Stutta svarið
Tollflokkunin er þín skylda, ekki tollyfirvalda. Inn- og útflytjendur skulu sjálfir færa vöru til tollflokks í tollskjölum samkvæmt almennum reglum um túlkun tollskrárinnar.
Tollskrárnúmerið er átta stafir. Fyrstu sex fylgja samræmdri vörulýsingar- og vörunúmeraskrá Alþjóðatollastofnunarinnar (WCO), sem Ísland er þjóðréttarlega skuldbundið til að fylgja. Síðustu tveir eru íslensk sundurgreining.
Flokkunin fylgir fastri röð túlkunarreglna sem lögfestar eru sem viðauki við tollalögin. Í lagalegu tilliti ráða orðalag vöruliða og athugasemdir við flokka og kafla — fyrirsagnir eru aðeins til leiðbeiningar.
Skýringarrit WCO eru leiðbeinandi en ekki bindandi að landsrétti, þótt til þeirra hafi lengi verið litið í stjórnsýsluframkvæmd.
Leiki vafi á er hægt að fá bindandi álit samkvæmt 21. gr. tollalaga.
Skyldan er innflytjandans
Inn- og útflytjendur skulu færa vöru til tollflokks í viðeigandi tollskjölum samkvæmt almennum reglum um túlkun tollskrárinnar í viðauka I við lög þessi.
—
Röng flokkun er því á ábyrgð innflytjandans, og afleiðingarnar eru þrenns konar: endurákvörðun aðflutningsgjalda, álag, og — sé vöruverð tilgreint í einni fjárhæð fyrir vörur sem bera mismunandi háan toll — hæsti tollhundraðshlutinn af allri sendingunni samkvæmt 18. gr.
Númerið og skuldbindingin að baki
Tollskrárnúmerin eru átta stafa, og 2. mgr. 74. gr. reglugerðar nr. 1100/2006 skýrir uppbygginguna: „Fyrstu sex stafirnir í átta stafa tollskrárnúmerum tollskrárinnar eru í samræmi við vöruflokkunarkerfi Alþjóða tollastofnunarinnar sem Ísland er skuldbundið til að fylgja, sbr. auglýsingu nr. 25/1987.“
Sú auglýsing kunngjörði aðild Íslands að alþjóðlegum samningi um samræmda vörulýsingar- og vörunúmeraskrá frá 14. júní 1983. Samkvæmt 1. tölul. 3. gr. samningsins skuldbinda aðilar sig til að nota alla vöruliði og undirliði samræmdu skrárinnar án viðbóta eða breytinga, að fylgja númeraröð hennar, og að beita hinum almennu túlkunarreglum og öllum athugasemdum við flokka, kafla og undirliði.
Af þessu leiðir tvennt í reynd. Íslenska tollskráin er ekki sjálfstætt kerfi heldur staðfærsla á alþjóðlegu kerfi. Og flokkun sem stenst í öðrum ríkjum samræmdu skrárinnar er sterk vísbending, þótt hún bindi ekki.
Almennu túlkunarreglurnar — í réttri röð
Reglurnar eru lögfestar sem viðauki við tollalögin og þeim er beitt í röð. Svona eru þær raktar í úrskurðarframkvæmd:
Regla 1 — orðalagið og athugasemdirnar ráða. Við flokkun skulu „fyrirsagnir á flokkum, köflum og undirköflum einungis vera til leiðbeiningar. Í lagalegu tilliti skuli tollflokkun byggð á orðalagi vöruliða og athugasemdum við tilheyrandi flokka eða kafla.“
Þetta er mikilvægara en það hljómar. Kaflafyrirsögn sem virðist passa fullkomlega hefur ekkert lagalegt vægi; það er textinn í vöruliðnum og athugasemdirnar sem gilda.
Regla 2(b) — blandaðar og samsettar vörur fara eftir reglu 3.
Regla 3(a) — nákvæmasta lýsingin vinnur. „Vöruliður sem felur í sér nákvæmasta vörulýsingu [skal] tekinn fram yfir vörulið með almennari vörulýsingu.“
Regla 3(b) — ráðandi einkenni. Blöndur, samsettar vörur og vörusamstæður sem ekki verður flokkað eftir reglu 3(a) skal flokka „eftir því efni eða þeim hluta sem helst einkennir vörurnar, enda verði slíku mati komið við“.
Regla 6 — undirliðirnir. Flokkun í undirliði skal „í lagalegu tilliti byggð á orðalagi undirliðanna og sérhverri tilheyrandi athugasemda við undirliði og, að breyttu breytanda, framangreindum reglum, með því fororði að aðeins jafnsettir undirliðir verða bornir saman.“
Síðasti fyrirvarinn er algeng villugjafi: undirlið á einu stigi má ekki bera saman við undirlið á öðru stigi.
Athugasemdirnar við kafla ráða oftar en menn ætla
Úrskurður yfirskattanefndar nr. 6/2022 frá 26. janúar 2022 er gott dæmi um hvernig athugasemdir skera úr.
Deilt var um fjórar tegundir af brauðhjúpuðum osti — bakaðar Mozzarella-stangir, smáosta og Camembert — sem voru 52–66% hreinn ostur, húðaður brauðraspi, foreldaður í olíu og frystur. Innflytjandinn hafði árið 2018 fengið bindandi álit um að vörurnar féllu undir vörulið 2106 sem unnin matvæli. Tollgæslustjóri afturkallaði álitin árið 2021 og taldi vörurnar falla undir vörulið 0406, osta og ystinga.
Innflytjandinn byggði meðal annars á athugasemd við 4. kafla, sem undanskilur „vörur fengnar úr mjólk með því að skipta út einum eða fleiri náttúrulegum þáttum hennar (t.d. mjólkurfitu) fyrir aðra þætti (t.d. jurtafitu)“. Yfirskattanefnd las athugasemdina svo að náttúrulegum þáttum osts yrði að vera skipt út í heild sinni til að varan félli utan vöruliðar 0406. Meginuppistaðan væri hefðbundinn ostur úr kúamjólk, og eiginleikum hans væri ekki haggað með því að hjúpa hann mylsnu og steikja upp úr jurtaolíu. Afturköllunin stóð.
Lexían er tvíþætt. Röksemdafærslan snerist ekki um hvort varan „væri ostur“ í daglegu tali, heldur um hvernig tiltekin útilokunarathugasemd yrði lesin. Sá sem flokkar vöru án þess að lesa athugasemdirnar við kaflann — bæði þær sem fella vörur inn og þær sem útiloka þær — er í raun ekki að flokka. Og jafnvel bindandi álit getur verið afturkallað ef tollyfirvöld telja það rangt.
Skýringarrit WCO: leiðbeinandi, ekki bindandi
Staða alþjóðlegu skýringarritanna er skýrt afmörkuð:
Skýringarritum og álitum Alþjóða tollastofnunarinnar um tollflokkun er ætlað að stuðla að samræmdri túlkun á flokkunarkerfi stofnunarinnar og geta verið til leiðbeiningar um tollflokkun samkvæmt íslensku tollskránni, enda þótt þau séu ekki bindandi að landsrétti.
—
Í reynd vega þau þungt. Yfirskattanefnd hefur bent á að „litið hefur verið til skýringa í umræddum ritum WCO í langvarandi stjórnsýsluframkvæmd á sviði tollamála“, og vísað þar meðal annars til úrskurða ríkistollanefndar nr. 2 og 8/2004, 9/2012 og 2/2013 og úrskurða yfirskattanefndar nr. 300/2015 og 67/2016.
Þriðja málsgrein 74. gr. skyldar jafnframt tollyfirvöld til að veita aðilum sem hagsmuna hafa að gæta aðgang að skýringarritum og álitum WCO sé þess óskað vegna úrlausnar einstakra álitamála.
Aðferð í fimm skrefum
- Byrjaðu á kaflanum, ekki á leitarorði. Leit að vöruheiti í gagnagrunni finnur oft vörulið sem lítur rétt út en stenst ekki reglu 1.
- Lestu athugasemdirnar við flokkinn og kaflann til enda — sérstaklega útilokanirnar, sem oftast eru orðaðar sem „til þessa kafla teljast ekki“.
- Beittu reglu 3(a). Nákvæmasta vörulýsingin gengur framar þeirri almennari. Vöruliður sem nefnir vöruna berum orðum slær út almennan safnlið.
- Sé varan blönduð eða samsett, finndu þann þátt sem helst einkennir hana — og skjalfestu matið, enda er það matskennt.
- Farðu svo í undirliðina og berðu aðeins jafnsetta liði saman.
Og loks: sundurliðaðu vörureikninginn. Sé verð margra vara tilgreint í einni fjárhæð leggst hæsti tollur sendingarinnar á allt, sbr. 18. gr.
Þegar vafi stendur eftir
Tollalögin gera beinlínis ráð fyrir því:
Leiki vafi á um tollflokkun vöru eða óski inn- eða útflytjandi eftir staðfestingu tollyfirvalda á tollflokkun vöru getur hann leitað eftir bindandi áliti tollyfirvalda á tollflokkun vörunnar, sbr. 21. gr.
—
Það ferli — skilyrði, frestir, gildistími og afturköllun — verðskuldar eigin umfjöllun.
Niðurstaða
Tollflokkun er ekki leit heldur röksemdafærsla. Hún byrjar á orðalagi vöruliðanna og athugasemdunum við flokka og kafla, gengur svo í gegnum nákvæmasta lýsingu, ráðandi einkenni og loks undirliði á sama stigi.
Fyrirsagnir kaflanna villa um fyrir mönnum, útilokunarathugasemdirnar eru þar sem málin vinnast og tapast, og skýringarrit WCO eru bestu leiðbeiningarnar þótt þau bindi ekki.
Þegar niðurstaðan er tvísýn og fjárhæðirnar skipta máli er ódýrara að sækja um bindandi álit en að fá endurákvörðun með álagi nokkrum árum síðar.
Heimildir
- , 18., 20. og 21. gr., ásamt almennum reglum um túlkun tollskrárinnar í viðauka I.
- , 74. gr.
- , 26. janúar 2022, um brauðhjúpaðan ost, túlkunarreglurnar og stöðu skýringarrita WCO.
- um tollflokkun tedrykkjar blandaðs hvítvíni.
- Auglýsing nr. 25/1987 um aðild Íslands að alþjóðlegum samningi um samræmda vörulýsingar- og vörunúmeraskrá.
This article provides general legal information, not advice for a specific matter. Laws, facts and procedural deadlines may change the result. Follow the linked primary sources and obtain local advice before acting.