Hvernig eru tollar og skattar reiknaðir við innflutning á notuðum bíl?

Stutta svarið

Þrjú gjöld reiknast í fastri röð, og hvert byggist á því sem á undan kom:

1. Tollur af tollverði bifreiðarinnar samkvæmt tollskrá.
2. Vörugjald samkvæmt lögum nr. 29/1993 — fyrir fólksbifreiðar ræðst það af skráðri koltvísýringslosun og getur numið allt að 70%.
3. Virðisaukaskattur, 24%, af tollverði að viðbættum tolli og öðrum gjöldum sem lögð eru á við tollmeðferð — þar með talið vörugjaldinu.

Tvennt einkennir notaða bíla sérstaklega.

Tollverðið er ekki sjálfkrafa kaupverðið. Tollyfirvöld bera viðskiptaverðið saman við viðmiðunarverð, og standist það ekki skoðun er tollverðið reiknað út frá útsöluverði nýs sambærilegs bíls með fastri fyrningarformúlu.

Ökutæki knúin rafmagni, metani eða vetni bera ekkert vörugjald.

Og búferlaflutningar veita ekki tollfrelsi á bíl — sú undanþága nær til búslóðar en beinlínis ekki til ökutækja.

Skref 1: tollverðið

Meginreglan er viðskiptaverðið samkvæmt 14. gr. tollalaga, að viðbættum flutningi og vátryggingu samkvæmt 2. mgr. 15. gr. Fyrir ökutæki gilda þó sérákvæði í 63.–69. gr. reglugerðar nr. 1100/2006, sem ná til vöruliða 8701–8706 og 8711 í tollskrá.

Viðmiðunarverðin. Samkvæmt 64. gr. skal safnað saman upplýsingum frá hlutlausum aðilum erlendis um viðmiðunarverð ökutækja í þeim löndum sem helst má vænta innflutnings frá. Við tollafgreiðslu er viðskiptaverðið borið saman við viðmiðunarverð ökutækja af sömu tegund, undirtegund og árgerð í því landi þar sem ökutækið var keypt.

Kannað er hvort verðið sé óeðlilega lágt miðað við ástand bílsins, miðað við innflutningsverð sams konar ökutækja á sama tíma, eða miðað við markaðsverð sambærilegra ökutækja erlendis. Sé réttmæt ástæða til að draga sannleiksgildi tollskýrslunnar í efa fer um málsmeðferð eftir 56. gr.

Formúlan þegar viðskiptaverðið dugar ekki. Þá er tollverðið reiknað út frá viðmiðunarverði nýs ökutækis af sömu tegund og undirtegund samkvæmt bifreiðaskrá ríkisskattstjóra, sbr. 65. og 66. gr.

Fyrst er líklegt fob-verð nýs ökutækis fundið með því að afreikna af útsöluverðinu:

• virðisaukaskatt,
• álagningu seljanda, sem skal áætluð 12%,
• vörugjald, og
• áætlaða fjárhæð þeirra gjalda sem innifalin eru í tollverði samkvæmt 2. mgr. 15. gr. tollalaga.

Því næst er fob-verðið fyrnt vegna aldurs:

Hámarksfyrning er 90% í báðum tilvikum.

Fyrningin hefst í þeim mánuði sem ökutækið var skráð fyrstu opinberri skráningu erlendis og lýkur í komumánuði flutningsfarsins til landsins. Komi dagsetning fyrstu skráningar ekki fram í skráningarskírteini og verði ekki fengin opinber staðfesting á henni má telja upphaf fyrningar frá 1. júlí þess árs sem framleiðandi lýsir yfir sem árgerðarári.

Loks er bætt við aftur þeim gjöldum sem innifalin skulu í tollverði samkvæmt 2. mgr. 15. gr.

Lækkun vegna ástands. Gefi útreikningurinn ekki rétta mynd af verðmæti ökutækisins — til dæmis vegna tjóns eða mikils aksturs — er tollstjóra heimilt að ákveða lækkun tollverðs samkvæmt 67. gr., enda sýni innflytjandi fram á að verðmætið sé minna en venjulegra ökutækja sömu tegundar og árgerðar. Taka má tillit til væntanlegs viðgerðarkostnaðar.

Ökutæki utan bifreiðaskrár. Finnist verð af sömu tegund og undirtegund ekki í bifreiðaskrá skal ákvarða líklegt útsöluverð nýs ökutækis af þeirri tegund og reikna tollverð samkvæmt 66. gr., sbr. 68. gr.

Skref 2: vörugjaldið

Fyrir fólksbifreiðar og önnur vélknúin ökutæki sem ekki eru sérstaklega tilgreind í 4. gr. ræðst vörugjaldið af skráðri losun koltvísýrings, mældri í grömmum á hvern ekinn kílómetra, sbr. 3. gr. laga nr. 29/1993.

Hlutfallið er 0,34% á hvert gramm umfram þröskuld sem fer eftir því hvaða prófunaraðferð var notuð við skráninguna:

Við bætist 10% flatt vörugjald á hvert ökutæki samkvæmt 3. mgr. 3. gr.

Samanlagt vörugjald má þó aldrei nema meira en 70% á hvert ökutæki.

Fjórða greinin tekur svo tiltekna flokka út fyrir þetta kerfi:

• Undanþegin vörugjaldi eru meðal annars vélknúin ökutæki sem eru eingöngu knúin metani, rafmagni eða vetni, dráttarbifreiðar fyrir festivagna yfir 5 tonn, vöruflutningabifreiðar í flokki N3 yfir 12 tonn, dráttarvélar í flokkum T1–T3, hópferðabifreiðar fyrir 10 manns eða fleiri að 5 tonnum eða meira, björgunarsveitaökutæki og bifreiðar sérstaklega útbúnar fyrir fatlað fólk sem Sjúkratryggingar Íslands samþykkja.
• 20% vörugjald bera meðal annars sendibifreiðar með sambyggt stýrishús og flutningsrými sem eru 5 tonn eða minna, tengi- og festivagnar 5 tonn eða minni, og vöruflutningabifreiðar yfir 5 tonn en 12 tonn eða minna.
• 40% vörugjald bera bifhjól, fjórhjól, sexhjól, körtur, golfbifreiðar, beltabifreiðar og vélsleðar, hópferðabifreiðar fyrir 10 manns eða fleiri sem eru 5 tonn eða minna, og önnur vélknúin ökutæki sem ekki eru sérstaklega talin upp.

Flokkun til gjaldskyldu fylgir flokkunarreglum tollalaga, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna — og úrskurðarvald í ágreiningsmálum um flokkun gildir jafnframt um vörugjaldið. Tollskrárnúmerið ræður því tvennu í senn.

Gjaldstofninn er skýrður í 19. gr. laganna: vörugjald af innfluttum vörum reiknast af tollverði að viðbættum gjöldum sem ákveðin eru samkvæmt tollalögum. Beri bifreiðin toll leggst vörugjaldið því á tollverðið að viðbættum tollinum.

Loks tekur 7. gr. laga nr. 29/1993 fram að tilteknar undanþágur og niðurfellingar tollalaga — þar á meðal 2., 4.–8. og 13. tölul. 1. mgr. 7. gr. — nái einnig til vörugjalds eftir því sem við getur átt.

Skref 3: virðisaukaskatturinn

Við innflutning á vöru skal virðisaukaskattur innheimtur af tollverði skattskyldrar vöru að viðbættum tolli og öðrum gjöldum sem á eru lögð við tollmeðferð.

— Lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, 1. mgr. 34. gr.

Vörugjaldið er gjald sem lagt er á við tollmeðferð og telst því með í skattstofninum. Virðisaukaskatturinn, 24%, leggst þannig ofan á bæði tollinn og vörugjaldið.

Dæmi

Notuð bensínbifreið, tollverð ákvarðað 2.000.000 kr., skráð losun 140 g/km samkvæmt samræmdu prófunaraðferðinni, enginn tollur samkvæmt tollskrá:

Sama bifreið knúin rafmagni bæri ekkert vörugjald, og virðisaukaskatturinn reiknaðist þá af 2.000.000 kr., eða 480.000 kr.

Dæmið er einfaldað og tekur ekki til hugsanlegs tolls samkvæmt tollskrá; rétt tollskrárnúmer þarf alltaf að fletta upp.

Búferlaflutningar veita ekki tollfrelsi á bíl

Fjórði töluliður 1. mgr. 6. gr. tollalaga undanþiggur búslóð þeirra sem flytjast hingað eftir að minnsta kosti eins árs fasta búsetu erlendis. Ákvæðið er þó skýrt: „Tollfrelsi samkvæmt þessum lið tekur ekki til ökutækja eða annarra vélknúinna farartækja.“

Það sem flytjandi fær er hagstæðari verðmatsregla, ekki undanþága. Samkvæmt 69. gr. reglugerðar nr. 1100/2006 má fyrna verð ökutækisins samkvæmt framlögðum vörureikningi fyrir hvern byrjaðan mánuð frá dagsetningu reikningsins til komumánaðar flutningsfarsins, með sama fyrningarhlutfalli og gildir um önnur ökutæki. Heimildin nær ekki til ökutækja að heildarþyngd þrjú tonn eða meira.

Leggi flytjandinn ekki fram vörureikning fer ákvörðun tollverðs eftir almennu reglunum.

Tímabundinn innflutningur

Fjórði töluliður 1. mgr. 7. gr. tollalaga heimilar niðurfellingu vegna ökutækja til tímabundinnar notkunar. Þrjú tilvik skipta flesta máli.

Eigin bifreið þeirra sem dvelja tímabundið. Bifreiðar skráðar erlendis — eða keyptar nýjar og óskráðar á EES, í EFTA-ríki eða Færeyjum — þegar innflytjandinn hefur eða hefur haft fasta búsetu erlendis, hyggst dvelja hér tímabundið og nota bifreiðina í eigin þágu. Hver sá sem ætlar að dveljast hér í ár eða styttri tíma telst dvelja hér tímabundið.

Bifreið frá erlendum vinnuveitanda. Vinnuveitandi með staðfestu í EES-ríki, EFTA-ríki eða Færeyjum má útvega starfsmanni bifreið sé hún nauðsynleg starfsskyldum hans. Notkunin telst tímabundin sé hún ekki lengri en samtals 183 dagar á hverju 12 mánaða tímabili, og hún má ekki vera meiri hér en erlendis, mælt í kílómetrum.

Bílaleigubifreiðar. Fólksbifreiðar leigðar af bílaleigum skráðum í EES-ríki, EFTA-ríki eða Færeyjum, nýttar tímabundið í eigin þágu — þó ekki lengur en 42 daga í hvert sinn, aldrei lengur en 183 daga á hverju 12 mánaða tímabili, og hver einstaklingur aldrei lengur en 42 daga á ári.

Afleiðingar þess að fara fram úr heimildinni eru áþreifanlegar. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. er heimilt án undanfarandi skoðunar að fjarlægja skráningarmerki ökutækisins hafi notkunin varað lengur en heimilt er eða skilyrði verið brotin, og merkið skal ekki afhent aftur fyrr en tollurinn hefur verið greiddur.

Í framkvæmd

Fjögur atriði ráða mestu um endanlega fjárhæð.

1. Skráð koltvísýringslosun. Hún er stærsta breytan og hún kemur fram í skráningarskírteini erlendis. Athugaðu hvaða prófunaraðferð liggur að baki — þröskuldurinn er 15 eða 30 grömm eftir því.
2. Gögn um kaupverðið. Vörureikningur, greiðslukvittun og flutningsreikningur sem styðja hvert annað draga úr líkum á að viðskiptaverðið verði véfengt.
3. Dagsetning fyrstu skráningar erlendis. Hún ræður fyrningunni, og vanti opinbera staðfestingu er miðað við 1. júlí árgerðarársins — sem getur verið óhagstætt.
4. Ástand bílsins. Tjón og mikill akstur geta lækkað tollverðið samkvæmt 67. gr., en sönnunarbyrðin er innflytjandans.

Niðurstaða

Innflutningur notaðs bíls er þrískiptur reikningur þar sem hvert skref hækkar stofn þess næsta. Tollverðið er grunnurinn, vörugjaldið leggst á það, og virðisaukaskatturinn á hvort tveggja.

Stærsta breytan er koltvísýringslosunin — hún getur munað tugum prósenta — og næststærsta er hvort viðskiptaverðið standist samanburð við viðmiðunarverð. Sé það véfengt tekur við formúla sem byggist á útsöluverði nýs bíls og fastri fyrningu, og þá er svigrúmið til að sýna fram á lægra verðmæti bundið við tjón og notkun sem hægt er að skjalfesta.

Rafmagns-, metan- og vetnisbílar standa utan vörugjaldskerfisins, og þar munar mestu af öllu.

Heimildir

• Tollalög nr. 88/2005, 5., 6., 7., 14., 15. og 19. gr.
• Reglugerð nr. 1100/2006 um vörslu og tollmeðferð vöru, 52.–62. gr. og einkum 63.–69. gr. um ökutæki.
• Lög nr. 29/1993 um vörugjald af ökutækjum, 2., 3., 4., 7. og 19. gr., eins og þeim var breytt með lögum nr. 99/2025.
• Reglugerð nr. 331/2000 um vörugjald af ökutækjum.
• Lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, 14. og 34. gr.