfi samkvæmt lögum nr. 97/2002. Dvalarréttur þeirra ræðst af sérstökum ákvæðum útlendingalaga. Samkvæmt getur einstaklingur haldið stöðu sinni sem launþegi eftir atvinnumissi án eigin atbeina ef hann er í virkri atvinnuleit samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar.
Hafi hann starfað lengur en eitt ár getur staðan haldist meðan þessi skilyrði eru uppfyllt. Hafi tímabundinn samningur verið styttri en eitt ár, eða atvinnumissir orðið án eigin atbeina á fyrsta starfsárinu, skal staða launþega haldast í að minnsta kosti sex mánuði meðan virk atvinnuleit stendur. Þetta er önnur regla en sex mánaða dvalarleyfi til atvinnuleitar fyrir ríkisborgara þriðja ríkis.
Gátlisti fyrstu dagana eftir starfslok
- Finna ákvörðunina og dvalarskírteinið og staðfesta nákvæmt heiti leyfis, gildistíma og hvort atvinnuleyfi er bundið vinnuveitanda.
- Fá skriflega yfirlýsingu um starfslok, lokadag og ástæðu þeirra.
- Hafa tafarlaust samband við Útlendingastofnun og spyrja hvort dvalarleyfi til atvinnuleitar verði veitt án umsóknar eða hvort sækja þurfi um.
- Hefja skjalfesta atvinnuleit og varðveita umsóknir, svör og upplýsingar um störf sem samræmast leyfisgrundvellinum.
- Láta nýjan vinnuveitanda sækja tímanlega um nýtt atvinnuleyfi og hefja ekki störf fyrr en leyfi eða sérstök starfsheimild hefur verið staðfest.
- Bregðast strax við bréfi um fyrirhugaða afturköllun og gæta 15 daga kærufrests ef endanleg ákvörðun er tekin.
Niðurstaða
Atvinnumissir þýðir ekki sjálfkrafa að dvalarskírteini verði ógilt sama dag, en hann getur fellt brott grundvöll atvinnudvalarleyfis og leitt til afturköllunar. Sérfræðingur getur fengið allt að eins árs dvalarleyfi til atvinnuleitar og handhafi leyfis vegna skorts á starfsfólki allt að sex mánuði. Báðar leiðir eru matskenndar og þarf að bregðast við án tafar.
Nýtt starf krefst almennt nýs atvinnuleyfis fyrir nýjan vinnuveitanda. Slíkt dvalarleyfi eitt heimilar ekki að vinna hvar sem er. Tegund leyfis, lokadagur, umsókn á réttum grundvelli og skrifleg samskipti við Útlendingastofnun ráða því miklu. Fyrir EES- og EFTA-borgara þarf að beita sérreglum um áframhaldandi stöðu launþega í stað þessara leyfisreglna.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.