Stutta svarið
VOES er heitið sem notað er um einfalda skráningu samkvæmt 5. gr. B laga nr. 50/1988, og er sótt til sambærilegs norsks kerfis. Lögin sjálf nota ekki skammstöfunina; þar er talað um einfalda skráningu sem fram fer „í rafrænu skráningarkerfi á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður“.
Hún er valkostur, ekki skylda. Erlent fyrirtæki sem ber að skrá sig hér getur valið á milli almennrar skráningar samkvæmt 5. gr. og einfaldrar skráningar samkvæmt 5. gr. B.
Þrír hópar geta nýtt hana:
- Erlend fyrirtæki sem selja rafræna þjónustu, fjarskiptaþjónustu eða útvarps- og sjónvarpsþjónustu til annarra en atvinnufyrirtækja hér á landi.
- Erlend fyrirtæki sem selja blöð og tímarit á pappírsformi í áskrift hingað til lands.
- Erlendir ferðaþjónustuaðilar sem selja virðisaukaskattsskylda þjónustu hingað til lands.
Í öllum tilvikum er skilyrði að salan sé til annarra en atvinnufyrirtækja. Ákvæðin taka jafnframt til umboðsmanna og annarra fyrirsvarsmanna.
Verðið fyrir einfaldleikann er skýrt: enginn innskattsréttur. Í staðinn getur endurgreiðsluleiðin samkvæmt 43. gr. staðið opin.
Lagagrundvöllurinn
Ákvæðið kom inn með 3. gr. laga nr. 77/2018 um aðgerðir gegn skattundanskotum og skattsvikum, og kom til framkvæmda 1. júlí 2019.
Í greinargerð frumvarpsins (þskj. 884) er markmiðinu lýst sem því að gera erlendum atvinnufyrirtækjum, þar með töldum ferðaþjónustuaðilum, sem eru virðisaukaskattsskyldir hér á landi kleift „að skrá sig og skila virðisaukaskatti í gegnum einfaldað rafrænt skráningarkerfi“.
Greinargerðin skýrir líka nafnið. Þar er vísað til MOSS-kerfis Evrópusambandsins fyrir fyrirtæki utan sambandsins, og sagt að sambærilegt kerfi hafi verið tekið upp í Noregi í júlí 2011 undir heitinu „VOES“ (e. VAT on Electronic Services). Norska kerfið nær þó eingöngu til rafrænnar þjónustu.
Íslenska útfærslan er því víðari en fyrirmyndin að einu leyti — hún nær einnig til pappírsáskrifta og ferðaþjónustu — en hún kostar sitt, eins og rakið er hér á eftir.
Hverjir mega velja einfalda skráningu?
Erlent atvinnufyrirtæki með heimilisfesti eða fasta starfsstöð erlendis, sem selur þjónustu sem veitt er rafrænt, fjarskiptaþjónustu eða útvarps- og sjónvarpsþjónustu til annarra en atvinnufyrirtækja hér á landi, getur valið á milli almennrar skráningar skv. 5. gr. eða einfaldrar skráningar vegna skila á virðisaukaskatti hér á landi samkvæmt þessari grein.
—
Önnur málsgreinin víkkar hópinn út fyrir hina stafrænu þjónustu:
Erlendu atvinnufyrirtæki sem selur hingað til lands í áskrift blöð og tímarit á pappírsformi og erlendum ferðaþjónustuaðila sem selur virðisaukaskattsskylda þjónustu hingað til lands er heimilt að skrá sig með einfaldri skráningu ef salan á sér stað til annarra en atvinnufyrirtækja.
—
Ferðaþjónustuliðurinn er athyglisverður. Hann er ekki bundinn við rafræna þjónustu heldur nær til virðisaukaskattsskyldrar þjónustu almennt. Erlend ferðaskrifstofa sem selur íslenskum neytendum skattskylda þjónustu getur því nýtt einföldu leiðina þótt ekkert sé stafrænt við söluna.
Pappírsáskriftirnar eru sömuleiðis rökrétt viðbót: vara sem berst í áskrift beint til neytenda fellur illa að almennri skráningu.
Verðið: enginn innskattur
Þriðja málsgreinin er kjarni málamiðlunarinnar:
Erlendu atvinnufyrirtæki sem skráir sig með einfaldri skráningu skal ekki heimilt að færa virðisaukaskatt af aðföngum sínum til innskatts samkvæmt ákvæðum 3. og 4. mgr. 15. gr. og 1. mgr. 16. gr.
—
Einföld skráning er því eingöngu skilaleið fyrir útskattinn. Fyrirtækið innheimtir íslenskan virðisaukaskatt af sölu sinni til neytenda og skilar honum, en fær ekkert dregið frá vegna eigin aðfanga.
Fyrir hreinan stafrænan seljanda sem kaupir ekkert á Íslandi skiptir þetta engu. Fyrir erlendan ferðaþjónustuaðila sem kaupir gistingu, rútuferðir og leiðsögn af íslenskum birgjum — allt með íslenskum virðisaukaskatti — getur þetta verið umtalsverð fjárhæð.
Endurgreiðsluleiðin kemur í staðinn
Missir innskattsréttarins er ekki endilega endanlegur. Samkvæmt leiðbeiningum Skattsins um endurgreiðslu virðisaukaskatts til erlendra aðila geta „erlend fyrirtæki sem skráð eru einfaldri skráningu (VOES) átt rétt á endurgreiðslu“.
Grundvöllurinn er 43. gr. laganna og reglugerð nr. 1243/2019 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til erlendra fyrirtækja. Samkvæmt birtum leiðbeiningum Skattsins gilda meðal annars þessi skilyrði og fjárhæðarmörk:
- Skatturinn þarf að vera vegna kaupa hér á landi eða innflutnings til atvinnustarfsemi fyrirtækisins, og ekki vegna vöru eða þjónustu sem ætluð er til endursölu eða endanlegrar neyslu hér á landi.
- Um sé að ræða skatt sem skráður aðili hér á landi gæti talið til innskatts, og seljandinn hér hafi verið á virðisaukaskattsskrá þegar viðskiptin áttu sér stað.
- Fjárhæðin nemi a.m.k. 75.000 kr. vegna hvers tveggja mánaða endurgreiðslutímabils — eða 15.000 kr. varði umsóknin heilt almanaksár eða eftirstöðvar þess. Fjárhæðirnar miðast við vísitölu neysluverðs 2019.
- Umsókn berist eigi síðar en 15. dag næsta mánaðar eftir að endurgreiðslutímabili lýkur; umsóknir sem berast síðar afgreiðast með næsta tímabili.
- Rétturinn fellur niður berist beiðni eftir að sex ár eru liðin frá því að hann stofnaðist.
- Umsókninni skal fylgja vottorð frá þar til bærum yfirvöldum í heimalandi um hvers konar atvinnurekstur umsækjandinn hefur með höndum; vottorðið gildir í eitt ár.
Ekki er endurgreitt vegna matvöru, hlunninda til eigenda eða starfsmanna, risnu og gjafa, né vegna kaupa, leigu og reksturs fólksbifreiða — sömu flokkar og bannlisti 16. gr. útilokar innanlands.
Ein takmörkun er þó rökrétt en mikilvæg: samkvæmt sömu leiðbeiningum er ekki endurgreitt vegna kaupa á vöru eða þjónustu til endursölu og endanlegrar neyslu hér á landi, og þar er einmitt nefnt sem dæmi kaup erlendrar ferðaskrifstofu á vöru eða þjónustu til endursölu hér.
Þetta þýðir að erlendur ferðaþjónustuaðili sem kaupir íslenska gistingu til að endurselja fær hana almennt ekki endurgreidda. Endurgreiðsluleiðin bætir því ekki upp innskattsmissinn í þeim tilvikum þar sem hann bítur fastast.
Rétt er að taka fram að framangreint byggist á birtum leiðbeiningum Skattsins fremur en beinum lagatexta. Leiðbeiningar hafa ekki sömu stöðu og lög eða reglugerðir, og rétt er að staðfesta einstök skilyrði í 43. gr. laganna og reglugerð nr. 1243/2019 áður en byggt er á þeim.
Hvenær borgar sig einföld skráning?
Valið er raunverulegt og það ræðst af einu: hvort fyrirtækið beri íslenskan virðisaukaskatt af eigin aðföngum.
Lítil eða engin íslensk aðföng. Erlendur hugbúnaðar- eða efnisveitandi sem selur beint til íslenskra neytenda og kaupir ekkert hér. Einföld skráning er léttari í umsýslu og missir innskattsréttarins kostar ekkert.
Veruleg íslensk aðföng. Erlendur ferðaþjónustuaðili, eða fyrirtæki sem kaupir þjónustu íslenskra undirverktaka. Almenn skráning gefur beinan innskattsfrádrátt í hverju uppgjöri, á meðan einföld skráning kallar á sérstaka endurgreiðsluumsókn með fjárhæðarmörkum, skilafrestum og afgreiðslutíma sem telst í mánuðum — og útilokar endurgreiðslu vegna þess sem endurselt er hér.
Almenn skráning er því yfirleitt réttari kostur um leið og íslensk aðföng verða umtalsverð.
Umboðsmenn og fyrirsvarsmenn
Fjórða málsgreinin nær yfir milliliðina: „Ákvæði 1.–3. mgr. skulu á sama hátt taka til umboðsmanna og annarra þeirra aðila sem eru í fyrirsvari fyrir erlend atvinnufyrirtæki.“
Þetta rímar við 6. tölul. 1. mgr. 3. gr., sem leggur sjálfstæða skyldu til að innheimta og skila virðisaukaskatti á umboðsmenn og fyrirsvarsmenn erlendra aðila sem reka hér skattskyld viðskipti. Íslenskur umboðsmaður getur því bæði borið skylduna og nýtt einföldu leiðina — og tapar þá sömuleiðis innskattsréttinum vegna þeirrar starfsemi.
Hvað VOES nær ekki til
Tvennt fellur utan kerfisins og er auðvelt að rugla saman.
Sala til íslenskra fyrirtækja. Einföld skráning er bundin við sölu til annarra en atvinnufyrirtækja. Sé selt til íslensks fyrirtækis ber erlendi seljandinn enga skráningarskyldu vegna þeirrar sölu; kaupandinn gerir upp samkvæmt 2. mgr. 35. gr. og greiðir aðeins það sem ekki er innskattsbært.
Sala undir veltumörkum. Sé salan hér 2.000.000 kr. eða minni á hverju tólf mánaða tímabili frá því að starfsemi hófst fellur fyrirtækið undir 3. tölul. 4. gr. og er undanþegið skattskyldu — hvorki almenn né einföld skráning kemur þá til.
Niðurstaða
Einföld skráning — VOES í daglegu tali — er rafræn skilaleið fyrir erlend fyrirtæki sem selja íslenskum neytendum stafræna þjónustu, pappírsáskriftir eða ferðaþjónustu. Hún er valkostur við almenna skráningu, ekki sérstakt skattkerfi.
Kaupin á einfaldleikanum eru greidd með innskattsréttinum. Það er ódýrt fyrir þann sem kaupir ekkert á Íslandi og dýrt fyrir þann sem kaupir mikið — sérstaklega þegar keypt er til endursölu hér, því þá lokast endurgreiðsluleiðin líka.
Fyrsta spurningin er því ekki hvernig eigi að skrá sig, heldur hversu mikinn íslenskan virðisaukaskatt fyrirtækið greiðir sjálft.
Heimildir
- , 3., 4., 5., 5. gr. B, 15., 16., 35. og 43. gr.
- , 3. gr.
- .
- .
- .
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.