Stutta svarið
Skuldari verður ekki sjálfkrafa greiðsluskyldur fyrir hvert bréf, símtal eða þóknun sem kröfuhafi ákveður að bæta við gjaldfallna kröfu. Greina þarf milli fruminnheimtu, milliinnheimtu, löginnheimtu og málskostnaðar. Hvert stig hefur sérstök skilyrði og viðmið.
Eftir gjalddaga skal almennt senda eina skriflega innheimtuviðvörun og veita minnst tíu daga til greiðslu áður en frekari innheimta hefst. Greiði skuldari innan þess frests verður hann aðeins krafinn um heimilan kostnað við viðvörunina. Sé viðvörun sameinuð greiðsluseðli fyrir gjalddaga og krafan greidd innan tíu daga eftir gjalddaga má ekki rukka fyrir viðvörunina.
Reglugerð nr. 37/2009 setur hámark á gjöld fyrir frum- og milliinnheimtu. Hún heimilar aðeins tiltekinn fjölda gjalda, bannar prósentugjöld og sams konar vanskilagjöld á þessu stigi og krefst minnst tíu daga milli bréfa. Fjárhæðirnar eru hámark, ekki sjálfkrafa lágmark, og kostnaðurinn þarf að vera nauðsynlegur og hóflegur.
Þegar lögmaður hefur raunverulega hafið löginnheimtu gilda lög um lögmenn og leiðbeinandi reglur nr. 450/2013 um hæfilegt endurgjald. Sé mál höfðað ákveður dómstóll málskostnað. Sá sem tapar máli í öllu verulegu greiðir hann að jafnaði, en ekki endilega allan reikning lögmanns gagnaðila.
Skuldari sem telur gjald rangt ætti að óska skriflega eftir sundurliðun, dagsetningum og heimild hvers liðar og mótmæla án tafar. Mótmæli fella þó ekki niður gilda höfuðstólskröfu; ágreiningur um hana kann að þurfa úrlausn dómstóla.
Fjögur stig sem má ekki blanda saman
Orðið „innheimtukostnaður“ er oft notað um ólíka liði. Réttur skuldara verður skýrari þegar reikningnum er skipt eftir því hvaða aðgerð átti sér stað.
Sama fyrirtæki eða lögmaður getur komið að fleiri en einu stigi. Það breytir ekki skilyrðunum. Lögmaður sem sendir milliinnheimtubréf má ekki kalla það löginnheimtu aðeins til að komast fram hjá hámarki reglugerðarinnar.
Hvað þarf að gerast áður en milliinnheimta hefst?
Krafan þarf fyrst að vera gjaldfallin. Þá skal kröfuhafi eða innheimtuaðili almennt senda eina skriflega viðvörun um að frekari aðgerða sé að vænta verði ekki greitt innan tíu daga frá sendingu hennar. Veita má lengri frest.
Eftir gjalddaga kröfu skal kröfuhafi eða innheimtuaðili senda skuldara eina skriflega viðvörun.
—
Viðvörunin á að auðkenna skuldara, kröfuhafa og innheimtuaðila, lýsa kröfunni, sundurliða höfuðstól og viðbótarkröfur, tilgreina greiðslustað og vara við auknum kostnaði eða réttarfarsaðgerðum. Ef hún er svo gölluð að hún þjónar ekki tilgangi sínum má samkvæmt 11. gr. aðeins krefja skuldara um kostnað við viðvörunina, ekki kostnað síðari milliinnheimtu.
Tvær undantekningar skipta máli. Ef hætta er á að fullnusta kröfunnar spillist eða mikilvægir hagsmunir eru í húfi má víkja frá viðvörunarskyldunni. Hafi skuldari sannanlega mótmælt kröfunni má einnig bera ágreininginn beint undir dómstóla. Það veitir ekki heimild til ótakmarkaðra innheimtugjalda heldur færir ágreininginn yfir á réttarfarsstig.
Hversu há gjöld má leggja á í frum- og milliinnheimtu?
Eftirfarandi hámarksfjárhæðir gilda samkvæmt núgildandi útgáfu reglugerðar nr. 37/2009. Þær eru án virðisaukaskatts og voru síðast breyttar árið 2015.
Gjald fyrir fyrsta og annað ítrekunarbréf má vera sama fjárhæð og upphaflega milliinnheimtubréfið. Aðeins má rukka eina viðvörun, eitt milliinnheimtubréf, tvær ítrekanir og eitt símtal þar sem samband næst. Gjald fyrir gerð skriflegs greiðslusamkomulags er sjálfstæður liður. Minnst tíu dagar skulu líða milli viðvörunar og bréfs eða milli bréfa.
Óheimilt er að leggja á prósentugjöld miðað við skuld, vanskilagjöld eða önnur samsvarandi gjöld.
—
Þetta eru hámarksfjárhæðir. Innheimtulög krefjast þess jafnframt að kostnaður kröfuhafa vegna innheimtu sé nauðsynlegur og hóflegur. Ekki er því sjálfgefið að hámarkið megi alltaf leggja á án þess að viðkomandi aðgerð hafi farið fram. Viðbót vegna umdeildrar peningakröfu kemur aðeins til álita þegar þörf hefur verið á sérfræðilegri ráðgjöf.
Hvenær má bæta lögmannsþóknun við?
Innheimtulög taka ekki til löginnheimtu. Samkvæmt 24. gr. a laga um lögmenn hefst hún við innheimtumeðferð á grundvelli réttarfarslaga, svo sem aðfarar, nauðungarsölu, einkamáls eða gjaldþrotaskipta, eða við tilkynningu sem samræmist góðum lögmannsháttum. Nafn lögmanns á bréfi eitt og sér gerir innheimtuna því ekki sjálfkrafa að löginnheimtu.
Lögmanni er rétt að áskilja sér hæfilegt endurgjald fyrir störf sín.
—
Leiðbeinandi reglur nr. 450/2013 miða löginnheimtuþóknun við 6.000 kr. grunngjald, að viðbættum 25% af fyrstu 50.000 kr. kröfunnar, 10% af næstu 200.000 kr., 5% af næstu 2.000.000 kr. og 2% af því sem umfram er, með þeirri hámarkstakmörkun sem þar greinir. Reglurnar tilgreina einnig viðmið fyrir einstakar aðgerðir, svo sem ritun greiðsluáskorunar eða aðfararbeiðni og mætingu hjá sýslumanni. Fjárhæðir eru án virðisaukaskatts og útlagðs kostnaðar.
Reglurnar eru leiðbeinandi um hvað lögmaður megi hæfilega áskilja umbjóðanda sínum úr hendi skuldara. Þær eru ekki sjálfvirkur reikningur sem sannar að aðgerð hafi verið nauðsynleg, að rétt fjárhæð hafi verið lögð til grundvallar eða að höfuðstólskrafan sé gild. Óheimilt er að reikna þóknun af þeim hluta skuldar sem gjaldfallinn er aðeins vegna gjaldfellingar eftirstöðva eftir vanefnd afborgunar eða vaxta.
Er lögmannsþóknun það sama og málskostnaður?
Nei. Löginnheimtuþóknun verður til áður en eða án þess að fullbúið dómsmál sé rekið. Málskostnaður er hins vegar ákveðinn af dómstóli. Til hans getur meðal annars talist kostnaður af málflutningi, stefnubirtingu, réttargjöldum, sérfræðingum og öðrum kostnaði sem stafar beint af málinu.
Sá sem tapar máli í öllu verulegu skal að jafnaði dæmdur til að greiða gagnaðila sínum málskostnað.
—
Málskostnaðar þarf að krefjast. Dómurinn metur fjárhæðina eða byggir á sundurliðuðum reikningi sem lagður er fram tímanlega. Vinni aðili aðeins hluta máls eða séu veruleg vafaatriði fyrir hendi má skipta kostnaði eða láta hvorn aðila bera sinn. Dæmdur málskostnaður er því ekki endilega jafn öllu því sem kröfuhafi hefur samið um að greiða sínum lögmanni.
Hvað getur skuldari gert ef gjaldið virðist rangt?
Fyrst ætti að óska skriflega eftir sundurliðun á höfuðstól, vöxtum, virðisaukaskatti, hverju gjaldi og lagastoð þess. Biðja má um afrit af innheimtuviðvörun, sendingardag, lok greiðslufrests og dagsetningu hvers eftirfylgnibréfs eða símtals. Þá sést hvort tíu daga frestir, fjöldatakmarkanir og fjárhæðarmörk hafa verið virt.
Mótmæli við höfuðstól eða kostnað ættu að vera skýr og rökstudd. Greiðsla á óumdeildum hluta getur takmarkað áframhaldandi vexti og kostnað, en taka þarf skýrt fram hvað greiðslan á að ganga upp í og að annarri kröfu sé mótmælt. Ekki ætti að hunsa stefnu, greiðsluáskorun eða boðun sýslumanns þótt fyrri gjaldtöku hafi verið mótmælt.
Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands hefur eftirlit með leyfisskyldum innheimtuaðilum og tilteknum fjármálafyrirtækjum. Lögmannafélag Íslands hefur eftirlit með lögmönnum og kvörtun um háttsemi lögmanns má eftir atvikum bera undir úrskurðarnefnd lögmanna. Ágreiningur um sjálfa greiðsluskylduna getur þó þurft úrlausn dómstóla.
Niðurstaða
Skuldara má krefja um nauðsynlegan og hóflegan innheimtukostnað þegar krafan er gjaldfallin og lögbundnu ferli hefur verið fylgt. Í frum- og milliinnheimtu takmarka innheimtulög og reglugerð nr. 37/2009 bæði fjárhæð og fjölda gjalda. Gölluð viðvörun getur komið í veg fyrir að síðari milliinnheimtukostnaður verði lagður á.
Löginnheimta og dómsmál eru önnur stig. Lögmannsþóknun þarf að samrýmast lögum og leiðbeinandi viðmiðum, en málskostnaður ræðst af sérstakri ákvörðun dóms. Rétt fyrsta viðbragð við vafasömum reikningi er því ekki að líta aðeins á heildartöluna, heldur krefjast tímalínu, sundurliðunar og heimildar fyrir hverjum lið.
Heimildir
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.