Stutta svarið
Prófið sem beitt er í úrskurðaframkvæmd er þríþætt. Um atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi er að ræða þegar starfsemin er:
- sjálfstæð,
- rekin reglubundið og í nokkru umfangi, og
- í þeim efnahagslega tilgangi að skila hagnaði.
Öll þrjú skilyrðin þurfa að vera fyrir hendi. Vanti eitt þeirra er um tómstundastarfsemi að ræða — og þá falla tekjurnar hvorki undir B-lið 7. gr. laga nr. 90/2003 né verður kostnaður frádráttarbær.
Flokkunin skiptir máli í fjórum áttum: hvaða kostnað má draga frá, hvort skrá beri í virðisaukaskattsskrá, hvort reikna þurfi sér endurgjald, og hvort rekstrartap nýtist.
Þrjár tekjutegundir, þrenns konar meðferð
Sjöunda greinin skiptir skattskyldum tekjum í þrjá liði, og skiptingin ræður öllu sem á eftir kemur.
A-liður — launatekjur. Endurgjald fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu „sem innt er af hendi fyrir annan aðila“. Lykilorðin eru „fyrir annan aðila“: sá sem vinnur undir stjórn og á ábyrgð annars er launþegi, hversu óreglulega sem unnið er.
B-liður — atvinnurekstur og sjálfstæð starfsemi:
Allar tekjur af atvinnurekstri og sjálfstæðri starfsemi, þar með talið endurgjald fyrir selda vöru og þjónustu, umboðslaun, þóknanir, atvinnurekstrarstyrkir, rekstrarstöðvunarbætur og hvers konar tekjur sem upp eru taldar í öðrum liðum þessarar greinar og tengdar eru atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi.
—
Síðasti hluti ákvæðisins er víðtækur: tekjur sem annars féllu undir A- eða C-lið færast yfir í B-lið séu þær tengdar rekstrinum.
C-liður — eignatekjur. Leigutekjur, vextir, arður og söluhagnaður. Þessar tekjur bera fjármagnstekjuskatt þegar þær standa utan rekstrar.
Og loks safnákvæðið í 9. tölul. C-liðar: „Sérhverjar aðrar tekjur eða ígildi tekna sem eigi eru sérstaklega undanskildar í lögum þessum eða sérlögum.“ Aukatekjur eru því skattskyldar hvort sem þær teljast til rekstrar eða ekki — spurningin er aðeins hvernig þær eru skattlagðar.
Prófið eins og því er beitt
Í máli sem lauk með úrskurði yfirskattanefndar nr. 359/2010 dró skattstjóri mælikvarðann saman með vísan til úrskurðaframkvæmdar:
Í úrskurðaframkvæmd hefði við ákvörðun þess hvort um atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi væri að ræða verið horft til þess hvort um sjálfstæða starfsemi væri að ræða sem rekin væri reglubundið og í nokkru umfangi í þeim efnahagslega tilgangi að skila hagnaði.
—
Sjálfstæði greinir starfsemina frá launavinnu: eigin reikningur, eigin áhætta, eigin tæki og stjórn á verkinu.
Regluleiki og umfang greina hana frá stöku viðskiptum. Ein sala er ekki rekstur.
Hagnaðartilgangur greinir hana frá tómstundum. Hér skiptir ekki máli hvort hagnaður náist, heldur hvort starfsemin sé rekin í þeim efnahagslega tilgangi — en viðvarandi taprekstur án raunhæfrar áætlunar veikir þann tilgang.
Einkenni tómstundastarfsemi
Skattstjóri lýsti þeim svo í sama máli, og yfirskattanefnd féllst á niðurstöðu hans um hrossaræktina:
Helstu einkenni tómstundastarfsemi væru þau að starfsemin færi fram í frítíma manns, eftir lok reglubundinnar vinnu eða meðfram öðrum atvinnurekstri, tekjur af henni væru ekki aðalatvinna manns og skiptu því ekki máli fyrir afkomu hans.
—
Það að starfið sé unnið í frítíma meðfram fullu starfi er því vísbending, en ekki úrslitaatriði eitt og sér — enda reka margir raunverulegan hliðarrekstur. Það sem bætist við er að tekjurnar skipti ekki máli fyrir afkomuna.
Hvað vegur þyngst við umfangsmatið?
Þrjú atriði eru nefnd sérstaklega:
- Fjöldi viðskipta.
- Heildartekjur af starfseminni.
- Fjöldi og gerð þeirra eigna sem nýttar eru við tekjuöflunina.
Við bætist vísbending sem er auðvelt að mæla. Þeir sem selja vöru eða þjónustu fyrir lægri fjárhæð en veltumörk 3. tölul. 4. gr. laga nr. 50/1988 — 2.000.000 kr. á hverju tólf mánaða tímabili — eru undanþegnir virðisaukaskatti, og eins og skattyfirvöld orðuðu það hefur verið „litið svo á í skattframkvæmd að þeir aðilar hefðu ekki atvinnustarfsemi með höndum“.
Þetta er ekki lögbundin regla um tekjuskatt heldur viðmið úr framkvæmd, en hún gefur gagnlega þumalputtareglu: sala undir tveimur milljónum á ári án annarra sterkra merkja um rekstur rennir stoðum undir tómstundaflokkun.
Hvað réð ekki úrslitum
Hrossamálið er lærdómsríkt fyrir það sem ekki dugði.
Kærandinn benti á fjölda hrossa, gæði þeirra og einkunnir í gagnagrunni bændasamtakanna, og á að þau væru haldin á bújörð fremur en í hesthúsi í þéttbýli. Skattstjóri taldi ekkert af þessu hafa úrslitaáhrif.
Þrennt vó hins vegar þungt á móti: mjög fáir útgefnir sölureikningar á fimm ára tímabili, að kostnaður við aðföng keypt með virðisaukaskatti var tífalt hærri en tekjur, og að viðkomandi vann fullt starf annars staðar á sama tíma.
Skattstjóri vísaði jafnframt til þess að samkvæmt eldri úrskurðum væru miklar kröfur gerðar til umfangs hrossabúskapar til þess að hann teldist atvinnustarfsemi, sbr. úrskurð yfirskattanefndar nr. 94/1998 og úrskurði nr. 194/1986 og 410/1988.
Ein starfsemi getur verið tómstund og önnur rekstur
Þetta er mikilvægasta blæbrigðið í málinu og það bjargaði kærandanum að hluta.
Yfirskattanefnd féllst á að hrossaræktin væri ekki atvinnurekstur. En hún felldi úr gildi þær ákvarðanir að taka kærandann af grunnskrá virðisaukaskatts og að ákvarða honum skattskylda veltu vegna óseldra rekstrarfjármuna við lok skattskyldrar starfsemi — „enda hefði skattstjóri ekki vefengt að kærandi hefði haft með höndum atvinnurekstur á árunum 2002-2006, hvað sem leið niðurstöðu um eðli hrossaræktar“.
Hann hafði nefnilega einnig selt ráðgjöf, fararstjórn og skipulagsvinnu. Sú starfsemi stóð óhögguð.
Lexían er sú að flokkunin er gerð á hverja starfsemi fyrir sig, ekki á einstaklinginn. Sá sem rekur raunverulega starfsemi og stundar jafnframt tómstundaiðju þarf að halda þeim aðgreindum í bókhaldi og skattskilum.
Hvers vegna flokkunin skiptir máli
Frádráttur. Rekstrarkostnaður er aðeins frádráttarbær í atvinnurekstri, sbr.
- tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003. Kostnaður við tómstundir er persónuleg neysla.
Virðisaukaskattsskráning. Samkvæmt 5. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1988 skal ekki skrá aðila ef tekjur hans af sölu skattskyldrar vöru og þjónustu eru að jafnaði lægri en kostnaður við aðföng sem keypt eru með virðisaukaskatti — nema hann sýni fram á að fjárfestingarnar standi í beinu sambandi við sölu á síðari rekstrartímabilum. Röng skráning leiðir til afskráningar aftur í tímann og niðurfellingar innskatts.
Reiknað endurgjald. Sá sem vinnur við eigin atvinnurekstur skal telja sér til tekna „eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt og hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila“, sbr. 2. mgr. A-liðar 7. gr. Þessi skylda fylgir rekstrarflokkuninni.
Rekstrartap. Eftirstöðvar rekstrartapa frá síðustu tíu árum má draga frá tekjum samkvæmt 8. tölul. 1. mgr. 31. gr. — en aðeins í rekstri.
Þegar málið er á mörkunum
Fjögur ráð liggja beint af framkvæmdinni.
Aðgreindu starfsemina í bókhaldi. Sé annars vegar raunverulegur rekstur og hins vegar áhugamál þarf hvort tveggja að vera rekjanlegt sérstaklega.
Gerðu raunhæfa rekstraráætlun. Skattstjóri krafði kærandann beinlínis um „sundurliðaða rekstraráætlun þar sem fram kæmu upplýsingar um væntanlega arðsemi í nánustu framtíð“. Sú áætlun er besta vörnin fyrir starfsemi sem er enn í uppbyggingu.
Skjalfestu umfangið. Fjöldi viðskipta, viðskiptavinir, markaðssetning, tækjakostur og tímaskráning eru öll gögn um regluleika og umfang.
Skráðu þig ekki að óþörfu. Sé starfsemin raunverulega tómstundaiðja er skráning í virðisaukaskattsskrá til þess eins fallin að skapa endurákvörðun síðar — með bakfærslu innskatts og eftir atvikum útskatti af rekstrarfjármunum.
Niðurstaða
Aukatekjur verða ekki að atvinnurekstri við það eitt að vera reglulegar eða við það að vera skattlagðar. Prófið er þríþætt og það er umfangið og hagnaðartilgangurinn sem oftast bresta.
Í framkvæmd er mælikvarðinn áþreifanlegur: fjöldi viðskipta, heildartekjur, eignir sem nýttar eru — og hlutfallið milli tekna og aðfanga. Starfsemi þar sem kostnaður er margfalt hærri en tekjur ár eftir ár stenst prófið illa, hversu fagleg sem hún er að öðru leyti.
Og af því að flokkunin er gerð á hverja starfsemi fyrir sig getur sami maður rekið fyrirtæki og átt áhugamál — svo fremi hann haldi þeim aðgreindum.
Heimildir
- , 7. gr. og 31. gr.
- , 3., 4., 5. og 11. gr.
- um mörk atvinnurekstrar og tómstundastarfsemi.
- , 2., 8. og 9. gr.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.