Stutta svarið
Almennt ótímabundið dvalarleyfi samkvæmt 58. gr. laga um útlendinga getur fallið niður þegar leyfishafi hefur dvalist erlendis samtals lengur en 18 mánuði á fjögurra ára tímabili. Dvölin þarf því ekki að vera samfelld. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um niðurfellinguna.
Önnur og sjálfvirk regla gildir um lögheimili: leyfið fellur sjálfkrafa niður þegar lögheimili, sem áður var skráð á Íslandi, hefur verið skráð erlendis í 18 mánuði samfellt. Því getur skráning lögheimilis erlendis haft önnur og hraðari réttaráhrif en samanlagðar utanlandsferðir án slíkrar skráningar.
Sækja má um heimild Útlendingastofnunar til lengri dvalar erlendis án þess að leyfið falli úr gildi. Beiðnin þarf að berast áður en dvölin nær 18 mánuðum og nauðsyn dvalarinnar þarf að vera studd gögnum. Heimildin er ekki sjálfvirk.
Þessi 18 mánaða regla gildir ekki um alla sem hafa ótímabundinn rétt til dvalar. Ótímabundinn dvalarréttur EES- eða EFTA-borgara og aðstandenda þeirra fellur almennt niður eftir meira en tvö samfelld ár erlendis. Fyrir tiltekna breska ríkisborgara og aðstandendur þeirra sem njóta verndar samkvæmt útgöngusamningi Bretlands er tímabilið fimm samfelld ár.
Hvaða regla gildir?
Orðin „ótímabundið dvalarleyfi“ og „ótímabundinn dvalarréttur“ lýsa ekki sama réttargrundvelli. Fyrsta skrefið er því að skoða hvaða leyfi, rétt eða skírteini viðkomandi hefur.
Gildistími dvalarleyfiskortsins svarar ekki þessari spurningu. Kort handhafa ótímabundins dvalarleyfis gildir almennt í fimm ár, en þegar kortið rennur út þarf aðeins að fá nýtt kort. Það þýðir ekki eitt og sér að hið ótímabundna leyfi sé fallið niður.
Hvernig virkar 18 mánaða reglan?
Í eru tvær aðskildar leiðir til niðurfellingar:
„Útlendingastofnun tekur ákvörðun um hvort fella skuli niður ótímabundið dvalarleyfi þegar leyfishafi hefur dvalist erlendis lengur en 18 mánuði á fjögurra ára tímabili.“
—
Samkvæmt skal Útlendingastofnun fella leyfið niður þegar samanlögð dvöl fer yfir þessi mörk. Til dæmis geta nokkur löng tímabil erlendis, sem hvert um sig er styttra en 18 mánuðir, saman farið yfir mörkin innan fjögurra ára tímabils.
Reglan segir „lengur en 18 mánuði“. Það breytir þó ekki því að opinberar leiðbeiningar krefjast þess að beiðni um undanþágu berist áður en dvölin nær 18 mánuðum. Ekki er því ráðlegt að bíða þar til farið er yfir mörkin.
Hvenær fellur leyfið sjálfkrafa niður?
Sjálfvirka reglan tengist skráðu lögheimili, ekki aðeins fjölda ferðadaga. Leyfið fellur sjálfkrafa niður þegar lögheimili leyfishafa, sem áður var skráð hér á landi, hefur verið skráð erlendis samfellt í 18 mánuði.
Þetta er mikilvægur munur:
- ef utanlandsdvöl fer samanlagt yfir 18 mánuði á fjögurra ára tímabili tekur Útlendingastofnun ákvörðun um niðurfellingu;
- ef íslenska lögheimilið hefur verið skráð erlendis í 18 mánuði samfellt verður niðurfellingin sjálfkrafa samkvæmt lögunum.
Skráning lögheimilis og raunveruleg dvöl eru staðreyndir sem geta þurft sjálfstæða skoðun. Rangt eða gamalt heimilisfang í skrá tryggir ekki að dvölin teljist hafa verið á Íslandi. Sá sem hyggur á langa dvöl erlendis ætti að kanna bæði lögheimilisskráninguna og stöðu dvalarleyfisins áður en farið er af landi brott.
Má fá heimild til lengri dvalar erlendis?
Já. Útlendingastofnun getur að fenginni umsókn heimilað að ótímabundið dvalarleyfi haldi gildi sínu þótt dvöl erlendis verði lengri. Samkvæmt 15. gr. reglugerðar nr. 540/2017 getur það einkum átt við þegar leyfishafi þarf:
Listinn í reglugerðinni byggist á því að dvölin sé nauðsynleg og tímabundin. Útlendingastofnun getur krafist frekari gagna. Samkvæmt opinberum á að senda skriflega beiðni áður en 18 mánaða markinu er náð og láta staðfestingargögn fylgja.
Umsóknin ein jafngildir ekki samþykki. Öruggast er að fá skriflega niðurstöðu áður en dvölin verður svo löng að leyfið geti fallið niður.
Hvað gildir um EES- og EFTA-borgara?
EES- eða EFTA-borgari öðlast að jafnaði rétt til ótímabundinnar dvalar eftir fimm ára samfellda löglega dvöl. Samkvæmt fellur sá réttur niður ef viðkomandi dvelst utan landsins lengur en tvö ár samfellt.
Sama tveggja ára regla gildir samkvæmt um aðstandanda EES- eða EFTA-borgara sem er sjálfur ríkisborgari utan EES/EFTA og hefur öðlast ótímabundinn dvalarrétt.
„Réttur til ótímabundinnar dvalar fellur niður dveljist viðkomandi utan landsins lengur en í tvö ár samfellt.“
—
Ekki má rugla þessari reglu saman við skilyrðin fyrir því að öðlast ótímabundinn dvalarrétt. Á fimm ára uppsöfnunartímanum geta sex mánuðir erlendis á ári, herþjónusta og eitt allt að árs langt tímabil af ríkum ástæðum við ákveðnar aðstæður talist án þess að samfelld dvöl rofni. Eftir að ótímabundni rétturinn hefur stofnast er niðurfellingarmarkið hins vegar meira en tvö samfelld ár erlendis.
Nánari leiðbeiningar fyrir aðstandendur eru á .
Sérregla um tiltekna breska ríkisborgara
Breskur ríkisborgari eða aðstandandi hans sem hafði skráðan dvalarrétt hér fyrir 1. janúar 2021 getur fallið undir vernd útgöngusamnings Bretlands. Hafi viðkomandi öðlast ótímabundinn dvalarrétt samkvæmt þeirri leið fellur rétturinn niður eftir lengri en fimm ára samfellda dvöl utan Íslands, ekki eftir tvö ár.
Sérreglan kemur fram í ákvæðum til bráðabirgða í lögum um útlendinga, sbr. , og er skýrð á . Hún nær ekki sjálfkrafa til allra breskra ríkisborgara; það skiptir máli hvort rétturinn var skráður og hvort viðkomandi fellur undir útgöngusamninginn.
Hvað á að gera fyrir langa utanlandsdvöl?
Áður en flutt er tímabundið eða dvalið lengi erlendis er rétt að:
- staðfesta hvort réttarstaðan er almennt ótímabundið dvalarleyfi, EES/EFTA-dvalarréttur eða verndaður réttur Breta;
- taka saman öll fyrri tímabil erlendis á síðustu fjórum árum ef 18 mánaða reglan gildir;
- kanna hvort og hvenær lögheimili verður skráð erlendis;
- senda skriflega beiðni um lengri dvöl til Útlendingastofnunar tímanlega og leggja fram gögn um nauðsyn dvalarinnar; og
- varðveita ferðagögn, ráðningarsamninga, skólavottorð, læknisvottorð og ákvörðun stofnunarinnar.
Heimild til að halda dvalarleyfi í gildi leysir ekki úr öllum öðrum málum. Löng dvöl erlendis getur til dæmis haft sjálfstæð áhrif á lögheimili, almannatryggingar, skattalega heimilisfesti og skilyrði fyrir íslenskum ríkisborgararétti.
Niðurstaða
Handhafi almenns ótímabundins dvalarleyfis má almennt dvelja erlendis í allt að 18 mánuði samtals á fjögurra ára tímabili. Þegar dvölin verður lengri skal Útlendingastofnun fella leyfið niður, nema heimild til lengri dvalar hafi fengist. Leyfið fellur jafnframt sjálfkrafa niður ef lögheimili hefur verið skráð erlendis í 18 mánuði samfellt.
Fyrirhugi leyfishafi langa dvöl vegna vinnu, náms, opinberra starfa, herskyldu eða veikinda þarf beiðni um undanþágu að berast áður en 18 mánaða markinu er náð. EES/EFTA-dvalarréttur fylgir annarri, tveggja ára samfelldri reglu, og verndaður réttur tiltekinna Breta fimm ára reglu. Rétt tegund dvalarheimildar ræður því hvaða tímamörk gilda.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.