Stutta svarið
Ekki við brottflutninginn sjálfan. Þetta er algengasti misskilningurinn í skattskilum þeirra sem flytja af landi brott.
Ótakmörkuð skattskylda helst í þrjú ár frá næstu áramótum eftir brottflutningsdag — nema viðkomandi sanni að hann sé skattskyldur í öðru ríki á sama hátt og menn heimilisfastir þar og hafi fullnægt þeim skattskyldum sínum.
Sönnunarbyrðin er því flytjandans, og hún er tvíþætt: staða sem heimamaður í skattalegu tilliti, og raunveruleg efnd skattskyldunnar þar.
Að auki getur dvöl hér á landi lengur en 183 daga á hverju 12 mánaða tímabili endurvakið skattskylduna óháð lögheimili.
Ákvæðið
Þeim sem heimilisfastir hafa verið hér á landi en flutt úr landi og fellt hafa niður heimilisfesti sitt hér, nema þeir sanni að þeir séu skattskyldir í öðru ríki á sama hátt og menn heimilisfastir þar og hafi fullnægt þeim skattskyldum sínum. Skattskylda þessi gildir þó aðeins í þrjú ár frá næstu áramótum eftir brottflutningsdag.
—
Þrjú skilyrði, öll á ábyrgð flytjandans
1. Heimilisfesti felld niður hér. Það er forsendan. Sá sem heldur heimilisfesti á Íslandi fellur undir 1. tölul. og er ótakmarkað skattskyldur án tímatakmarkana.
2. Skattskylda í öðru ríki „á sama hátt og menn heimilisfastir þar“. Þetta er efnisleg krafa. Það nægir ekki að greiða þar skatt af einstökum tekjum — staðan þarf að vera sú sama og hjá heimamönnum, það er ótakmörkuð skattskylda í hinu ríkinu.
Af því leiðir að flutningur til ríkis sem leggur ekki á tekjuskatt, eða þar sem viðkomandi fær sérstaka stöðu sem undanþiggur hann almennri skattskyldu, uppfyllir ekki skilyrðið.
3. Skattskyldunum hafi verið fullnægt. Ekki aðeins að skylda sé fyrir hendi heldur að henni hafi verið sinnt — framtali skilað og skattar greiddir.
Þriggja ára reglan reiknast frá áramótum
Tímamarkið er ekki brottflutningsdagurinn heldur næstu áramót eftir hann.
Sá sem flytur í mars 2026 er því ótakmarkað skattskyldur á Íslandi út árið 2026 samkvæmt meginreglunni, og þriggja ára tímabilið hefst 1. janúar 2027 og rennur út í árslok 2029 — nema sönnunin samkvæmt 2. tölul. liggi fyrir fyrr.
Sá sem flytur í desember tapar því nær engu af almanaksárinu, en sá sem flytur í janúar ber skattskylduna nær heilt ár til viðbótar áður en talningin hefst.
Sönnunin fellir skattskylduna strax
Orðalag ákvæðisins er mikilvægt: skattskyldan hvílir á þeim sem flutt hafa út „nema þeir sanni“ stöðu sína erlendis. Þriggja ára reglan er því hámark, ekki lágmark.
Sá sem getur strax sýnt fram á ótakmarkaða skattskyldu í nýja heimaríkinu og efndir hennar losnar undan íslensku skattskyldunni frá þeim tíma sem skilyrðin eru uppfyllt.
Gögnin sem máli skipta eru því:
- Vottorð um skattalega heimilisfesti (residence certificate) frá skattyfirvöldum nýja ríkisins.
- Staðfesting á framtalsskilum og greiðslu þar.
- Skráning lögheimilis erlendis og afskráning hér.
Dvölin getur endurvakið skattskylduna
Þriðji töluliður 1. gr. gildir sjálfstætt og án tillits til lögheimilis:
Þeim sem dvelja hér á landi lengur en samtals 183 daga á sérhverju 12 mánaða tímabili, þar með talin eðlileg fjarvera héðan af landi vegna orlofs og þess háttar.
—
Tvennt er sérstakt við þetta ákvæði. Talningin miðast við sérhvert 12 mánaða tímabil, ekki almanaksár — svo dvöl sem dreifist yfir áramót telst saman. Og eðlileg fjarvera vegna orlofs telst með dvölinni, sem þrengir svigrúmið verulega.
Sá sem flytur út en dvelur hér stóran hluta ársins getur því verið ótakmarkað skattskyldur á báðum grundvöllum.
Hver sker úr um heimilisfesti?
Ríkisskattstjóri hefur úrskurðarvald um hverjir skuli teljast heimilisfastir hér á landi samkvæmt þessari grein. Við ákvörðun á heimilisfesti skal miðað við reglur laga um lögheimili og aðsetur, eftir því sem við á. Úrskurði ríkisskattstjóra má skjóta til yfirskattanefndar.
—
Heimilisfesti í skattalegu tilliti er því ekki sjálfkrafa afleiðing af þjóðskrárskráningu. Lögheimilisreglurnar eru viðmið „eftir því sem við á“, og ríkisskattstjóri metur heildarmyndina.
Það sem í reynd vegur á móti brottflutningi er allt sem bendir til áframhaldandi tengsla: íbúð sem stendur auð til eigin nota, fjölskylda sem verður eftir, áframhaldandi atvinnustarfsemi hér, og tíðar og langar dvalir.
Takmörkuð skattskylda tekur við
Falli ótakmarkaða skattskyldan niður er sögunni ekki lokið. Sá sem býr erlendis getur áfram verið takmarkað skattskyldur hér af tekjum sem eiga uppruna á Íslandi, sbr. 3. gr. laganna — svo sem leigutekjum af íbúð hér, arði frá íslensku félagi eða launum fyrir vinnu sem innt er af hendi hér.
Munurinn er sá að skattlagningin nær þá aðeins til þessara tilteknu tekna, ekki til heimstekna.
Tvísköttunarsamningarnir
Sé tvísköttunarsamningur í gildi við nýja heimaríkið geymir hann að jafnaði reglur um hvernig leyst er úr því þegar bæði ríki telja mann heimilisfastan.
Samkvæmt slíkum ákvæðum er annað ríkið talið heimilisfestarríki í skilningi samningsins, og það ræður skiptingu skattlagningarréttarins milli ríkjanna. Túlkun samninganna er í höndum ráðherra samkvæmt 3. mgr. 119. gr.
Sá sem flytur til samningsríkis og lendir í tvöfaldri heimilisfesti ætti því að byrja á samningnum fremur en á 1. gr.
Gátlisti við brottflutning
- Afskráðu lögheimilið og skráðu það erlendis.
- Aflaðu vottorðs um skattalega heimilisfesti í nýja ríkinu eins fljótt og unnt er — það er lykilgagnið.
- Skilaðu framtali og greiddu skatt þar og haltu kvittunum til haga.
- Teldu dagana sem þú dvelur á Íslandi, orlof meðtalið.
- Gerðu grein fyrir íslenskum eignum sem áfram skapa tekjur — þær falla undir takmarkaða skattskyldu.
- Athugaðu tvísköttunarsamninginn ef hann er fyrir hendi.
Niðurstaða
Ótakmörkuð skattskylda fylgir ekki lögheimilinu út úr landinu. Hún helst í allt að þrjú ár frá næstu áramótum eftir brottflutning, og hún fellur niður fyrr aðeins gegn sönnun um ótakmarkaða skattskyldu í öðru ríki og efndir hennar.
Þriggja ára reglan er hámark, ekki biðtími: sá sem getur lagt fram gögnin strax losnar strax. Sá sem getur það ekki — af því að nýja ríkið leggur engan tekjuskatt á, eða af því að skráningin dróst — situr uppi með íslenska skattskyldu af heimstekjum í allt að fjögur almanaksár.
Og 183 daga reglan stendur óháð öllu öðru. Hún telur orlofið með.
Heimildir
- , 1., 3. og 119. gr.
- .
- .
- Tvísköttunarsamningar Íslands, birtir í C-deild Stjórnartíðinda.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.