Stutta svarið
Meginreglan er í 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003 og hún er orðuð með þrískiptu prófi: frádráttarbær er sá kostnaður sem á árinu á að ganga til að afla teknanna, tryggja þær og halda þeim við.
Við þessa meginreglu bætast sértækir frádráttarliðir í sömu grein — gjafir til almannaheilla, tapaðar kröfur, niðurfærsla birgða, veittur afsláttur og rekstrartap fyrri ára.
Og frá henni dregst bannlisti 50. gr., sem útilokar sex flokka útgjalda hversu tengd rekstrinum sem þau kunna að vera.
Að auki er til viðurlagaákvæði sem fáir þekkja: hafi upplýsingaskyldu um launagreiðslur og verktakasamninga ekki verið fullnægt má synja um frádrátt vegna þeirra greiðslna.
Meginreglan
Frá tekjum lögaðila og þeim tekjum manna sem stafa af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi eða eru tengdar slíkum rekstri má draga:
- Rekstrarkostnað, þ.e. þau gjöld sem eiga á árinu að ganga til að afla teknanna, tryggja þær og halda þeim við, þar á meðal iðgjöld til öflunar lífeyrisréttinda starfsmanna … vexti af skuldum, afföll, gengistöp, niðurfærslu og fyrningu eigna … og það sem varið er til tryggingar og viðhalds á eignum þeim sem arð bera í rekstrinum.
—
Þrennt er vert að lesa vandlega.
„Þau gjöld sem eiga á árinu að ganga til“ — tengingin við tekjuöflunina er efnisleg, ekki formleg. Það ræðst ekki af því hvað reikningurinn heitir heldur af því hvaða hlutverki útgjöldin gegna í rekstrinum.
Þrjú markmið, ekki eitt. Kostnaður sem aflar tekna er augljós, en ákvæðið nær líka til þess sem tryggir þær og heldur þeim við — vátryggingar, viðhald og endurnýjun falla því undir þótt þau auki ekki tekjur.
Vextir og gengistöp eru inni. Vextir af skuldum sem tengjast rekstrinum eru rekstrarkostnaður, ólíkt því sem gildir um einstaklinga utan rekstrar.
Um fyrningar eigna fer eftir sérstökum ákvæðum laganna, og um nánari afmörkun rekstrarkostnaðar gildir reglugerð nr. 483/1994 um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi.
Reiknað endurgjald telst til rekstrarkostnaðar
Þetta er sérstaklega tekið fram og það skiptir máli fyrir einyrkja:
Til rekstrarkostnaðar telst enn fremur það endurgjald sem manni ber að reikna sér fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu sem telja ber til tekna skv. 2. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. Eigi skiptir máli hvort endurgjaldið hefur verið greitt.
—
Og hafi það verið greitt skiptir ekki heldur máli hvort það var í reiðufé, fært á einkareikning, greitt í fríðu, í hlunnindum eða með vinnuskiptum.
Reiknað endurgjald er því gjaldamegin í rekstrinum og tekjumegin hjá einstaklingnum — sama fjárhæð, tveir staðir.
Viðurlögin sem fáir þekkja
Inni í 1. tölul. felst sjálfstæð heimild til að synja um frádrátt:
Ef eigi hefur verið fullnægt skyldu til að afhenda ríkisskattstjóra upplýsingar um launagreiðslur og/eða verktakasamninga vegna vinnu, sbr. 92. gr., að aðgættum ákvæðum 96. gr., er ríkisskattstjóra heimilt að synja um frádrátt vegna þeirra greiðslna eða hlunninda.
—
Þetta er alvarlegra en það lítur út fyrir. Greiðsla til verktaka sem er raunveruleg, skjalfest og rekstrartengd getur engu að síður fallið út sem frádráttur — einvörðungu vegna þess að skilagreinin barst ekki.
Fyrir rekstur sem kaupir mikið af verktökum er þetta jafn mikilvægt og reikningurinn sjálfur.
Sértæku frádráttarliðirnir
2. tölul. — gjafir og framlög til almannaheilla. Einstakar gjafir og framlög til lögaðila samkvæmt 9. tölul. 4. gr., þó ekki yfir 1,5% af tekjum samkvæmt B-lið 7. gr. á því ári sem gjöfin er afhent. Undir liðinn falla einnig gjafir og framlög til kolefnisjöfnunar, skógræktar, uppgræðslustarfa og endurheimtar votlendis, innan sömu marka.
Skilyrðið er að viðtakandinn sé skráður í almannaheillaskrá hjá Skattinum á því tímamarki þegar gjöfin er afhent. Skráningin þarf því að vera til staðar þegar greitt er, ekki þegar framtalið er gert.
3. tölul. — tapaðar kröfur. Tap á útistandandi viðskiptakröfum, ábyrgðum og lánveitingum sem beint tengjast rekstrinum, á því tekjuári sem þær eru sannanlega tapaðar. Auk þess má færa útistandandi viðskiptakröfur og lánveitingar í árslok niður um allt að 5% — en niðurfærsla fyrra árs skal ávallt bakfærð.
4. tölul. — vörubirgðir. Niðurfærsla um allt að 5% af matsverði, einnig með skyldu til bakfærslu fyrra árs.
5. tölul. — tapað hlutafé. Sannanlega tapað hlutafé í félögum sem orðið hafa gjaldþrota, og hlutafé sem fært hefur verið niður í kjölfar nauðasamninga.
6. tölul. — veittur afsláttur af vörum eða þjónustu.
8. tölul. — rekstrartöp. Eftirstöðvar rekstrartapa frá síðustu tíu árum, enda hafi fullnægjandi grein verið gerð fyrir tapinu á því ári sem það myndaðist. Ekki er þó heimilt að nýta tapið hafi veruleg breyting orðið á rekstrinum eða starfseminni — svo sem breyting á eignaraðild eða tilgangi — nema sýnt þyki að breytingarnar hafi verið gerðar í eðlilegum og venjulegum rekstrartilgangi.
Bannlistinn í 50. gr.
Til rekstrarkostnaðar skv. 31. gr. eða til frádráttar skattskyldum tekjum á einn eða annan hátt er ekki heimilt að telja:
—
1. Gjafir — þó ekki tækifærisgjafir í fríðu til starfsmanna eða viðskiptavina þegar verðmæti þeirra er ekki meira en almennt gerist um slíkar gjafir. Undantekningin er tvöfalt skilyrt: gjöfin þarf að vera í fríðu (ekki peningar) og af venjulegu verðmæti.
2. Fjársektir og önnur viðurlög vegna refsiverðs verknaðar skattaðilans sjálfs, þar með talið verðmæti upptækra eigna. Einnig kostnaður við öflun ólöglegs upptæks hagnaðar eða kostnaður tengdur saknæmum brotum.
3. Arður eða vextir af framlögðu fé manns til eigin atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi. Eigandi einstaklingsrekstrar getur því ekki reiknað sér vexti af eigin framlagi og gjaldfært þá — ólíkt því sem gildir um lán frá þriðja aðila.
4. Fjármögnunarleiga fólksbifreiða fyrir færri en níu menn, aðrar en leigubifreiðar, að því marki sem greiðslurnar eru umfram fyrningar að viðbættum reiknuðum vöxtum af fyrningargrunni. Ákvæðið jafnar stöðu fjármögnunarleigu og kaupa.
5. Rekstur fólksbifreiða sem starfsmenn fá til eigin afnota — nema að því marki sem hlunnindin hafa verið talin til tekna hjá þeim sem hefur bifreiðina til umráða, samkvæmt matsreglum ríkisskattstjóra.
6. Mútugreiðslur og annað sem ólögmætt er samkvæmt 109. gr. og 264. gr. a almennra hegningarlaga.
Það sem fellur út án þess að vera á bannlistanum
Bannlistinn er styttri en margir ætla, og ástæðan er sú að meginreglan sjálf útilokar mest.
Einkaneysla er ekki á listanum vegna þess að hún stenst ekki prófið í
- tölul. Útgjöld sem ganga ekki til að afla teknanna, tryggja þær eða halda þeim við eru einfaldlega ekki rekstrarkostnaður og þurfa því ekkert sérstakt bannákvæði.
Blönduð not kalla á skiptingu. Sími, tölva, bifreið og húsnæði sem nýtt eru bæði í rekstri og einkalífi eru frádráttarbær að því marki sem notkunin varðar reksturinn — og það hlutfall þarf að vera rökstutt og skjalfest.
Stofnkostnaður og eignakaup eru ekki gjaldfærð að fullu á kaupárinu heldur fyrnd eftir ákvæðum laganna, sbr. tilvísunina í 1. tölul. til fyrningar eigna.
Gögnin
Frádráttur stendur og fellur með fylgiskjölum. Reikningur sem uppfyllir kröfur 20. gr. laga nr. 50/1988 og 4. gr. reglugerðar nr. 50/1993 er jafnframt grundvöllur gjaldfærslunnar í tekjuskatti, og bókhaldið þarf að vera fært samkvæmt lögum um bókhald.
Landsréttur hefur áréttað þetta samhengi: sölureikningar sem taldir voru rangir og tilhæfulausir gátu hvorki talist til rekstrarkostnaðar samkvæmt 1. tölul.
- mgr. 31. gr. né verið tækir til innskatts. Sama skjalið ber því tvöfalda byrði.
Niðurstaða
Frádráttarreglan er einföld í orði og krefjandi í framkvæmd: útgjöldin þurfa að ganga til að afla teknanna, tryggja þær eða halda þeim við. Það er efnislegt mat sem reikningurinn einn og sér svarar ekki.
Sértæku liðirnir — gjafir innan 1,5%, tapaðar kröfur, 5% niðurfærslur, veittur afsláttur og tíu ára rekstrartap — eru viðbætur við þá reglu, ekki undantekningar frá henni.
Og tvennt fellir frádrátt sem annars væri óumdeildur: útgjöld á bannlista 50. gr., og greiðslur sem ekki var gerð skil á til ríkisskattstjóra samkvæmt 92. gr. Hið síðara er formsatriði með efnislegum afleiðingum, og það er sjaldan hægt að lagfæra eftir á.
Heimildir
- , 7., 31., 50., 92. og 96. gr.
- .
- , 20. gr., og , 4. og 15. gr.
- um samspil sölureikninga, rekstrarkostnaðar og innskatts.
- , 109. gr. og 264. gr. a.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.